Phơng pháp dạy học văn bản nhật dụng Lớp 8
Bài 31: Tiết 129:
Văn bản: Động PHong Nha

Trần Hoàng
A. Mục tiêu bài học:
* Giúp học sinh:
- Hiểu, nắm vững văn bản nhật dụng.
- Cảm nhận đợc vẻ đẹp lộng lẫy, kì ảo của Động Phong Nha.
- Có thái độ yêu quí, tự hào, bảo vệ môi trờng và danh lam thắng cảnh.
- Rèn luyện kĩ năng phân tích từ ngữ, hình ảnh đặc sắc.Tích hợp với phần
tập làm văn ở trình tự miêu tả, với các văn bản khác cùng viết về động Phong Nha ( Bài
thơ Động Phong Nha của Tố Hữu)
B. Chuẩn bị
1. Về trang thiết bị/ Đồ dùng dạy học
a)Trang thiết bị/ Đồ dùng dạy học liên quan đến công nghệ thông tin:
* Phần cứng:
- Máy vi tính, máy projector.
* Phần mềm
- Đoạn phim t liệu.
- Phần mềm power point.
b)Trang thiết bị khác/ Đồ dùng dạy học khác:
- Bản đồ Việt Nam, sách tham khảo
- Phiếu học tập.
2. Chuẩn bị cho bài giảng:
a. Chuẩn bị của giáo viên:
- Su tầm tranh ảnh cảnh Phong Nha Kẻ Bàng
- Đoạn phim t liệu giới thiệu chung Phong Nha Kẻ Bàng
- Máy vi tính, máy projector, phông chiếu.
- Que chỉ, phiếu học tập, que ch, phấn mầu.
b. Chuẩn bị của học sinh:

GV: Hớng dẫn học sinh cách đọc
văn bản :Văn bản Động Phong
Nha là một văn bản nhật dụng.
Trong văn bản có sử dụng kết hợp
các phơng thức biểu đạt nh tự sự,
miêu tả, thuyết minhVì vậy,
chúng ta nên đọc văn bản theo
giọng kể, kết hợp với miêu tả, đặc
biệt nhấn mạnh các chi tiết miêu tả
vẻ đẹp lộng lẫy, kì ảo của Động
Phong Nha.
HS: - Nghe, nhớ để đọc cho đúng.
GV: Đọc mẫu một đoạn, sau đó gọi
3 học sinh đọc tiếp đến hết.
HS: 3 học sinh đọc diễn cảm, to,
rõ. Cả lớp nghe
GV:Chiếu một số hình ảnh về động
Phong Nha
HS: quan sát tranh , cố gắng tởng
tợng, cảm nhận vẻ đẹp lộng lẫy, kì
ảo của động Phong Nha
GV: Nhận xét cách đọc của học
sinh.
I .Đọc tìm hiểu chung
1. Đọc:
Máy chiếu một số hình ảnh về
Động Phong Nha
Động Phong Nha
Sáng kiến kinh nghiệm
2
3. Bố cục: 3 phần
a. Phần 1: Từ đầu. nằm rải
rác.
Giới thiệu vị trí địa lý và đ-
ờng vào động Phong Nha.
b. Phần 2: Tiếp theo. nơi
cảnh chùa đất Bụt.
Cảnh tợng Động Phong
Nha.
c. Phần 3: Đoạn còn lại.
Giá trị của động Phong Nha.
Sáng kiến kinh nghiệm
3
Phơng pháp dạy học văn bản nhật dụng Lớp 8
GV: Sử dụng máy chiếu kiến
thức lên để học sinh khắc sâu.
GV: Để hiểu rõ hơn và cảm nhận
đợc vẻ đẹp của động Phong Nha,
cô trò chúng ta cùng tìm hiểu chi
tiết văn bản theo bố cục trên.
Hoạt động 3: Hớng dẫn học sinh
tìm hiểu chi tiết văn bản .
? Em hãy cho biết Động Phong
Nha nằm ở đâu?
GV:dùng bản đồtrên máy chiếu
giới thiệu về vị trí của Phong Nha-
Kẻ Bàng trên bản đồ Việt Nam và
giới thiệu thêm cách đi từ Hà Nội

