65 | P a g e

HIỆN TƯỢNG THAO TÚNG GIÁ
TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM -
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

Kiều Thị Phượng – K13NHTMD
Nguyễn Thị Đông– K13NHTMD

I. Vài nét về thị trường chứng khoán
1. Thế nào là thị trường chứng khoán
Thị trường Chứng khoán là thị trường mua bán, trao đổi các loại chứng khoán
giữa các chủ thể tham gia. Các chứng khoán dài hạn là các công cụ có thời gian đáo
hạn ngay từ khi phát hành dài hơn 1 năm.
Chứng khoán là bằng chứng xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở
hữu đối với tài sản hoặc phần vốn của tổ chức phát hành. Chứng khoán được thể hiện
dưới hình thức chứng chỉ, bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử, bao gồm các loại:
- Cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ;
- Quyền mua cổ phần, chứng quyền, quyền chọn mua, quyền chọn bán, hợp đồng
tương lai nhóm chứng khoán hoặc chỉ số chứng khoán;
- Hợp đồng góp vốn đầu tư;
- Các loại chứng khoán khác theo quy định của Bộ tài chính;
2. Vai trò, hạn chế của thị trường chứng khoán
Đối với nền kinh tế, thị trường chứng khoán đóng vai trò rất quan trọng, vì đây là
kênh huy động vốn và phân bổ nguồn vốn cho các hoạt động sản xuất kinh doanh; là
công cụ để ổn định kinh tế vĩ mô; Cung cấp khả năng thanh khoản cho các chứng
khoán; Cung cấp môi trường đầu tư cho công chúng; giúp đánh giá hoạt động của
doanh nghiệp…
Bên cạnh những vai trò to lớn của TTCK, thì thị trường còn tồn tại những hạn
chế làm giảm tính hấp dẫn của nó, mà đáng phải kể đến là yếu tố đầu cơ, mua bán nội
gián, phao tin đồn không chính xác, mua bán ngầm và đặc biệt là thao túng thị trường.

Trong phạm vi bài viết này chỉ đề cập đến hành vi thao túng thị trường chứng
khoán.
II. Hiện tượng thao túng trên thị trường Chứng khoán ở Việt Nam
1. Thế nào là thao túng thị trường Chứng khoán
Theo Điều 70 khoản 2 của Nghị định 58/2012/NĐ- CP, giao dịch thao túng thị
trường chứng khoán, bao gồm các giao dịch sau:
- Sử dụng một hoặc nhiều tài khoản giao dịch của mình hoặc của người khác
hoặc thông đồng với nhau liên tục mua bán, bán chứng khoán nhằm tạo ra cung cầu
giả tạo.
67 | P a g e

- Một người hay một nhóm người thông đồng với nhau đặt lệnh mua và bán bán
cùng loại chứng khoán trong cùng ngày giao dịch hoặc thông đồng với nhau giao dịch
mua bán chứng khoán mà không dẫn đến chuyển nhượng thực sự quyền sở hữu hoặc
quyền sở hữu chỉ luân chuyển giữa các thành viên trong nhóm nhằm tạo giá chứng
khoán, cung cầu giả tạo.
- Liên tục mua hoặc bán chứng khoán với khối lượng chi phối vào thời điểm mở
cửa hoặc đóng cửa thị trường nhằm tạo ra mức giá đóng cửa hoặc giá mở cửa mới cho
loại chứng khoán đó trên thị trường.
- Giao dịch chứng khoán bằng hình thức cấu kết, lôi kéo người khác liên tục đặt
lệnh mua, bán chứng khoán gây ảnh hưởng lớn đến cung cầu và giá chứng khoán, thao
túng giá chứng khoán.
- Đưa ra ý kiến một cách trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua phương tiện thông tin
đại chúng về một loại chứng khoán, về tổ chức phát hành chứng khoán nhằm tạo ảnh
hưởng đến giá của loại chứng khoán đó sau khi đã thực hiện giao dịch và nắm giữ vị
thế đối với loại chứng khoán đó.
- Sử dụng các phương thức hoặc thực hiện các hành vi giao dịch khác để tạo
cung cầu giả tạo, thao túng giá chứng khoán.
2. Điểm lại một số hành vi thao túng thị trường chứng khoán Việt Nam
Việc buôn bán cổ phiếu ở Việt Nam đã diễn ra sôi động kể từ sau khi các doanh

