Đỗ Em Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn Trang 1 ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

HỆ THỐNG CÂU HỎI RÈN LUYỆN KĨ NĂNG
ĐỌC – HIỂU TÁC PHẨM TỰ SỰ
CHO HỌC SINH LỚP CHUYÊN NGỮ VĂN

Đỗ Em Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn Trang 2

PHẦN I: MỞ ĐẦU
1 Lí do:
1.1Phƣơng pháp dạy học lấy ngƣời học làm trung tâm là triết lí giáo dục
hiện đại. Đổi mới phƣơng pháp dạy học trong nhà trƣờng phổ thông thực chất là
tích cực hóa hoạt động của học sinh, giải phóng tiềm năng sáng tạo của ngƣời
học nhằm giúp từng cá nhân tự chiếm lĩnh kiến thức, phát triển nhân cách ngay
từ khi còn ngồi trên ghế nhà trƣờng.
Đỗ Em Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn Trang 3

PHẦN II- KẾT QUẢ
1 Thực trạng của câu hỏi hƣớng dẫn học bài trong sách giáo khoa
1.1 Dành cho học sinh theo chƣơng trình Chuẩn và Nâng cao đại trà,
chƣa có câu hỏi dành cho học sinh các lớp chuyên
1.2 Một số câu hỏi chƣa hƣớng dẫn học sinh bóc tách từng lớp nội dung
của tác phẩm để đi đến chủ đề, tƣ tƣởng. Nghĩa là chƣa đi từ dễ đến khó, vì vậy
học sinh gặp không ít khó khăn trong việc tiếp nhận, đánh giá tác phẩm.
Chẳng hạn câu hỏi hƣớng dẫn học bài Chiếc thuyền ngoài xa trong sách
giáo khoa Nâng cao lớp 12:
Câu hỏi 1: Truyện đƣợc tổ chức xung quanh một tình huống nhận thức mà
hai nhân vật Phùng và Đẩu trải qua. Hãy phân tích quá trình nhận thức của hai
nhân vật này?
Câu hỏi 2: Tìm nguyên nhân dẫn đến tình trạng bạo lực trong gia đình hàng
chài. Theo anh/ chị, tình trạng đó gây hậu quả thế nào đối với trẻ em?
Câu hỏi 3: Thói vũ phu của ngƣời đàn ông hàng chài đƣợc tác giả đặt dƣới
những sự phán xét rất khác nhau ( Đẩu, Phùng, Phác, ngƣời đàn bà). Theo anh/
chị, điều này có ý nghĩa gì?
Câu hỏi 4: Hãy phân tích ấn tƣợng lạ lùng của nhân vật Phùng ở đoạn văn
cuối tác phẩm: tuy là ảnh đen trắng nhưng mỗi lần ngắm kĩ, tôi vẫn thấy hiện lên
cái màu hồng hồng của ánh sương mai lúc bấy giờ tôi nhìn thấy từ bãi xe tăng
hỏng, và nếu nhìn lâu hơn, bao giờ tôi cũng thấy người đàn bà ấy đang bước ra
khỏi tấm ảnh[ …] hòa lẫn trong đám đông.
Câu hỏi 5: Qua sự đối lập giữa cái đẹp tuyệt đỉnh của ngoại cảnh mà
phóng viên Phùng vừa thu vào ống kính với hiện thực cuộc sống nhọc nhằn, cay
cực của những ngƣời dân chài, anh/ chị suy nghĩ gì về mối quan hệ giữa văn
chƣơng nghệ thuật với cuộc đời? Nhan đề tác phẩm có phải là một gợi ý về điều

