Sỏng kin kinh nghim
Sơ yếu lý lịch
- Họ và tên:
Đinh Thị Thanh Huyền
- Ngày sinh:
18 - 04 - 1976
- Năm vào ngành:
12 - 2002
- Chức vụ đơn vị công tác:
Giáo viên
- Trình độ chuyên môn:
Đại học s phạm, khoa ịa lý
- Hệ đào tạo:
Chính quy
- Bộ môn giảng dạy:
Địa lý
- Ngoại ngữ:
Không
- Trình độ chính trị:
Sơ cấp
ẹinh Thũ Thanh Huyen
1
Sáng kiến kinh nghiệm
Tªn ®Ị tµi:
RÈN LỤN MỢT SỐ KỸ NĂNG THÀNH LẬP BIỂU ĐỜ MƠN ĐIẠ LÍ CHO
HỌC SINH LỚP 12 – TRƯỜNG THPT BA VÌ
Năm học 2011 - 2012
A. Phần mở đầu
1. Lý do chän ®Ị tµi
Biểu đồ địa lý là một cơng cụ trực quan, là một phương tiện khơng thể thiếu
trong giảng dạy, nghiên cứu và học tập địa lý nhất là địa lý kinh tế xã hội.

sinh động trực quan những kiến thức địa lý cần thể hiện.
Xuất phát từ lý do nói trên với những kinh nghiệm của bản thân, tôi tiến
hành thực hiện sáng kiến kinh nghiệm xây dựng một số kỹ năng thành lập biểu đồ
để áp dụng dạy học địa lý lớp 12 ở trường THPT Ba Vì và thông qua bài tập này,
bản thân tôi rất mong muốn góp một phần của mình vào việc nâng cao chất lượng
dạy và học địa lý ở trường THPT Ba Vì nói riêng và THPT nói chung.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu.
3.1. Biểu đồ địa lý:
Biểu đồ là mô hình hóa các số liệu thống kê nhằm giúp người sử dụng nhận
biết một cách trực quan các đặc trưng về số lượng, một phần về chất lượng hoặc
động lực của các đối tượng, hiện tượng.
Biểu đồ địa lý là một hình vẽ cho phép mô tả một cách dễ dàng tiến trình của
một hiện tượng, mối tương quan về độ lớn của các đại lượng hoặc kết cấu thành
phần trong một tổng thể của các đối tượng địa lý.
3.2. Các dạng biểu hiện của biểu đồ địa lý thường gặp ở trường THPT.
- Dạng biểu đồ hình cột: Dạng biểu đồ này khá đa dạng bao gồm cột đơn, cột
chồng lên nhau, cột ghép ……
- Dạng biểu đồ thanh ngang: Thực chất là một dạng biểu đồ cột khi trục đứng
và trục ngang đổi chỗ cho nhau.
- Dạng biểu đồ ô vuông: Dạng này thể hiện một hình vuông lớn, khi thể hiện
cơ cấu của một tổng, nó được chia thành 100 ô vuông nhỏ.
Ñinh Thò Thanh Huyeàn
3
Sáng kiến kinh nghiệm
- Dạng biểu đồ miền: Là loại bểu đồ thể hiện được cả cơ cấu và động thái
phát triển của các đối tượng. Tồn bộ biểu đồ là một hình chữ nhật trong đó được
chia thành các miền khác nhau. Dạng này có thể thể hiện cả giá trị tuyệt đối và
tương đối.
- Dạng biểu đồ hình tròn: Được dùng để thể hiện qui mơ và cơ cấu các
thành phần trong một tổng thể.