Bà Khanh cùng một số người bạn quyết định thành lập công ty tài chính Lili, và
muốn góp vốn bằng cổ phiếu. Khi biết bà Khanh muốn góp vốn vào Lili bằng cổ
phiếu, phía SBS đã “tư vấn” hai bên nên giao dịch thỏa thuận để hợp thức hóa việc
chuyển quyền sở hữu mà vẫn không làm ảnh hưởng đến giá thị trường của các loại cổ
phiếu này (hơn 3 triệu cổ phiếu bao gồm nhiều mã). Như vậy, bà Khanh bán cổ phiếu
cho Lili nhưng không lấy tiền vì toàn bộ số cổ phiếu này chính là phần vốn góp của bà
để thành lập Công ty Lili. Hành vi giao dịch này bị đưa vào “tầm ngắm” và bị xử phạt
vì Ủy ban chứng khoán Nhà nước cho rằng bà Khanh đã tạo ra cung, cầu giả tạo. Tức
thực chất chẳng có vụ mua bán, thanh toán nào diễn ra trên thực tế cả. Theo quyết định
của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, bà vi phạm quy định tại Điểm a, Khoản 1, Điều
28, Nghị định 36/2007/ NĐ-CP: “thông đồng trong giao dịch chứng khoán, nhằm tạo
ra cung cầu giả tạo”. Theo đó, ngày 30/5/2007 Bà đã bị xử phạt 30 triệu đồng vì hành
vi này. Câu hỏi đặt ra: liệu mức phạt đối với Bà Diễm Khanh là quá ít so với số tiền
mà Bà lấy được sau vụ làm giá?.
b) Thao túng giá chứng chỉ quỹ VF1
Khi hành vi thao túng giá của bà Diễm Khanh chưa kịp lắng xuống, ngày
18/7/2007 UBCKNN đã ra quyết định phạt hai ông Huỳnh Thanh Minh (địa chỉ tại
3/33 tổ 148, P.Tân Quý, Q.Tân Phú, TP.HCM) và ông Bùi Quang Thành (địa chỉ tại
270/60 Phan Đình Phùng, phường 1, quận Phú Nhuận, TP.HCM) với tổng số tiền phạt
160 triệu đồng vì thao túng giá chứng chỉ quỹ VF1.
Theo những thông tin thu thập được, ông Thành mở tài khoản (TK) tại Công ty
chứng khoán (CTCK) Sài Gòn, ông Minh mở TK tại CTCK Thăng Long nhưng ông
Minh ủy quyền cho ông Thành giao dịch. Theo nhận định của nhiều chuyên gia, về
bản chất, giao dịch này chỉ có một người là ông Thành thực hiện, ông Minh chỉ là
người đứng tên hộ. Đây là việc giao dịch bằng 2 tài khoản mà không vi phạm quy định
một NĐT không được mở 2 TK. Một số nguồn tin cho rằng số tiền phạt 160 triệu đồng
thực chất sẽ do ông Thành trả, còn ông Minh chỉ là người đứng ra nộp tiền trên danh
69 | P a g e

nghĩa. Nhìn từ nội dung bị phạt, ông Thành là người đã thực hiện hành vi: tạo cung

phiếu. Tuy nhiên kết thúc phiên giao dịch, STB đóng cửa ở mức giá sàn là 56.000
đồng/cổ phiếu. Khối lượng giao dịch ngày 21/02/2008 của mã STB là 837 nghìn cổ
phiếu, trong cả phiên giao dịch, giá STB chỉ được khớp tại mức giá sàn là 53.500
đồng/cổ phiếu. Sang đến ngày thứ Sáu 22/02/2008, giá cổ phiếu STB tiếp tục được
khớp ở giá sàn là 51.000 đồng/cổ phiếu. Tuy nhiên, về cuối phiên, do lực mua mạnh
mẽ khiến giá STB tăng lên 53.000 đồng/cổ phiếu.
70 | P a g e