nhân vật chính của truyện. Bỏ qua nhân vật này là không thể hiểu đầy đủ chủ đề,
tƣ tƣởng của truyện cũng nhƣ tính cách của nhân vật ngƣời đàn ông và cả quá
trình nhận thức, vỡ lẽ của Phùng và Đẩu.
+ Hơn nữa, về mặt phƣơng pháp giảng dạy tác phẩm theo đặc trƣng thể
loại càng không thể không phân tích các nhân vật. Bởi ở thể loại truyện, hiện thực
của cuộc sống đƣợc phản ánh thông qua số phận con ngƣời cụ thể, cho nên
truyện thƣờng có cốt truyện và nhân vật.
+ Câu hỏi hƣớng dẫn học bài trong sách giáo khoa cũng chƣa chú ý đến
các biểu tƣợng của tác phẩm. Mà xây dựng các hình ảnh biểu tƣợng là một nét
phong cách nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu. Điều này học sinh đã đƣợc làm
quen ở truyện ngắn Bến quê.
Từ thực tế trên chúng tôi thấy cần biên soạn lại hệ thống câu hỏi tìm hiểu
bài để rèn luyện kĩ năng đọc – hiểu tác phẩm cho học sinh.
2- Biên soạn hệ thống câu hỏi rèn luyện kĩ năng đọc – hiểu tác phẩm tự sự
cho học sinh lớp chuyên Ngữ văn chúng tôi căn cứ vào những tiền đề lí luận sau:
2.1- Tƣ tƣởng lấy học sinh làm trung tâm trong quá trình dạy học môn Ngữ
văn.
Tƣ tƣởng này đặc biệt đúng với môn Văn bởi tiếp nhận văn học đòi hỏi
ngƣời đọc phải sống với tác phẩm bằng toàn bộ tâm hồn mình. Nó đòi hỏi ngƣời
đọc phải tích cực chủ động trong quá trình chiếm lĩnh những giá trị văn học.
Nhƣng lấy học sinh làm trung tâm không có nghĩa là tuyệt đối hoá vai trò của
ngƣời học, phó mặc cho học sinh thả sức tƣởng tƣởng, diễn dịch tác phẩm; trái
lại nó đòi hỏi ngƣời dạy phải vật chất hoá hoạt động tiếp nhận của học sinh bằng
một hệ thống thao tác để giúp học sinh tự mình chiếm lĩnh những giá trị cơ bản
về nội dung thẩm mĩ và hình thức nghệ thuật của tác phẩm tự sự.
2.2- Lí thuyết đọc- hiểu và đọc- hiểu tác phẩm tự sự
2.2.1- Lí luận đọc –hiểu
Trong chƣơng trình Ngữ văn bậc THPT hiện nay, đọc-hiểu đƣợc xem nhƣ
một khâu đột phá trong nội dung và phƣơng pháp dạy văn. Khái niệm đọc – hiểu
có nội hàm khoa học phong phú, gắn với lí luận dạy học văn, lí thuyết tiếp nhận

đến đọc sâu, hiểu sâu sau cùng là đọc hiểu sáng tạo để có thể tự mình đọc – hiểu
văn bản.
3.2- Bảo đảm lôgíc của hoạt động tiếp nhận và cấu trúc nghệ thuật dặc thù
của tác phẩm
Tiếp nhận tác phẩm là một hoạt động có tính quy luật. Ngƣời đọc bị quy
định bởi văn bản tác phẩm với mã ngôn ngữ, mã nghệ thuật, mã văn hoá kết tinh
trong đó.
Tiếp nhận tác phẩm là một hoạt động trải qua nhiều giai đoạn: giai đoạn
cảm thụ trực tiếp, cảm tính và giai đoạn phân tích, đánh giá có suy ngẫm. Trƣớc
hết, ngƣời đọc phải hiểu câu chữ; nắm bắt cốt truyện; cảm nhận các sự kiện, tình
tiết, chi tiết, tính cách, quan hệ trong sự toàn vẹn của hình tƣợng nghệ thuật. Thứ
đến là thâm nhập vào thế giới hình tƣợng, phát hiện, khám phá thế giới nghệ
thuật nhƣ là sự kết tinh sâu sắc tƣ tƣởng và tình cảm của tác giả. Tiếp theo là liên
hệ hình tƣợng với văn cảnh đời sống và kinh nghiệm cá nhân để thể nghiệm,
đánh giá ý nghĩa tác phẩm; đặt tác phẩm vào truyền thống văn học để xác định vị
trí, ảnh hƣởng của nó. Sau cùng là sự tác động, ảnh hƣởng của nó đối với tƣ
tƣởng, tình cảm, hiểu biết và nhân cách ngƣời đọc.
3.3- Bảo đảm quan điểm toàn diện trong việc tiếp cận, phân tích tác phẩm.
Tiếp cận, phân tích tác phẩm theo quan điểm toàn diện trƣớc hết phải vận
dụng những hiểu biết ngoài văn bản nhƣ hoàn cảnh lịch sử, thời đại, văn hoá,văn
học, tiểu sử, con ngƣời, tƣ tƣởng, ý đồ nghệ thuật của nhà văn để hiểu đúng tác