- Kĩ năng vẽ biểu đồ: (vẽ chính xác, nhanh, đẹp, đúng quy trình quy tắc
và đáp ứng đầy đủ các tiêu chí đánh giá)…
- Kĩ năng nhận xét, phân tích biểu đồ.
Để có được các kĩ năng trên, chúng ta không chỉ cần hiểu về lí thuyết mà
phải được thực hành nhiều. Điều cần nói thêm là, học sình thường phải làm các
bài tập thực hành vẽ biểu đồ trong giờ kiểm tra hay giờ thi với quỹ thời gian rất
ngắn. Vì thế, chỉ khi luyện tập thành kĩ năng mới thể hiện đạt yêu cầu.
ii. Hướng dẫn thực hiện các yêu cầu chung
a. Nghiên cứu lựa chọn được biểu đồ thích hợp nhất
Câu hỏi của bài thực hành về vẽ biểu đồ thường có 3 thành phần
- Lời dẫn (đặt vấn đề)
- Bảng số liệu thống kê (tỉ lệ % hay tuyệt đối) và danh số (triệu ha, triệu
tấn, tỷ đồng… năm )
- Lời kết nêu yêu cầu cụ thể cần làm.
Khi phân tích các câu hỏi bài tập để chọn biểu đồ, chúng ta cần tìm hiểu
khai thác từng thành phần trên.
a1. Tìm hiểu lời dẫn để chọn loại biểu đồ
Câu hỏi thực hành về biểu đồ thường có các lời dẫn theo 3 dạng sau:
- Lời dẫn chỉ định: - Xác định ngay loại biểu đồ cần vẽ
Thí dụ: “Hãy vẽ biểu đồ hình tròn về cơ cấu sử dụng đất của nước ta năm
2000 theo số liệu sau ”
- Lợi dẫn “ mở”: - Có gợi ý ngầm vẽ một loại biểu đồ nhất định
Thí dụ: “ vẽ biểu đồ sản lượng công nghiệp ở nước ta phân theo các vùng
kinh tế năm 2000
- Lời dẫn “ kín”: không đưa ra một gợi ý nào.
Thí dụ:“ cho bảng số liệu sau hãy vẽ biểu đồ thích hợp và rút ra nhận xét”
Căn cứ vào các dạng lời dẫn trên, chúng ta sẽ sử lí như sau:
- Với lời dẫn đã chỉ định - Ta vẽ theo chỉ định.
Ñinh Thò Thanh Huyeàn
5

ngư nghiệp
Côngnghiệp –
xây dựng
Dịch vụ
Với bảng số liệu trên chúng ta có thể chọn vẽ: Loại biểu đồ cơ cấu.
Ñinh Thò Thanh Huyeàn
6
Sáng kiến kinh nghiệm
Tuy nhiên, biểu đồ cơ cấu lại có một số loại chủ yếu, việc lựa chọn loại
biểu đồ nào để vẽ cần căn cứ vào đặc điểm của các con số trong bảng thống kê.
- Vẽ biểu đồ hình tròn: Phải có số liệu tương đối hoặc số liệu tuyệt đối của
các thành phần hợp đủ giá trị tổng thể mới có đủ dữ kiện tính ra tỷ lệ cơ cấu (%)để
vẽ biểu đồ hình tròn.
- Vẽ biểu đồ cột chồng: Nếu một tổng thể có quá nhiều thành phần, ta khó
thể hiện trên biểu đồ hình tròn (vì các góc hình quạt sẽ quá hẹp), trường hợp này
chuyển sang chọn biểu đồ cột chồng dẽ thể hiện hơn.
- Vẽ biểu đồ miền: Khi trên bảng số liệu, các đối tượng trải qua trên 3 thời
điểm ta không vẽ biểu đồ hình tròn mà chuyển sang vẽ biểu đồ miền sẽ hợp lí hơn.
a3. Căn cứ vào yêu cầu trong lời kết của câu hỏi để lựa chọn biểu đồ.
Có nhiều trường hợp trong nội dung lời kết của câu hỏi lại gợi ý yêu cầu vẽ
một loại biểu đồ cụ thể nào đó.
Thí dụ: Sau khi nêu lời dẫn và đưa ra bảng thống kê, câu hỏi ghi tiếp:
“Anh chị hãy vẽ biểu đồ thích hợp và nêu nhận xét về sự chuyển dịch cơ cấu tổng
sản phẩm trong nước và giải thích nguyên nhân của sự chuyển dịch cơ cấu đó”.
Cần lưu ý rằng: Hệ thống biểu đồ có nhiều loại, trong mỗi loại lại có một số dạng.
Các loại biểu đồ cùng loại, trong một số trường hợp có thể sử dụng thay thế nhau ;
Vì vậy, muốn lựa chọn được dạng biểu đồ thích hợp nhất ta cần hiểu rõ những ưu
điểm, hạn chế cũng như khả năng biểu đạt của từng dạng biểu đồ.
b. Kĩ thuật tính toán và sử lí các số liệu phục vụ vẽ biểu đồ
Xử lý số liệu: Phải căn cứ vào chủ đề, dạng thể hiện của biểu đồ để tiến

