Nhóm 8 – LHP 1118TLAW01111
LỜI MỞ ĐẦU
Giao dịch dân sự là một trong những phương thức hữu hiệu cho cá nhân,
pháp nhân, hộ gia đình, tổ hợp tác xác lập và thực hiện các quyền nghĩa vụ
dân sự nhằm thỏa mãn các nhu cầu trong sinh hoạt, tiêu dùng, và trong sản
xuất kinh doanh. Giao dịch dân sự càng có ý nghĩa qua trọng trong điều kiện
của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta trong giai đoạn hiện
nay. Thực tế cho thấy việc tuyên bố giao dịch dân sự vô hiều và giải quyết
hậu quả pháp lí khi giao dịch dân sự vô hiệu vẫn là vấn đề phức tạp, gây ra
nhiều vướng mắc. Việc nắm vững và hiểu rõ về giao dịch dân sự vô hiệu có ý
nghĩa rất quan trọng với mỗi người trong xã hội hiện nay. Vì vậy nhóm 8 xin
trình bày đề tài thảo luận:
“ Phân tích các trường hợp làm giao dịch dân sự vô hiệu và hậu quả
pháp lí của giao dịch dân sự vô hiệu.
Hãy xây dựng 4 tình huống cụ thể làm giao dịch dân sự vô hiệu. Nêu
rõ qua điểm của anh chị về lí do làm giao dịch đó bị vô hiệu và đường lối
xử lí đối với từng trường hợp cụ thể.”
1
Nhóm 8 – LHP 1118TLAW01112
CHƯƠNG I
GIAO DỊCH DÂN SỰ VÔ HIỆU. CÁC TRƯỜNG HỢP
LÀM GIAO DỊCH DÂN SỰ VÔ HIỆU.
I. Khái niệm giao dịch dân sự vô hiệu
1. Khái niệm giao dịch dân sự
Theo điều 121 BLDS giao dịch dân sự là hợp đồng hoặc hành vi pháp lí
đơn phương là phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự.
Một giao dịch dân sự chỉ được xác lập, thay đổi hay chấm dứt khi có ít
nhất là một trong các bên tham gia giao dịch dân sự thể hiện ý chí của
mình dưới 1 hình thức nhất định nhằm mục đích ghi nhận, thay đổi, hủy bỏ
các quyền và nghĩa vụ dân sự.
2. Khái niệm giao dịch dân sự vô hiệu

nhận hàng hóa nhưng không ảnh hưởng tới hiệu lực của những phần khác
như chất lượng sản phẩm, thời gian giao hàng, …
II. Các trường hợp làm giao dịch dân sự vô hiệu
1.Giao dịch dân sự vô hiệu do vi phạm điều cấm xã hội, trái đạo
đức xã hội
Điều 128 BLDS quy định Giao dịch dân sự có mục đích và nội dung vi
phạm điều cấm của pháp luật, trái đạo đức xã hội thì vô hiệu.
Điều cấm của pháp luật là những quy định của pháp luật không cho phép
chủ thể thực hiện những hành vi nhất định.
Đạo đức xã hội là những chuẩn mực ứng xử chung giữa người với người
trong đời sống xã hội, được cộng đồng thừa nhận và tôn trọng.
2. Giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo
Điều 129 BLDS quy định:
“Khi các bên xác lập giao dịch dân sự một cách giả tạo nhằm che giấu
một giao dịch khác thì giao dịch giả tạo bị vô hiệu, còn giao dịch bị che
giấu vẫn có hiệu lực, trừ trường hợp giao dịch đó cũng vô hiệu theo quy
định của bộ luật này.
Trong trường hợp xác lập giao dịch giả tạo nhằm trốn tránh nghĩa vụ với
người thứ ba thì giao dịch đó vô hiệu.”
Trong thực tế ta cần phải xác định đủ cả hai vế của quy định là có sự giả
tạo và có sự trốn tránh nghĩa vụ. Nếu chỉ có 1 vế thì chưa thể quy kết giao
dịch vô hiệu.
Ví dụ: Bà A vay nợ của B số tiền 1 tỉ đồng. bà đã kí giấy vay nợ và đồng
ý bán đứt căn nhà cho B để trả nợ. Việc mua bán này chưa được thực hiện
thì bà A lại bán căn nhà này cho C (hợp đồng mua bán đã qua công chứng).
Trong tình huống này hợp đồng mua bán giữa bà A với C chưa hẳn bị vô
hiệu do giả tạo để trốn tránh trách nhiệm với người thứ 3 bởi sau khi bán
nhà cho C xong thì bà A vẫn trả tiền nợ cho B nên không thể nói bà A trốn
tránh nghĩa vụ. Nếu như sau khi bán nhà xong bà A vẫn không chịu trả tiền
nợ cho B thì hợp đồng mua bán giữa A và C mới bị coi là vô hiệu do giả