Đỗ Em Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn Trang 6

phẩm. Nhƣng trong tiếp cận, phân tích tác phẩm thì bản thân tác phẩm là căn cứ
quan trọng nhất, nếu không nói là duy nhất. Phải tiếp cận cấu trúc tác phẩm, phát
hiện các cấp độ của chỉnh thể nghệ thuật, nhất là phân tích sự thống nhất giữa
nội dung và hình thức tác phẩm.
3.4- Hƣớng vào thi pháp thể loại, thi pháp cấu trúc tác phẩm, thi pháp tác
giả

Câu hỏi 1-Anh/ chị hãy tóm tắt ngắn gọn cốt truyện. Dựa vào mạch truyện,
có thể chia truyện thành mấy phần? Nội dung của mỗi phần.
Câu hỏi 2- Bối cảnh diễn ra sự kiện nhặt vợ của Tràng? Thái độ của ngƣời
dân xóm ngụ cƣ, của bà cụ Tứ và của chính Tràng trƣớc sự kiện này? Điều đó
cho thấy tác giả đã sáng tạo đƣợc một tình huống truyện độc đáo nhƣ thế nào?
Tình huống truyện nhƣ thế có tác dụng gì đối với nội dung, ý nghĩa của tác phẩm?
Câu hỏi 3- Phân tích diễn biến tâm trạng của nhân vật Tràng từ khi nhặt
đƣợc vợ.

Đỗ Em Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn Trang 7

Câu hỏi 4- Phân tích diễn biến tâm trạng của nhân vật thị. (đối chiếu làm rõ
những đổi thay trong tâm lí trƣớc và sau khi trở thành vợ của Tràng, nhất là bữa
sáng hôm sau).
Câu hỏi 5-Phân tích diễn biến tâm trạng của bà cụ Tứ.
Câu hỏi 6- Từ sự phân tích diễn biến tâm trạng của các nhân vật, anh/ chị
hãy khái quát tƣ tƣởng của tác phẩm.
Câu hỏi 7- Đoạn kết truyện có vai trò gì về mặt tƣ tƣởng và nghệ thuật?
Thử so sánh kết thúc truyện Vợ nhặt của Kim Lân với kết thúc truyện Chí Phèo
của Nam Cao, từ đó làm rõ tài nghệ và đặc sắc tƣ tƣởng của mỗi nhà văn.
Câu hỏi 8- Tìm hiểu nghệ thuật viết truyện ngắn của Kim Lân: nghệ thuật
trần thuật, nghệ thuật miêu tả tâm lí, dựng đối thoại.
CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA ( NGUYỄN MINH CHÂU)

Câu hỏi 1 : Tóm tắt cốt truyện Chiếc thuyền ngoài xa?
Câu hỏi 2 : Tìm bố cục tác phẩm.
Câu hỏi 3 : Có ngƣời cho rằng tình huống truyện Chiếc thuyền ngoài xa là

nhƣng Thạch Lam đã thể hiện khá chân thật khung cảnh nghèo nàn đơn điệu với
nhịp sống ngƣng trệ, tù đọng của phố huyện và cuộc sống quẩn quanh bế tắc
cũng nhƣ ƣớc mơ khát vọng của những kiếp ngƣời nhỏ bé.
Câu hỏi 2- Truyện Hai đứa trẻ có thể chia làm mấy đoạn?. Nêu nội dung
của mỗi đoạn?
Có thể chia làm 3 đoạn
- Đoạn một từ đầu nhỏ dần về phía làng : phố huyện lúc chiều muộn
- Đoạn hai từ trời đã bắt đầu đêm mơ hồ không hiểu : phố huyền về đêm
- Đoạn ba phần còn lại : phố huyện về khuya.
Câu hỏi 3- Hãy phân tích bức tranh đời sống phố huyện? ( Gợi ý: Bức tranh
đời sống phố huyện đƣợc miêu tả nhƣ thế nào? Ở những thời điểm nào? Có đặc
điểm gì nổi bật?).
a- Cách thể hiện
- Nhà văn đã chọn không gian là một phố huyện nửa quê, nửa tỉnh, thời
gian là lúc chiều xuống, đêm về và lúc có chuyến tàu đêm đi qua để lắng nghe
cho rõ hơn cái nhịp sống thoi thóp, mỏi mòn của phố huyện nghèo.
- Bức tranh đời sống phố huyện lại đƣợc cảm nhận qua nhân vật Liên, một
cô gái không còn là trẻ con những cũng chƣa phải là ngƣời lớn. Vì thế, nó vừa
chân thật lại vừa thấm đẫm chất trữ tình để lại một cảm giác buồn thƣơng day
dứt.
b- Trong con mắt Liên, bức tranh đời sống phố huyện có những gì?
- Ở thời điểm chiều xuống
+ Đó là cảnh chợ tàn chỉ còn trơ lại xác chợ với đủ thứ rác rƣởi. Trên xác
chợ tàn lại nổi lên những đứa trẻ con nhà nghèo sống bám vào xác chợ. Cứ chợ
vãn chúng lại hiện ra, làm nên nét điển hình của bức tranh đời sống phố huyện.
+ Khi trời nhá nhem tối lại tiếp tục hiện ra những kiếp ngƣời nghèo khổ
khác. nhƣ mẹ con chị Tí ; bà cụ Thi hơi điên; chị em Liên với cửa hàng tạp hoá
nhỏ xíu, buôn bán những thứ lặt vặt nhƣ xà phòng, thuốc lào, thuốc lá, diêm quẹt.
. . Tất cả đều là những kiếp sống nghèo khổ, lầm than.
- Ở thời điểm đêm về: xuất hiện bác Siêu với hàng phở mà ở phố huyện là