Tính từ đầu năm 2008 từ mức giá 64.500 đồng/cổ phiếu, kết thúc phiên giao dịch
sáng nay 21/05/2008, giá cổ phiếu STB chỉ còn 26.400 đồng/cổ phiếu, giảm hơn
59,07% về giá trị.
d) Thao túng giá cổ phiếu PVA
Nguyên trong năm 2010 UBCK nhà nước đã xử phạt lên tới trên 50 vụ. Thao
túng giá cổ phiếu PVA là một ví dụ điển hình.
TTCK VN năm 2010 đã khắc tên PVA (Công ty cổ phần Xây dựng dầu khí Nghệ
An) vào bảng phong thần nhờ tốc độ tăng trưởng chóng mặt của cổ phiếu này (trên
400%) so với mức độ tăng ì ạch của VN-Index (15,5%). Người ta có thể đổ lỗi cho
toàn thị trường tăng trưởng chậm khi nguồn vốn ngân hàng bị siết chặt hơn do lo ngại
lạm phát. Với cổ phiếu PVA, xu thế tăng hoàn toàn nổi trội hơn xu thế chung của toàn
thị trường nhờ vào tiềm lực tài chính của đội lái. Thông tin hỗ trợ để PVA tăng giá
mạnh là kế hoạch tăng vốn tỉ lệ 1:4 để đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư của doanh nghiệp
này. Giá của PVA cũng “bốc hỏa” theo phương án tăng vốn khủng, pha loãng hết
quyền lợi cổ đông khi giá tăng từ 30.000đ/cp lên đến 120.000đ/cp (tính từ đầu năm
2010). Đội lái PVA áp dụng chiến thuật mới trong việc đẩy giá cổ phiếu: mua bán
thông tin hỗ trợ. Nếu để ý kỹ sẽ thấy mỗi khi cổ phiếu PVA rớt giá, ngay lập tức sẽ có
thông tin hỗ trợ được công bố nhịp nhàng để nâng đỡ giá khiến cho guồng quay tăng
giá không bị trật khớp. Ví dụ như tin PVA triển khai những dự án lớn như gạch không
nung, khu du lịch Cửa Lò hay nhà máy sản xuất sắt xốp Kobelco.
Ngoài ra, sự thao túng giá diễn ra thuận lợi, vào đúng thời điểm toàn thị trường
gần như đi ngang. Cổ phiếu PVA là một điểm sáng “làm giá” của năm 2010 nhờ vào

tiền này được chuyển sang tài khoản mua để thanh toán cho tài khoản bán), với số tiền
tổng cộng là 221.571.200.000 đồng Về nguồn tiền nộp vào các tài khoản, theo Cơ
quan ANĐT, tất cả đều là tiền của cá nhân Lê Văn Dũng. Ngoài ra, Lê Văn Dũng đã
cùng các Công ty chứng khoán ký các hợp đồng mà trong đó các Công ty chứng khoán
góp vốn vào các tài khoản của nhóm Lê Văn Dũng dưới hình thức là hợp đồng hỗ trợ
giao dịch ký quỹ chứng khoán giữa Công ty chứng khoán và khách hàng (tại Công ty
SBS) và hợp đồng hợp tác kinh doanh đầu tư chứng khoán niêm yết (tại Công ty SHS).
Ngoài việc mở các tài khoản để tiến hành các giao dịch ảo, làm tăng tính thanh
khoản, tăng giá và tạo giá trị ảo cho cổ phiếu DVD để thu hút nhà đầu tư, cũng như
phục vụ việc niêm yết, chào bán chứng khoán, theo Cơ quan An ninh điều tra, Lê Văn
72 | P a g e