1
.
Gọi giá trị của năm thứ hai ứng với vòng tròn có diện tích S2 và bán kính r
2

Ta có công thức tính: r
2
= r
1
2
1
.
S
SSản lượng
+ Năng suất (tạ /ha) =
Diện tích
Sản lượng
+ Bình quân lương thực theo đầu người (Kg/người) =
Dân số
+ Gia tăng dân số (%) =tỷ suất sinh – tỷ suất tử
+ Tính tỉ lệ cơ cấu (%) của từng thành phần trong một tổng thể.
Có 2 trường hợp xảy ra:
*Bảng thống kê có cột tổng số. Ta chỉ cần tính theo công thức:
Từng thành phần x 100
Tỷ lệ cơ cấu (%) = _______________________
Tổng số
Ñinh Thò Thanh Huyeàn

mới phân tích các số liệu thành phần.
- Chú ý tìm mối quan hệ so sánh giữa các con số theo cả hàng ngang và hàng
dọc nếu có.
- Chú ý những giá trị nhỏ nhất (thấp nhất), lớn nhất và trung bình. Đặc
biệt chú ý đến những số liệu hoặc hình nét đường, cột thể hiện sự đột biến (tăng
hay giảm nhanh).
- Cần có kĩ năng tính tỉ lệ (%) hoặc tính ra số lần tăng hay giảm của các
con số để chứng minh cụ thể ý kiến nhận xét.
Phần nhận xét phân tích thường có 2 nhóm ý.
Ñinh Thò Thanh Huyeàn
9
Sáng kiến kinh nghiệm
- Những ý nhận xét về diễn biến và mối quan hệ giữa các số liệu.
- Giải thích nguyên nhân của các diễn biến hoặc mối quan hệ đó (Chú ý cần
dựa vào kiến thức đã học để giải thích)
Về sử dụng ngôn từ trong lời nhận xét, phân tích biểu đồ:
- Trong các loại biểu đồ cơ cấu mà số liệu đã được quy thành các tỷ lệ% ta
phải dùng từ Tỷ trọng trong cơ cấu để so sánh nhận xét. Thí dụ:
Nhận xét biểu đồ về cơ cấu giá trị các ngành kinh tế nước ta qua một số năm.
Ta không ghi: Giá trị ngành nông – lâm nghiệp có xu hướng giảm sút, mà ghi: tỷ
trọng giá trị của ngành nông – lâm nghiệp có xu hướng giảm.
- Cần sử dụng những từ ngữ phù hợp với trạng thái phát triển của các đổi
tượng trên biểu đồ:
* Về trạng thái tăng:
Có các từ nhận xét theo từng cấp độ như: “Tăng”, “tăng mạnh”, “tăng
nhanh”, “tăng đột biến”, “tăng liên tục”…kèm theo các từ đó bao giờ cũng có số
liệu dẫn chứng cụ thể tăng bao nhiêu (triệu tấn, tỷ đồng, triệu dân…) Hoặc tăng
bao nhiêu phần trăm? Hay bao nhiêu lần?
* Về trạng thái giảm:
Cần dùng những từ như: “Giảm”, “giảm ít”, “giảm mạnh”, “giảm nhanh”,

4,
12A
11
, 12A
12.