khơi dậy ở Liên một nỗi niềm thƣơng xót.
+ Khi trời nhá nhem tối, mẹ con chị Tí lại đem chõng hàng nƣớc bày ra
dƣới gốc cây bàng dù lời lãi chẳng có là bao; bà cụ Thi hơi điên lại ghé vào cửa
hàng chị em Liên mua rƣợu uống rồi lảo đảo đi vào bóng tối. Chị em Liên đứng
sững nhìn theo dáng đi lảo đảo của cụ với tâm trạng vừa run sợ lại vừa buồn bã,
thƣơng xót. Những kiếp sống đói nghèo tàn tạ ấy để lại trong tâm hồn Liên một
sự day dứt.
b- Nỗi buồn man mác trong Liên càng rõ hơn khi sinh hoạt phố huyện
chuyển dần về đêm.
- Bao trùm phố huyện lúc này là bóng tối. Rất tự nhiên mọi chú ý của Liên
hƣớng vào những điểm sáng: ánh sáng của hàng ngàn ngôi sao ganh nhau lấp
lánh trên bầu trời đêm, quầng sáng thân mật xung quanh ngọn đèn lay động trên
chõng hàng nƣớc của chí Tí, chấm lửa nhỏ và vàng của gánh hàng phở bác Siêu
từ phía huyện . . .
- Riêng ánh lửa của bác Siêu gợi Liên nhớ về một thời kì hạnh phúc khi còn
sống ở Hà Nội. Hà Nội sáng rực và lấp lánh trong kỉ niệm càng tƣơng phản với
bóng tối của cuộc sống phố huyện để trong lòng Liên cứ nôn nao, thấp thỏm một
niềm mong đợi mơ hồ.
c- Về khuya: cƣ dân nghèo khổ của phố huyện tập trung nơi chõng hàng
nƣớc của chị Tí. Thêm một gia đình bác xẩm trên manh chiếu rách với chiếc thau
sắt trắng chỏng chơ, tiếng đàn bầu bật trong yên lặng. “Chừng ấy người trong
bóng tối mong đợi một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hàng ngày của
họ”. Không phải ngẫu nhiên mà hình ảnh ngọn đèn con của chị Tí trở đi trở lại đến
bảy lần nhƣ một biểu tƣợng về những kiếp sống mù tối, lay lắt.
d-Tiếp xúc với những kiếp ngƣời tàn tạ và bị bóng tối của cuộc sống bủa
vây nên hai chị em Liên càng khao khát ánh sáng, khao khát đƣợc thoát khỏi cái
quẩn quanh, tù túng của đời sống phố huyện. Niềm khao khát đó chúng gửi vào
hình ảnh chuyến tàu đêm.
Câu hỏi 5- Phân tích diễn biến tâm trạng đợi tàu của hai đứa trẻ. Qua tâm
trạng đợi tàu của hai đứa trẻ, Thạch Lam muốn nói điều gì với ngƣời đọc ?