thứ ba làm cho bên kia buộc phải thực hiện giao dịch nằm tránh thiệt hại
về tính mạng, sức khỏe, danh dự, uy tín, nhân phẩm, tài sản của mình hoặc
của cha, mẹ, vợ, chồng, con của mình.
Lừa dối và nhầm lẫn đều là những khiếm khuyết của sự thể hiện ý chí
của các bên trong giao kết hợp đồng và đều giống nhau ở chỗ cả hai đều
liên quan đến việc trình bày một cách trực tiếp hay gián tiếp về những sự
việc không đúng sự thật hay không tiết lộ một sự thật. Song sự lừa dối
khác với nhầm lẫn ở chỗ: Sự nhầm lẫn vốn do người kí kết hợp đồng tự
mình hiểu sai còn sự lừa dối là sự hiểu sai do đối phương gây ra. Sự phân
biệt giữa lừa dối và nhầm lẫn được xác định bởi tính chất và mục đích của
việc trình bày gian lận của một bên.
Để có thể xem xét một hành vi có phải là sự lừa dối trong giao kết
hợp đồng hay không người ta căn cứ vào các yếu tố sau đây: Một là, phải
4
Nhóm 8 – LHP 1118TLAW01115
có sự cố ý đưa thông tin sai lệch hoặc bỏ qua sự thật của một bên, Hai là,
người nghe phải không biết đến sự sai lệch đó. Ba là, người nghe đã tin
vào sự sai lệch do một bên đưa ra mà giao kết hợp đồng. Và bốn là, phải có
thiệt hại xảy ra.
5. Giao dịch dân sự vô hiệu do người chưa thành niên, người
mất năng lực hành vi dân sự, người bị hạn chế hành vi dân sự
xác lập.
Điều 130 BLDS quy định
Khi giao dịch dân sự do người chưa thành niên, người mất năng lực
hành vi dân sự, người bị hạn chế hành vi dân sự xác lập, thực hiện thì theo
yêu cầu người đại diện của người đó, Tòa án tuyên bố giao dịch đó vô hiệu
nếu theo quy định của pháp luật giao dịch này phải do người đại diện của
họ xác lập, thực hiện.
Các quy định về người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi
dân sự, người bị hạn chế hành vi dân sự được quy định tại điều 20, 21,22,

ngay sau đó, thường áp dụng với những tài sản có giá trị không lớn. Ví dụ:
B đến cửa hàng A để mua 10 thùng sữa. Sau khi A giao sữa cho B B trả đủ
tiền cho A.Giao dịch này coi như chấm dứt. A không thể tiếp tục đòi B trả
tiền sữa và B cũng không thể yêu cầu A giao thêm sữa.
Hình thức giao dịch bằng văn bản thường áp dụng với những tài sản
có giá trị lớn. Nội dung của giao dịch được ghi rõ trong văn bản, có chữ kí
của các bên tham gia. Trong trường hợp pháp luật quy định phải có công
chứng, chứng thực hoặc phải đăng kí xin phép thì phải tuân theo các quy
định đó. Nếu xét về căn cứ pháp lí chặt chẽ trong giao dịch dân sự thì hình
thức bằng văn bản có giá trị pháp lí rất cao.
Hình thức giao dịch bằng hành vi: đây là hình thức giao dịch thuận
tiện nhất. Không nhất thiết phải có sự hiện diện đồng thời của tất cả các
bên giao kết.
Theo nguyên tắc chung, các chủ thể được tự do lựa chọn hình thức
của giao dịch. Chỉ những giao dịch, hợp đồng pháp luật quy định bắt buộc
phải thể hiện bằng văn bản, phải có chứng nhận, chứng thực…mà các bên
không tuân thủ mới bị vô hiệu. Khi các bên có yêu cầu thì Tòa án xem xét
và “buộc các bên thực hiện về hình thức giao dịch trong một thời hạn. Chỉ
khi các bên không thực hiện và hoàn tất được các quy định trong thời hạn
đó thì giao dịch mới vô hiệu. Bên có lỗi phải bồi thường thiệt hại.
CHƯƠNG II
HẬU QUẢ PHÁP LÍ CỦA GIAO DỊCH DÂN SỰ VÔ
HIỆU
I. Hậu quả pháp lí chung của giao dịch dân sự vô hiệu.
Theo điều 137 BLDS thì hậu quả pháp lí của giao dịch dân sự vô hiệu
được quy định:
Giao dịch dân sự vô hiệu không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt
quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ trời điểm xác lập.
Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên khôi phục lại tình trạng ban
đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận; nếu không hoàn trả được bằng