Dũng cùng đồng bọn còn đề ra mục tiêu thâu tóm, sáp nhập một số Cty dược phẩm
vào Cty DVD. Điển hình như công ty dược phẩm hà Tây (DHT).
Theo Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước, thì hành vi của Lê Văn Dũng và các đối
tượng liên quan trên gây hậu quả nghiêm trọng, tạo ra cung cầu giả tạo với loại cổ
phiếu DVD, DHT trên thị trường, làm mất an toàn trong hoạt động của thị trường Có
13 nhà đầu tư tố cáo hành vi thao túng giá chứng khoán của Lê Văn Dũng gây thiệt hại
cho họ tổng cộng 1.972.350.000 đồng
Mặc dù cơ quan chức năng đã vào cuộc rất gay gắt, nhưng sự ảnh hưởng là rất
thấp. Vậy nguyên nhân do đâu mà hiện tượng này vẫn cứ tiếp tục diễn ra? Giải pháp
nào cho hiện tượng thao túng giá trên thị trường này?
III. Nguyên nhân và giải pháp
1. Nguyên nhân
Các hiện tượng thao túng giá trên thị trường chứng khoán hiện không còn xa lạ
với các nhà đầu tư, nhỏ có, lớn xuất hiện không ít. Mức độ vi phạm ngày một nghiêm
trọng và tinh vi hơn. Vậy nguyên nhân nào làm cho mức độ vi phạm ngày một tăng?
- Trước hết TTCK: Bị thao túng bởi một số bàn tay hữu hình
Những hành vi thao túng giá chứng khoán, mua bán chui cổ phiếu… thu lợi lớn
nhưng mức phạt lại chỉ như giơ cao đánh khẽ. Vì thế, tuần nào, nhà đầu tư cũng đọc

- Chưa có giám sát độc lập
Trong lúc chất lượng quản trị chưa cao, chất lượng nguồn nhân lực không đều, hệ
thống kiểm soát, giám sát chưa hoạt động hữu hiệu, thông tin không minh bạch, thì
môi trường giám sát chưa hữu hiệu khiến các hành vi trục lợi như một bàn tay hữu
hình vô hiệu hoá khả năng của bàn tay vô hình.
Ông Alan Phan, chủ tịch quỹ đầu tư Viasa, cho rằng, khi tác nhân tham gia thị
trường gian lận trong một thời gian dài sẽ khiến tính minh bạch của thị trường càng
yếu trong khi cơ chế giám sát còn yếu kém. Theo ông, “trên thế giới, tình trạng thao
túng làm giá vẫn diễn ra, song họ có những chế tài nghiêm khắc. Còn tại Việt Nam,
không phải gần đây, mà tình trạng thao túng, làm giá chứng khoán đã diễn ra từ lâu,
nhưng chế tài như giơ cao đánh khẽ chẳng làm cho người chơi ngán sợ” . Ông Alan ví
von: “giống như việc vượt đèn đỏ, người đi đường thấy việc vượt đèn đỏ để đến đúng
giờ một cuộc hẹn làm ăn có lợi nhiều hơn thiệt hại vài trăm ngàn nếu bị công an phạt”.
Ông Nguyễn Hoàng Hải, tổng thư ký hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam
(VAFI) cho rằng, một lý do khiến thị trường bị thao túng là biện pháp chế tài không cụ
thể, không nghiêm khắc. Quan trọng hơn, hoạt động thanh tra giám sát đã bị hạn chế,
cơ quan thanh tra không độc lập, khi SSC vừa là quản lý, vừa là người cấp phép, lại
vừa người thổi còi, nên các sự vụ gian lận được phát hiện mới còn lẻ tẻ, đầy tính chất
xin cho.
Nghị định, quyết định, thông tư liên tiếp ra đời, bổ sung và sửa đổi để ngày một
hoàn thiện hơn khung pháp lý cho việc xử phạt và giám sát các vi phạm trên thị trường
này. Vậy giải pháp ở đây cụ thể là gì?
2. Những giải pháp hạn chế hành vi thao túng thị trường đã và đang được
thực hiện
74 | P a g e