tàu đêm đã trở nên quen thuộc-
+ Nhƣng cuộc thoát li dù chỉ bằng tƣởng tƣợng cũng chỉ hiện ra trong
chốc lác. Con tàu đi qua, đêm tối và sự im lặng mênh mông lại bao bọc lấy tất cả.
Nỗi buồn chán lại trở về cùng với hình ảnh ngọn đèn con của chị Tí đi vào giấc
ngủ của Liên. Ta hiểu vì sao hết đêm này đến đêm khác hai chị em lại thao thức
chờ đợi một chuyến tàu quen thuộc. Chờ tàu trở thành một nhu cầu bức xúc về
mặt tinh thần
b- Qua tâm trạng đợi tàu của hai đứa trẻ, Thạch Lam muốn nói điều gì với
ngƣời đọc ?
- Thạch Lam đã phơi bày những kiếp sống mòn, những cuộc đời cơ cực,
quẩn quanh tăm tối ; nói lên đƣợc niềm khát khao cuộc sống tƣơi sáng của hai
đứa trẻ, bộc lộ sự đồng cảm sâu sắc đối với những ƣớc mơ của những kiếp
ngƣời nhỏ bé, vô danh trong xã hội.
- Tƣ tƣởng nhân đạo ấy gắn với sự thức tỉnh về cái tôi cá nhân cá thể, về
sự tồn tại có ý nghĩa của mỗi cá nhân trên cõi đời này. Xuân Diệu khao khát một
« một phút huy hoàng » còn Nam Cao đã lên án xã hội đẩy con ngƣời vào cuộc
sống « đời thừa ». Xét trên ý nghĩa đó, truyện còn góp phần thức tỉnh những con
ngƣời đang sống lay lắt hãy vƣơn lên, tìm đến một cuộc sống có ý nghĩa hơn.

Đỗ Em Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn Trang 11

c- Đánh giá chung: Tình tiết đợi tàu là một điểm sáng thẩm mĩ độc đáo bởi
nó kết tinh giá trị tƣ tƣởng và nghệ thuật của tác phẩm. Về tƣ tƣởng, nó thể hiện
một chủ nghĩa nhân đạo có những nét mới mẻ của Thạch Lam. Về nghệ thuật, nó
thể hiện khả năng phân tích tâm lí, đi sâu vào nội tâm nhân vật với những cảm
xúc, cảm giác mơ hồ mong manh. Đợi tàu là một tình tiết độc đáo của tác phẩm
thể hiện ngòi bút truyện ngắn tài hoa của nhà văn.
Câu hỏi 6- Qua truyện ngắn Hai đứa trẻ, Thạch Lam muốn phát biểu tƣ
tƣởng gì?
Miêu tả cuộc sống cƣ dân nghèo khổ phố huyện cũng nhƣ tâm trạng đợi

ảnh mềm mại. Nhân vật rất ít hành động, nếu có thì những hành động đã đƣợc
tiết chế đến mức tối đa. Sự cộng hƣởng của những đặc điểm ấy đã tạo nên nét
riêng trong giọng văn của Thạch Lam – giọng văn của một con ngƣời có tâm hồn
đôn hậu, tinh tế, rất nặng lòng với quê hƣơng, xứ sở.

Đỗ Em Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn Trang 12

Câu hỏi 8- Qua truyện Hai đứa trẻ, anh/chị hãy nêu một vài nhận xét khái
quát về đặc điểm nổi bật của truyện ngắn Thạch Lam ( liên hệ với một vài truyện
ngắn của các nhà văn cùng thời … để làm rõ nhận xét của mình?).
a- Nếu đặt truyện ngắn Thạch Lam bên cạnh truyện ngắn các nhà văn Tự
lực văn đoàn ta dễ dàng nhận thấy chất hiện thực nổi lên khá đậm trong các trang
viết của ông. Còn nếu đặt truyện ngắn Thạch Lam bên cạnh truyện ngắn các nhà
văn hiện thực thời kỳ 1930-1945 ta thấy có những nét nổi bật sau đây:
- Thƣờng viết hay và xúc động về cuộc sống con ngƣời nơi phố huyện,
ngoại ô.
- Thƣờng không chú ý xây dựng cốt truyện mà chú ý đến việc phô diễn tâm
trạng, khắc hoạ cảm giác
- Văn Thạch Lam có vẻ đẹp đằm thắm, nhẹ nhàng.
b- Ở đây cần nhấn mạnh vai trò và sức gợi tả của cảm giác trong sáng tác
của Thạch Lam. Thế giới nghệ thuật của Thạch Lam là thế giới của những cảm
giác. Ở đó nhà văn thƣờng để cho nhân vật của mình cảm thấy tất cả; tâm hồn
nhân vật luôn rộng mở, mài sắc các giác quan để thấy, cảm thấy thế giới theo cái
cách của chính mình và qua đó mà lắng nghe tâm hồn mình khẽ rung lên … 5- Kết quả giảng dạy
5.1- Trên cơ sở tiếp thu hệ thống câu hỏi của sách Ngữ văn theo chƣơng
trình Chuẩn và Nâng cao, chúng tôi đã biên soạn hệ thống câu hỏi thể nghiệm
cho học sinh lớp chuyên Ngữ văn nhằm rèn luyện cho các em kĩ đọc - hiểu các
2007-2008
11
02(V),01(B)
10
01( Ba) 2008-2009
12