vô hiệu.
Việc xử lí hậu quả giao dịch vô hiệu càng trở nên phức tạp hơn trong
trường hợp bên nhận tài sản đã sửa chữa, cải tạo tài sản đó hay nói cách
khác là làm tăng giá trị của tài sản đó.
Về quy định tính thành tiền để hoàn trả trong trường hợp không thể
hoàn trả được bằng hiện vật.bộ luật quy định như vậy nhưng không nêu rõ
khi nào thì “không hoàn trả được bằng hiện vật” và “hoàn trả bằng tiền” thì
tính là bao nhiêu? Tính giá hiện vật thành tiền tại thời điểm nào: thời điểm
xác lập giao dịch hay thời điểm hoàn trả tài sản. Đối với những tài sản
không thay đổi về giá kể từ thời điểm xác lập giao dịch đến lúc giao dịch
vô hiệu, việc tính giá tài sản vào thời điểm nào không quan trọng. Tuy
nhiên với những tài sản có biến động về giá (có thể tăng hoặc giảm) thì
7
Nhóm 8 – LHP 1118TLAW01118
việc xác định thời điểm định giá là rất quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp
đến lợi ích của 2 bên.
3. Bồi thường thiệt hại.
Khi giao dịch bị vô hiệu, theo điều 137 BLDS: bên có lỗi gây thiệt hại
phải bồi thường. Như vậy để buộc một bên bồi thường thì chúng ta phải
xác định đủ 2 yếu tố: một là yếu tố có lỗi, hai là thực tế phải tồn tại thiệt
hại.
Mức độ bồi thường phụ thuộc vào mức độ lỗi. Bên bồi thường chỉ phải
bồi thường thiệt hại do phần lỗi của mình gây ra.
II.Bảo vệ quyền lợi của người thứ 3 ngay tình khi giao
dịch dân sự vô hiệu.
1. Điều kiện xác định người thứ 3 ngay tình khi giao dịch dân sự
vô hiệu
- Trước khi người thứ ba tham gia vào giao dịch, đối tượng của giao
dịch này được xác lập bởi một giao dịch vô hiệu.
- Phụ thuộc vào ý chí của người tham gia giao dịch. Nếu trong điều

quyền đòi lại tài sản khi chứng minh được đó là tài sản của mình.
CHƯƠNG 3
MỘT SỐ TÌNH HUỐNG CỤ THỂ LÀM GIAO DỊCH
DÂN SỰ VÔ HIỆU
1. Tình huống 1
Anh H. có mua của người chị họ tên N. một thửa đất. Vì là anh em họ
nên họ không lập hợ đồng có công chứng mà chỉ làm giấy tờ viết tay có
chữ kí của hai bên mua bán. Sau đó anh H. và chị N. có xảy ra tranh chấp
về quyền sở hữu mảnh đất đó. Anh H. muốn khởi kiện để đòi lại mảnh đất
đã mua. Vậy anh H. có khả năng đòi lại được mảnh đất này không?
Sau đây là một vài phân tích và đường lối giải quyết
Theo quy định tại điều 127 Luật đất đai việc chuyển nhượng quyền sử
dụng đất phải được lập thành hợp đồng, hợp đồng chuyển nhượng quyền
sử dụng đất phải có chứng nhận của công chứng nhà nước, trường hợp
hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất của cá nhân, hộ gia đình thì
được lựa chọn hình thức chứng nhận của cơ quan công chứng nhà nước
hoặc chứng nhận của UBND xã, phường, thị trấn nơi có đất. Theo quy
định tại điều 134 BLDS, trong trường hợp pháp luật quy định hình thức
giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch mà các bên không
tuân theo thì theo yêu cầu của một hoặc các bên, tòa án, cơ quan nhà nước
có thẩm quyền khác quyết định buộc các bên thực hiện quy định về hình
thức của giao dịch trong một thời hạn; quá thời hạn đó mà không thực
hiện thì giao dịch vô hiệu. Cũng theo điều 124 BLDS quy định, hình thức
giao dịch dân sự được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành
vi cụ thể Trong trường hợp pháp luật quy định giao dịch dân sự phải
được thể hiện bằng văn bản, phải có công chứng hoặc chứng thực, phải
đăng ký hoặc xin phép thì phải tuân theo các quy định đó.
9
Nhóm 8 – LHP 1118TLAW011110
Căn cứ vào các quy định của pháp luật nêu trên, do giao dịch của anh