Với mục đích nhằm lấy lại sự minh bạch của thị trường, tạo sự công bằng cho
những nhà đầu tư, nhiều Nghị định, quyết định, thông tư đã được soạn thảo, không
ngừng sửa đổi bổ sung để hoàn thiện hơn khung pháp lý giúp ngăn chặn những hành vi
vi phạm có thể xảy ra trên thị trường chứng khoán VN.

túng giá, hiện đại hóa hệ thống giám sát thị trường để có thể nhanh chóng “lọc” ra các
giao dịch có nghi vấn nhằm xử lý kịp thời.
Đặc biệt, ngày 08/03/2013, thông tư 13/2013/TT- BTC chính thức có hiệu lực
với nhiều nội dung nghiêm ngặt về giám sát các giao dịch bất thường trên thị trường
75 | P a g e

chứng khoán. Với sự điều chỉnh của thông tư này, các nhà đầu tư chân chính kỳ vọng
hiện tượng làm giá, đội lái, thao túng giá cổ phiếu sẽ được giảm thiểu, tạo ra sự công
bằng trong các giao dịch mua, bán.
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ thực hiện việc giám sát giao dịch dựa trên các
nguồn tin từ các phương tiện thông tin đại chúng, tin đồn và các nguồn thông tin khác.
Đồng thời, UBCKNN sẽ kiểm tra đột xuất đối với các đối tượng giám sát thông qua
việc phát hiện các dấu hiệu giao dịch bất thường theo báo cáo của Sở GDCK và của
các tổ chức, cá nhân tham gia giao dịch và cung cấp các dịch vụ chứng khoán. Trên cơ
sở đó, cơ quan này sẽ phân tích sâu để phát hiện các giao dịch thao túng thị trường, các
giao dịch sử dụng thông tin nội bộ và các hành vi vi phạm quy định pháp luật để có
biện pháp ngăn chặn, xử lý kịp thời.
Trong các ngày giao dịch bình thường, Sở GDCK có trách nhiệm giám sát diễn
biến các giao dịch, định kỳ, phân tích, đánh giá và chịu trách nhiệm xác định rõ dấu
hiệu vi phạm pháp luật. Đặc biệt, các Sở có quyền yêu cầu cổ đông nội bộ, lãnh đạo
các doanh nghiệp và cả ngân hàng thương mại giải trình những thông tin liên quan để
làm rõ thêm các dấu hiệu giao dịch bất thường.
Một vấn đề khác cũng cần được quan tâm, đó là hiện nay mức hình phạt chính
thức cho những trường hợp vi phạm còn quá nhẹ. Số tiền phạt không đáng gì so với số
tiền mà những đối tượng thao túng giá nhận được. Vì vậy bất chấp rủi ro họ vẫn lao
vào, với hy vọng biết đâu lại thoát và sẽ giàu lên chỉ sau một lần mạo hiểm. Do đó
hình thức xử phạt cần phải dứt khoát, mạnh tay mới có khả năng răn đe được những
nhà đầu tư không chân chính. Mức phạt cao đi liền với sự linh hoạt trong khâu xử lý,
căn cứ theo mức độ nghiêm trọng, xác định chính xác khoản tiền kiếm được để đưa ra
hình phạt hợp lý. Có như vậy thì mới có thể trấn át được lòng tham.

6.
7. www.gso.gov.vn
8.
9.