8
02(Ba),01(KK)
8,01
7,15 Đỗ Em Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn Trang 14

PHẦN III- KẾT LUẬN
1- Câu hỏi Hƣớng dẫn học bài trong sách giáo khoa Ngữ văn theo chƣơng
trình Chuẩn và Nâng cao có tác dụng định hƣớng, giúp học sinh tìm hiểu những
vấn đề cơ bản về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm. Tuy nhiên hạn chế của
một số hệ thống câu hỏi là chƣa thật khoa học trong hƣớng dẫn học sinh bóc tách
từng lớp nội dung của tác phẩm để đi đến chủ đề, tƣ tƣởng. Nghĩa là chƣa đi từ
dễ đến khó, vì vậy học sinh gặp không ít khó khăn trong việc tiếp nhận, đánh giá

Đỗ Em Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn Trang 15 PHẦN PHỤ LỤC Đỗ Em Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn Trang 17

BÀI TỰ ĐỌC – HIỂU CỦA HỌC SINH
Phan Nguyễn Trà Giang
( Giải Ba kì thi học sinh giỏi cấp Quốc gia năm 2009)

1- Cách dựng truyện:
a- Có hai câu chuyện lồng vào nhau. Câu chuyện của nhân vật tôi về thăm
Xẻo Đƣớc và câu chuyện anh Hai Cần kể về cái chết quyết liệt, cứng cỏi của cha
mình.

+ Ý thức rõ chỗ đứng của mình, ông quyết tâm bám đất, nêu gƣơng cho bà
con lối xóm: Nhà mình ở đầu xóm mà núng thế thì không làm gƣơng cho lối xóm
+ Hành động: nhiều lần ông tìm cách vƣợt qua đƣợc sự o ép của giặc. Ông
ôn tồn khuyên bảo chúng nhƣng khi cần ông đem cây mác mài bén ngọt ra cắm
phập giữa nền nhà, nói: chú nào leo lên rút một cọng lá tôi chém cho coi.
Nhận xét: qua suy nghĩ và hành động của ông Tám, chúng ta bắt gặp một
con ngƣời có tình cảm gắn bó sâu nặng với đất đai, kiên quyết bảo vệ lẽ phải,

Đỗ Em Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn Trang 18

yêu tự do, trọng nghĩa khí, dám chống lại sự đè nén, áp bức … Đó cũng là tính
cách chung của ngƣời nông dân Nam Bộ. Ong Hai ( Cửu Long cuộn sóng – Trần
Hiếu Minh) cũng lao mũi mác xuống đất, nói: Tre này trồng từ đời ông, đời cha
tao, nay đầu tao tóc đã bạc, đứa nào muốn dồn cứ bước ra đây.
c- Cuộc chạm trán giữa ông Tám và tên đồn trƣởng Đởm, chánh cống ác
ôn
- Phía tên Đởm: hung hăng, quyết không lùi bƣớc. Vừa đặt chân đến XĐ,
nó đã tuyên bố: Tôi không lùa được dân XĐ thì tôi chết sao? Về hôm trƣớc, hôm
sau nó đã dắt lính vô. Chƣa vô tới sân nó đã nổ súng để uy hiếp tinh thần ông
Tám
- Phía ông Tám: xuất hiện khác với những lần trƣớc
+ Không khuyên giải thuyết phục mà lặng lẽ mặc áo một cách rất kỹ lƣỡng,
đốt nhang đèn, quỳ trƣớc bàn thờ và lầm rầm khấn: Thưa ông bà cha mẹ … Ý
nghĩa: thể hiện quyết tâm sống chết với đất đồng thời tạo ra một không khí linh
thiêng, một uy lực có tính chất thần thánh để áp đảo kẻ thù. Ong tựa vào đất, tựa
vào sức mạnh tinh thần của ông bà, cha mẹ, hƣơng hồn liệt sĩ để chiến đấu với
kẻ thù.
+ Khấn xong ông chụp cây mác chĩa thẳng vào ngực tên đồn trƣởng, mũi
mác cứ nhích dần làm cho tên đồn trƣởng xanh mặt. Hành động đó tuy không
trực tiếp tiêu diệt kẻ thù nhƣng là tiền đề tạo ra cái chết của tên đồn trƣởng: nó