Khi "anh" bán vé máy bay cho khách hàng thì nghiệp vụ căn bản
quan trọng đầu tiên là vấn đề khách hàng đi đâu (destination), ngày giờ
khởi hành và giá vé thế nào. Nếu yêu cầu của bà O. và giấy gọi nhập học,
chẳng hạn, có điểm nào mâu thuẫn thì nhân viên của đại lý hoàn toàn có
thể phát hiện ra ngay và đề nghị bà O. xác nhận lại nơi đến là thành phố
nào ở Mỹ.
Nếu đại lý có "tuyên bố" trước hay thoả thuận với khách hàng rằng
đại lý không chịu trách nhiệm trong trường hợp các thông tin, tài liệu
khách hàng đưa ra không chính xác, không đầy đủ thì lúc đó đại lý mới có
thể được miễn trừ trách nhiệm. Do vậy, nếu không có thoả thuận gì khác
10
Nhóm 8 – LHP 1118TLAW011111
thì đại lý bán vé máy bay phải chịu trách nhiệm đầu tiên và có tính quyết
định trong vụ bán nhầm vé này. Bà O. đã làm tròn nghĩa vụ cung cấp
thông tin, tài liệu, giấy tờ cần thiết cho bên đại lý. Do đó bà O. hoàn toàn
không có lỗi gì trong vụ này. Bà O. chỉ có lỗi trong trường hợp bà đưa ra
"đơn hàng" gọn lỏn mà không trưng ra bất kỳ giấy tờ gì.
Vì đại lý thiếu tính chuyên nghiệp và thiếu sự cẩn trọng nên họ đã vô
ý gây nhầm lẫn cho bà O. Do vậy, vụ giao dịch mua vé máy bay của bà O.
với đại lý là một giao dịch vô hiệu do nhầm lẫn. Theo đó bà O. có thể nhờ
Tòa án tuyên bố giao dịch này vô hiệu.
Đại lý bán vé máy bay phải hoàn trả tiền hai chiếc vé máy bay cho bà
O. (chặng đường bay TP. HCM - Washington D.C.) theo nguyên tắc hai
bên phải khôi phục tình trạng ban đầu, hoàn trả những gì hai bên đã nhận
và bên nào có lỗi gây thiệt hại thì phải bồi thường.
Đồng thời, đối với khoản tiền phát sinh 1.500 USD của bà O., khoản
tiền này là khoản thiệt hại do lỗi của đại lý bán vé máy bay gây ra trong vụ
giao dịch dân sự vô hiệu này. Cho nên, đại lý bán vé phải bồi thường cho
bà O. số tiền đó.
3. Tình huống 3

Con trai ông K. nghiện ma túy, Tòa án đã ra quyết định tuyên bố là
người hạn chế năng lực hành vi dân sự, đồng thời chỉ định ông K. là người
đại diện. Tháng 1 vừa qua anh con trai ông K. đã mang chiếc xe máy do
anh ta đứng tên ra tiệm cầm đồ gần nhà cầm chiếc xe đó lấy tiền hút
thuốc. Ông K. có thể đòi lại chiếc xe đó được không?
Khoản 2 Điều 23 Bộ luật Dân sự 2005 quy định: "Giao dịch dân sự
liên quan đến tài sản của người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự phải có
sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật, trừ giao dịch nhằm phục vụ
nhu cầu sinh hoạt hằng ngày". Điều 130 Bộ luật Dân sự quy định: "Khi
giao dịch dân sự do người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi
dân sự hoặc người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự xác lập, thực hiện
thì theo yêu cầu của người đại diện của người đó, tòa án tuyên bố giao
dịch đó vô hiệu.
Việc con trai ông Phạm Mạnh Hùng, người đã bị tòa án tuyên bố là
người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, tham gia giao dịch mua bán xe
máy (mặc dù giấy đăng ký xe máy do cháu đứng tên), không có sự đồng ý
của ông, là trái quy định của pháp luật. Vì vậy, ông có thể yêu cầu tòa án
tuyên bố giao dịch đó vô hiệu. Hậu quả pháp lý của giao dịch vô hiệu
được giải quyết theo quy định tại Điều 137 Bộ luật Dân sự : các bên khôi
phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, cụ thể là
tiệm cầm đồ phải trả lại chiếc xe máy cho ông K. đồng thời ông K phải trả
lại tiền cho tiệm cầm đồ.
12
Nhóm 8 – LHP 1118TLAW011113
KẾT LUẬN
Cùng với sự phát triển của xã hội, giao dịch dân sự có vai trò rất quan trọng
trong đời sống mỗi người. Hiểu và nắm rõ về giao dịch dân sự và giao dịch
dân sự vô hiệu sẽ giúp chúng ta tránh được những nhầm lẫn thiệt thòi không
mong muốn, đồng thời sẽ thúc đẩy quá trình giao dịch ngày càng phát triển.
13