- Đối tượng học sinh:
+ Đối tượng học sinh đa dạng có nhiều khó khăn trong việc tiếp nhận kiến
thức. Có những học sinh vừa học vừa phải giúp gia đình. Thời gian học ở nhà
còn hạn chế. Kinh tế còn khó khăn khơng có điều kiện để mua thêm các loại sách
tham khảo để mở rộng kiến thức.
+ Đối với 2 lớp 11A8, 11A5 đây là những HS chỉ đạt đủ điểm chuẩn vo
10 của trường THPT Ba Vì nên khả năng nhận thức của các em còn nhiều hạn chế
B. Nội dung sáng kiến
1. Cơ sở lí luận đề xuất sáng kiến kinh nghiệm.
1. 1. Biểu đồ là một hình vẽ có tính trực quan cao, cho phép mơ tả:
- Động thái phát triển của một hiện tượng địa lí như: “Biểu đồ về tình hình
phát triển dân số nước ta qua các năm…”
- Thể hiện quy mơ, độ lớn của một đại lượng nào đó như: “Biểu đồ diện
tích gieo trồng cây cơng nghiệp hàng năm và cây cơng nghiệp lâu năm của nước ta”
- So sánh tương quan độ lớn giữa các đại lượng như: Biểu đồ về mức lương
thực trên đầu người một năm của cả nước, đồng bằng Sơng Hồng và đồng bằng
sơng Cửu Long ”
- Thể hiện tỉ lệ cơ cấu thành phần trong một tổng thể hoặc nhiều tổng thể
có cùng một đại lượng: “Biểu đồ cơ cấu sử dụng đất nơng nghiệp. ”
- Thể hiện quá trình chủn dịch cơ cấu các thành phần qua mợt sớ năm:
“Biểu đờ cơ cấu tởng sản phẩm xã hợi phân theo ngành kinh tế từ năm 2000 đến
năm 2009 của nước ta”
Đinh Thò Thanh Huyền
11

2.1. Nhöõng ví duï cuï theå:
* Ví duï 1: Bài 14 chương trình lớp 12 trang 58
Ñinh Thò Thanh Huyeàn
12


Sáng kiến kinh nghiệm
Cho bảng số liệu sau:
SỰ BIẾN ĐỘNG DIỆN TÍCH RỪNG QUA MỘT SỐ NĂM
Năm
Tổng diện tíchcó
rừng (triệu ha)
Diện tích rừng
tự nhiên (tr ha)
Diện tích rừng
trồng (triệu ha)
Độ che phủ %
1943 14. 3 14. 3 0 43. 0
1983 7. 2 6. 8 0, 4 22. 0
2005 12. 7 10. 2 2. 5 38. 0

a. Hãy vẽ biểu đồ kết hợp biểu hiện nội dung của bảng số liệu trên. Qua biểu đồ
rút ra nhận xét cần thiết.
- Khi cho ví dụ này tơi đã hướng dẫn học sinh thực hiện các bước sau:
Bước 1: Xác đònh chủ đề cần thể hiện (Sự biến động diện tích rừng qua
một số năm)
Bước 2: Xác đònh dạng biểu đồ: (kết hợp cột với đường).
Bước 3: Vẽ biểu đồ:
- Kẻ hệ trục tọa độ có 2 trục đứng (y), (ý), cần chú ý chọn thang của 2 trục
đó cho thích hợp, đảm bảo biểu đồ dễ quan sát.

biểu đồ kết hợp cột với đường, vì đây là loại bài có lời dẫn “chỉ định”nên ta chỉ
việc vẽ biểu đồ theo chỉ định. Các em đã biết thực hiện tốt các bước khi vẽ biểu đồ
kết hợp một cách chính xác, nhanh, đẹp, đúng quy trình quy tắc và đáp ứng đầy
đủ các tiêu chí đánh giá)…Ngoài ra các em còn biết nhận xét biểu đồ (dựa vào
bảng số liệu và biểu đồ để nhận xét sự biến động diện tích và độ che phủ rừng của
nước ta từ năm 1943 - 2005, kèm theo số liệu dẫn chứng) và phân tích biểu đồ
(dựa vào kiến thức đã học để giải thích nguyên nhân tại sao có sự thay đổi đó).
Ví dụ 2: Bài 29 SGK Địa lý 12 trang 128.
Cho bảng số liệu:
Bảng 29. 1. Giá trị sản xuất công nghiệp phân theo thành phần kinh tế (Giá thực tế)
Đơn vị: Tỷ đồng
Năm
Thành phần kinh tế
1996 2005
Nhà nước 74161 249085
Ngoài Nhà nước 35682 308854
Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài 39589 433110
a. Vẽ biểu đồ thích hợp nhất thể hiện cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp
phân theo thành phần kinh tế của nước ta năm 1996 và năm 2005.
b. Từ biểu đồ rút ra nhận xét cần thiết.
- Ở ví dụ này tôi đã hướng dẫn học sinh thực hiện các bước sau:
Ñinh Thò Thanh Huyeàn
14
5 15
6, 8
Rừng tự nhiên
Rừng trồng
Độ che phủ rừng
Sáng kiến kinh nghiệm
Bước 1: Xác định chủ đề cần thể hiện (Cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp

