1

Lời mở đầu
Trong nền kinh tế hàng hoá, có những quy luật kinh tế chi phối
hoạt động của những ngời quản lý sản xuất hàng hoá. Quy luật kinh tế
hoạt động ở mỗi phơng thức sản xuất hợp thành hệ thống tác động chi
phối hoạt động của phơng thức sản xuất đó. Vì vậy, việc tìm hiểu và
nắm bắt các quy luật kinh tế có ý nghĩa hết sức to lớn. Đặc biệt là trong
giai đoạn hiện nay, khi đất nớc ta đang xây dựng mô hình kinh tế là:
"Nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa".
Trong đề án này, tôi xin đợc đi sâu phân tích quy luật giá trị và
vai trò của nó trong nền kinh tế thị trờng.
2

B. Nội dung
Chơng 1
Quy luật giá trị và vai trò của quy luật giá trị
trong nền kinh tế hàng hoá

1.1. Quy luật giá trị
1.1.1. Nội dung của quy luật giá trị
Trong nền kinh tế hàng hoá, hàng hoá và dịchvụ do các doanh
nghiệp, những ngời sản xuất hàng hoá t nhân, riêng lẻ sản xuất ra.
Những chủ thể sản xuất hàng hoá cạnh tranh với nhau. Mỗi ngời sản
xuất hàng hoá đều nghĩ đến cách chen lấn ngời khác, đều muốn giữ
vững và mở rộng thêm địa vị của mình trên thị trờng. Mỗi ngời đều tự
mình sản xuất không phụ thuộc vào ngời khác, nhng trên thị trờng
những ngời sản xuất hàng hoá là bình đẳng với nhau. Sản xuất hàng hoá
càng phát triển thì quyền lực của thị trờng đối với ngời sản xuất hàng
hoá càng mạnh. Nó nh thế có nghĩa là trong nền kinh tế hàng hoá có
những quy luật kinh tế ràng buộc và chi phối hoạt động của những ngời

4

1.2.1. Điều tiết sản xuất và lu thông hàng hoá
Trong nền sản xuất hàng hoá dựa trên chế độ t hữu thờng xảy ra
tình hình: ngời sản xuất bỏ ngành này, đổ xô vào ngành khác; t liệu
sản xuất và sức lao động xã hội đợc chuyển từ ngành này sang ngành
khác, quy mô sản xuất của ngành này thu hẹp lại thì ngành kia lại mở
rộng ra với tốc độ nhanh chóng. Chính quy luật giá trị đã gây ra những
hiện tợng đó, đã điều tiết việc sản xuất trong xã hội. Muốn hiểu rõ vấn
đề này, cần xem xét những trờng hợp thơnừg xảy ra trên thị trờng
hàng hoá:
- Giá cả nhất trí với giá trị;
- Giá cả cao hơn giá trị;
- Giá cả thấp hơn giá trị.
Trờng hợp thứ nhất nói lên cung và cầu trên thị trờng nhất trí với
nhau, sản xuất vừa khớp với nhu cầu của xã hội. Do dựa trên chế độ t
hữu, sản xuất hàng hoá tiến hành một cách tự phát, vô chính phủ, nên
trờng hợp này hết sức hiếm và ngẫu nhiên.
Trờng hợp thứ hai nói lên cung ít hơn cầu, sản xuất không thoả
mãn đợc nhu cầu của xã hội nên hàng hoá bán chạy và lãi cao. Do đó,
những ngời sản xuất loại hàng hoá đó sẽ mở rộng sản xuất; nhiều ngời
trớc kia sản xuất loại hàng hoá khác cũng chuyển sang sản xuất loại
này. Tình hình đó làm cho t liệu sản xuất và sức lao động đợc chuyển
vào ngành này nhiều hơn các ngành khác.
Trờng hợp thứ ba chỉ rõ cung cao hơn cầu, sản phẩm làm ra quá
nhiều so với nhu cầu xã hội, hàng hoá bán không chạy và bị lỗ vốn. Tình
5

hình đó buộc một số ngời sản xuất ở ngành này phải rút bớt vốn chuyển
sang ngành khác, làm cho t liệu sản xuất và sức lao động giảm đi ở

nên kỹ thuật của toàn xã hội đợc cải tiến. Nh thế là quy luật giá trị đã
thúc đẩy lực lợng sản xuất và sản xuất phát triển.
1.2.3. Phân hoá những ngời sản xuất hàng hoá nhỏ, làm nảy
sinh quan hệ kinh tế t bản chủ nghĩa.
Trên thị trờng, các hàng hoá có giá trị cá biệt khác nhau đều phải
trao đổi theo giá trị xã hội. Do đó, trong quá trình sản xuất và trao đổi
hàng hoá không tránh khỏi tình trạng một số ngời sản xuất phát tài, làm
giàu, còn số ngời khác bị phá sản.
Trong nền sản xuất hàng hoá giản đơn, sự tác động của quy luật giá
trị dẫn đến kết quả là một số ít ngời mở rộng dần kinh doanh, thuê nhân
công và trở thành nhà t bản, còn một số lớn ngời khác bị phá sản dần,
trở thành những ngời lao động làm thuê. Thế là sự hoạt động của quy
luật giá trị dẫn tới hệ phân hoá những ngời sản xuất hàng hoá, làm cho
quan hễ t bản chủ nghĩa phát sinh. Lênin nói " nền tiểu sản xuất thì
từng ngày, từng giờ, luôn luôn đẻ ra chủ nghĩa t bản và giai cấp t sản,
một cách tự phát và trên quy mô rộng lớn".
Trong nền sản xuất hàng hoá t bản chủ nghĩa, quy luật giá trị cũng
tác động hoàn toàn tự phát "sau lng" ngời sản xuất, hoàn toàn ngoài ý
muốn của nhà t bản. Chỉ trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, do chế độ
công hữu về t liệu sản xuất chiếm địa vị thống trị, con ngời mới có thể
nhận thức và vận dụng quy luật giá trị một cách có ý thức để phục vụ lợi
ích của mình.