huống; khắc hoạ tính cách. Đỗ Em Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn Trang 20

ĐÁM CƯỚI KHÔNG CÓ GIẤY GIÁ THÚ
Ma Văn Kháng

I.TÓM TẮT NỘI DUNG:

khiến Tự bị tƣớc đoạt mọi thứ. Vì chạy theo thành tích, Cẩm đã lén sửa điểm thi
tốt nghiệp cho học sinh, nhƣng không may bị ông Thống, ngƣời thủ trống và Tự
phát hiện. Cẩm lấn át Thống để thoát tội. Ong Thống bị xuất huyết não, điều này
khiến Cẩm rất vui vì hắn sẽ không bị tố cáo. Vì kiệt sức khi phải vừa dồn hết sức
dạy học cho kì thi tốt ngiệp, vừa chăm sóc ông Thống, Tự đã xỉu trong cuộc họp
tổng kết. Sau khi ra viện, biết tin tức về Phƣợng, Tự đã quyết định cùng ngƣời
bạn thân của mình nghỉ hè ở bãi biển Thịnh Long.
II.GIÁ TRỊ NỘI DUNG:
1.Đám cưới không có giấy giá thú là tác phẩm tiểu thuyết luận đề. Nội dung
tác phẩm phê phán những sai sót về công tác giáo dục. Ngành giáo dục đã xuống
cấp đến nỗi: thầy chẳng ra thầy, trò chẳng ra trò. Nội dung ấy đƣợc thể hiện, thứ

Đỗ Em Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn Trang 21

nhất là ở công tác cán bộ trong nhà trƣờng đã không làm đúng những quy trình
đào tạo cán bộ giáo dục. Thứ hai là công tác giảng dạy và học tập sa sút, vì vứt
bỏ những nguyên tắc tối thiểu dẫn tới đơn giản và tùy tiện.
2.Viết về số phận cá nhân, bi kịch cá nhân, hạnh phúc cá nhân, nhƣng
chúng ta không nên nghĩ một cách giản đơn là sau ba mƣơi năm chiến tranh,
cộng đồng đƣợc giải phóng, công dân đƣợc giải phóng thì mỗi cá nhân cũng
hoàn toàn đƣợc giải phóng, hạnh phúc cá nhân đƣợc vẹn toàn. Cái hiện thực mà
tác giả muốn đề cập ấy là một xã hội hỗn độn mà chúng ta đã thấy. Qua đó, nó
lên tiếng kêu gọi mọi ngƣời đừng bao giờ để những giá trị cá nhân bị tƣớc đoạt.
3.Viết tác phẩm này, tác giả muốn hƣớng ngƣời đọc tới một chân trời
mới.tác giả nêu một phƣơng cách với ngƣời đọc về lí luận ta nên chọn duy lí và
về thực tiễn bỏ hẳn quan niệm xét cán bộ vào bộ máy quản lí một cách máy móc.
Tuyển chọn cán bộ theo chế độ bầu cử trực tiếp.
III. GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT:
1. Tác phẩm đã xây dựng nhân vật điển hình.
a) Tự, điển hình cho những trí thức có năng lực thật sự, có tâm huyết