Sáng kiến kinh nghiệm
BIỂU ĐỒ CƠ CẤU GIÁ TRỊ SXCN PHÂN THEO THÀNH PHẦN KINH
TẾ CỦA NƯỚC TA NĂM 1996 VÀ NĂM 2005
Bước 4: Nhận xét biểu đồ (dựa vào bảng số liệu và biểu đồ nhận xét sự
thay đổi tỉ trọng cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp phân theo thành phần kinh tế
của nước ta năm 1996 và 2005).
- Trong ví dụ này tôi đã rèn luyện cho học sinh các kĩ năng về chọn biểu
đồ thích hợp nhất. Cụ thể ở bài này thuộc kiểu lời dẫn “mở”có cụm từ “cơ cấu” và
ít năm nên ta chọn biểu đồ hình tròn là thích hợp nhất. Ngoài ra qua bài này các
em đã biết xử lí số liệu, biết vẽ biểu đồ hình tròn có bán kính khác nhau một cách
chính xác, nhanh, đẹp, đúng quy trình quy tắc và đáp ứng đầy đủ các tiêu chí
đánh giá.
Ví dụ 3: Bài 1 Sách ôn thi tốt nghiệp lớp 12 trang 14.
Cho bảng số liệu:
Giá trị xuất, nhập khẩu của nước ta qua các năm:
Đơn vị: Tỷ USD
Năm 2000 2005 2009
Giá trị xuất khẩu 14, 5 32, 4 57, 1
Giá trị nhập khẩu 15, 6 36, 8 69, 9
Vẽ biểu đồ thể hiện giá trị xuất, nhập khẩu của nước ta trong 3 năm trên.
- Đối với ví dụ này, tôi đã hướng dẫn học sinh thực hiện các bước sau:
Ñinh Thò Thanh Huyeàn
16
Năm 1996
Năm 2005
Sáng kiến kinh nghiệm
Bước 1: Xác định chủ đề cần thể hiện (Giá trị xuất, nhập khẩu của nước ta
trong 3 năm)
Bước 2: Xác định dạng biểu đồ (Cột ghép).
Bước 3: Vẽ biểu đồ: Sử dụng hệ trục tọa độ để thể hiện trong đó trục

Năm 1995 1997 2000 2002 2005 2009
Diện tích gieo trồng cà
phê
7, 0 9, 8 27. 9 47. 9 49. 1 50. 6
Vẽ biểu đồ thích hợp thể hiện tình hình phát triển diện tích gieo trồng hồ tiêu
của nước ta, giai đoạn 1995 - 2009.
- Khi cho ví dụ này tôi đã hướng dẫn học sinh thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Xác định chủ đề cần thể hiện (Tình hình phát triển diện tích gieo
trồng hồ tiêu của nước ta, giai đoạn 1995 - 2009).
Bước 2: Xác định dạng biểu đồ (biểu đồ đường)
Bước 3: Vẽ biểu đồ sử dụng hệ trục tọa độ thể hiện trong đó trục ngang thể
hiện mốc thời gian (năm) trục đứng thể hiện giá trị của đại lượng. Chú ý chia
khoảng cách năm.
Ñinh Thò Thanh Huyeàn
18
Sáng kiến kinh nghiệm
BIỂU ĐỒ THỂ HIỆN TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN DIỆN TÍCH
GIEO TRỒNG HỒ TIÊU CỦA NƯỚC TA TRONG GIAI ĐOẠN 1995 - 2009
- Trong ví dụ trên tôi đã rèn luyện cho học sinh chọn loại biểu đồ thích hợp nhất
dựa vào lời dẫn và đặc điểm của bảng số liệu. Cụ thể trong bài tập này thuộc kiểu lời
dẫn “mở” có cụm từ “ phát triển”, bảng số liệu là giá trị tuyệt đối phát triển theo chuỗi
thời gian , nên ta chọn biểu đồ đường biểu diễn là thích hợp nhất với yêu cầu của bài.
Đồng thời qua bài này các em cũng đã biết cách vẽ biểu đồ đường biểu diễn
một cách chính xác, nhanh, đẹp, đúng quy trình quy tắc và đáp ứng đầy đủ các
tiêu chí đánh giá và nhận xét biểu đồ.
Ví dụ 5: Bài 20 SGK Địa lý 12.
Vẽ biểu dồ thể hiện sự chuyển dịch cơ cấu tổng sản phẩm trong nước thời kỳ
1985 - 1998.
Năm
Ngành

Sáng kiến kinh nghiệm
4. Hiệu quả sáng kiến kinh nghiệm:
- Với kỹ năng thành lập biểu đồ này, tôi đã áp dụng giảng dạy hai khối ở
trường THPT Ba Vì –Hà Nội.
+ Khối 11 gồm 11A
1
và 11A
2 ø,
11A5, 11A6, 11A8
+ Khối 12 gồm 12A
5,
12A
4,
12A
11
, 12A
12.

- Khi chưa áp dụng sáng kiến này, nhìn chung học sinh còn lúng túng khi
chọn biểu đờ thích hợp nhất để vẽ. Các em chưa biết dựa vào lời dẫn hoặc bảng sớ
liệu…để chọn biểu đờ. Kết quả thơng qua các bài kiểm tra khảo sát đầu năm
thường xun, định kì còn rất thấp.
- Sau khi áp dụng truyền đạt kó năng thành lập biểu đồ cho HS. Các em
đã hình thành cho mình được các nguyên tắc, các bước thành lập biểu đồ, các
dạng biểu đồ.Từ đó thơng qua các bài kiểm tra đánh giá tơi thấy nhìn chung các
em đã có những bước tiến bộ rõ rệt, khơng còn lúng túng khi xác định biểu đồ mà
còn đạt kết quả cao trong các bài kiểm tra.
Cụ thể tơi đã áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này với 2 lớp:
Lớp 12A
4

giỏi thấp. Từ việc đối chứng trên ta thấy khi giảng dạy địa lý việc truyền đạt kĩ
năng thành lập biểu đồ cho HS là một vấn đề rất quan trọng giúp HS khắc sâu được
kiến thức, nâng cao tính tự học tự nghiên cứu.
C. Phần kết ḷn và kiến nghị
1. Đánh giá chung:
Khi dạy HS kĩ năng thành lập biểu đồ theo phương pháp này ở trường THPT
Ba Vì học sinh đã thu được nhiều kết quả, làm tốt hơn các dạng bài tập thành lập
biểu đồ, phát triển được tính độc lập, sáng tạo tư duy trong học tập và hiểu sâu sắc
hơn kiến thức địa lý một cách vững chắc.
Tuy nhiên do hạn chế về mặt thời gian, trình độ cũng như kinh nghiệm nên
bài viết còn nhiều thiếu sót. Rất mong các thầy cơ quan tâm đóng góp ý kiến xây
dựng bổ sung để bài viết được hồn thiện.
2. Kiến nghò và đề xuất:
Để rèn luyện kĩ năng thành lập biểu đồ địa lý ở trường THPT cần thường xun
nâng cao kĩ năng thành lập biểu đồ địa lý nói chung, biểu đồ địa lý lớp 12 nói riêng
cho học sinh và giáo viên địa lý ở trường phổ thơng. Đồng thời cần tăng thêm số
tiết thực hành địa lý cho học sinh ở trường THPT

Xác nhận của thủ trưởng đơn vị Hà Nội, ngày 12 tháng 05 năm 2012
Đinh Thò Thanh Huyền
22
Sỏng kin kinh nghim
Tụi xin cam oan õy l SKKN ca ti
vit, khụng sao chộp ni dung ca ngi khỏc

INH TH THANH HUYN
ý kiến đánh giá, xếp loại
của hội đồng khoa học cơ sở