nông nghiệp trang trọng, thành công, cao quý mang tên Tƣ Lan.
Quá trình Hùng đi tìm sự thật về cái chết của Ba Sƣơng cũng là quá trình
anh quay về với quá khứ oanh liệt, hào hùng nhƣng đau thƣơng của chính mình.
Trong chiến tranh, Hùng là thủ lĩnh của cả một phân đội thiện chiến. Một
ngày trôi qua trong cuộc đời ngƣời lính ấy phải nhìn thấy không biết bao nhiêu
đồng đội của mình ngã xuống. Cái chết của họ để lại nỗi khiếp sợ lớn lao cho
những ngƣời còn sống. Trong cuộc chiến đấu ác liệt đó, mối tình tuyệt đẹp với cô
du kích Ba Sƣơng đã nâng đỡ Hùng qua mọi khó khăn, gian khổ. Cho đến một
ngày, phân đội của Hùng và Ba Sƣơng bị giặc phục kích. Hùng may mắn trốn
thoát nhƣng phải chịu nỗi đau vò xé khi chứng kiến cảnh ngƣời mình yêu bị giặc
giết chết.
Vậy mà 20 năm sau, ngƣời phụ nữ ấy lại xuất hiện trƣớc mặt anh và tỏ thái
độ không hề quen biết. Vất vả gian nan Hùng đi tìm hiểu sự thật và đƣợc biết cô
du kích Ba Sƣơng năm nào và bà giám đốc Tƣ Lan thực ra là một.
Nhƣng vì sao cô lại chạy trốn quá khứ của chính mình để bao nhiêu năm
nay Hùng phải chịu bản án lƣơng tâm rằng mình là ngƣời đã gây ra cái chết của
cô.
Sự thật là ngƣời đƣợc chôn hôm ấy là Hai Hợi, ngƣời chị em kết nghĩa của
Ba Sƣơng đã bị một tên trung tá sĩ quan giết chết vào trƣớc hôm Ba Sƣơng bị
thảm sát. Còn về phần Ba Sƣơng đã đƣợc Tƣờng ngƣời yêu của Hai Hợi cứu
sống. Sau đó vì không muốn ảnh hƣởng đến những ngƣời còn sống, ảnh hƣởng
đến lịch sử, đến xã hội, đến ngƣời chị Hai Hợi mà mình mang ơn, cô đành phải
che giấu đi quá khứ của chính mình. Cũng vì thế mà cô đành chấp nhận cho kẻ
đã biết bí mật của đời mình, kẻ đã giết chị mình và suýt thảm sát mình trở thành
ngƣời thân cận bên cạnh, thành ngƣời yêu và cuối cùng là kẻ đã đƣa cô vào
những vụ làm ăn phi pháp.
Kết thúc tác phẩm là cuộc gặp gỡ của bốn ngƣời đã từng chạm mặt trong
quá khứ: Hùng, ba Sƣơng, Tƣờng và tên trung tá. Sƣơng vì chịu không nỗi cú
sốc và vì vết thƣơng cũ nên đã chết. Hùng quyết định cùng với bạn bè tìm cho ra
tên trung tá giết ngƣời đã vội tẩu thoát

( Bài thuyết trình của Huỳnh Thị Mỹ Chi) Đỗ Em Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn Trang 24

NỖI BUỒN CHIẾN TRANH
( Bảo Ninh)
I- TÓM TẮT TÁC PHẨM

Tác phẩm Nỗi buồn chiến tranh ( hay Thân phận tình yêu ) là cuốn
tiểu thuyết đầu tay của nhà văn Bảo Ninh, đƣợc giải thƣởng của Hội nhà văn năm
1991. Nhân vật chính là Kiên, một nhà văn cựu chiến binh với hành trình đau đớn
của một số phận dị kì tìm lại quá khứ của chính mình.
Chiến tranh đã kết thúc nhƣng trong tâm hồn Kiên, một trong số ngƣời
lính sống sót trong trận đánh bạo tàn mùa khô năm 1969, cuộc những chiến vẫn
nhƣ đang diễn ra trƣớc mắt. Kí ức anh vẫn còn nguyên vẹn những hình ảnh rùng
rợn của trận đánh kinh hoàng mà tiểu đoàn 27 của anh bị bao vây rồi bị tiêu diệt
hoàn toàn phiên hiệu. Vô khối hồn ma đã ra đời từ trận bại vong ấy, bom đạn đã
tận diệt cuộc sống văn minh, dƣờng nhƣ đã đƣa con ngƣời về thời kì đồ đá.
Những ngƣời lính trong trung đội trinh sát của Kiên lại xua đi nỗi buồn
bằng khói thuốc và bằng cả những trò đỏ đen. Song họ cũng chỉ có thể quên đời
trong giây lát. Nỗi ám ảnh về một thời tai họa thảm khốc đang gần kề mỗi nhân
mạng. Hiện thực kinh hoàng của cuộc chiến đã khiến nhiều ngƣời không giữ
đƣợc phẩm chất ngƣời lính. Nạn đào ngũ lan rộng khắp trung đoàn …