Ghi nhanh kết
quả vào vở.
Nêu ý kiến dựa
vào SGK
Quan sát , cảm
nhận vẻ đẹp
của động. Liên
hệ đến nội
dung bài học
II. Tìm hiểu chi tiết văn bản:
1. Giới thiệu về động Phong
Nha:
a. Vị trí: Động Phong Nha
thuộc khối núi đá vôi Kẻ Bàng
ở Tây Quảng Bình. Đợc gọi là
đệ nhất kỳ quan.

b. Đ ờng vào động: Có hai con
đờng:
+ Đờng thủy: Ngợc dòng sông
Gianh rồi đi vào sông Son là đến
nơi.
+ Đờng bộ : Theo đờng số 2
đến bến sông Son rồi đi thuyền
khoảng ba mơi phút là đến nơi.
Sáng kiến kinh nghiệm
4
Phơng pháp dạy học văn bản nhật dụng Lớp 8
chúng ta cùng tìm hiểu phần tiếp
theo.

- Cao 200 mét.
- Xa là dòng sông ngầm còn
nay là những vòm đá trắng vân
nhũ và vô số cột đá xanh màu
ngọc bích óng ánh.
Động nớc:
- Có một con sông ngầm dài
chảy suốt ngày đêm dới núi đá
vôi.
- Nối Kẻ Bàng và khu rừng
nguyên sinh.
- Sông sâu, nớc rất trong.
- Khi vào động nớc phải mang
theo đèn, đuốc.
Miêu tả khái quát.
GV:Tổ chức cho học sinh thảo
luận nhóm các câu hỏi sau:
1.a.Em hãy cho biết động chính
đợc tác giả miêu tả nh thế nào?
( tìm những chi tiết miêu tả động
chính và nhận xét)
b.Cảnh bên ngoài động có vẻ đẹp
nh thế nào?
2. Có ý kiến cho rằng: Cách
miêu tả của tác giả rất hợp lí, đem
lại hiệu quả cao đối với ngời đọc .
Em có đồng ý không? Vì sao?
GV: Trình tự miêu tả của tác giả
rất hợp lý. Việc miêu tả theo trình
tự không gian (từ xa đến gần, từ

+ Đá nhiều hình khối: khối
hình con gà, khối hình con cóc,
khối xếp thành đốt trúc dựng
đứng, khối mang hình mâm xôi,
khối mang hình cái khánh, tiên
ông đánh cờ
+ Màu sắc: Thạch nhũ huyền
ảo, lóng lánh nh kim cơng,
phong lan xanh biếc.
+ Bãi cát, bãi đá rộng và đẹp.
Miêu tả chi tiết, đa dạng,
phong phú, gợi tả, sinh động,
hấp dẫn.
=> Đây là động chính.
c2.Cảnh bên ngoài động:
- Tiếng nói, tiếng nớc nh tiếng
đàn, tiếng chuông nơi cảnh chùa
đất Bụt.
- Nh thế giới của tiên cảnh.
Nghệ thuật:
- Trình tự không gian ( từ
xa đến gần, từ khái quát đến cụ
thể ).
Sáng kiến kinh nghiệm
6
Phơng pháp dạy học văn bản nhật dụng Lớp 8
ý nghĩa rất quan trọng đến sự thành
công của văn bản. ( tích hợp với
văn miêu tả)
GV bình: Dới ngòi bút của tác giả

Nha.
- Biện pháp liệt kê.( hình
khối, màu sắc, âm thanh)

Sơ kết: Vẻ đẹp của động
Phong Nha là vẻ đẹp lộng lẫy
và kì ảo, vừa hoang sơ bí hiểm,
vừa thanh thoát và giàu chất
thơ.
Hoạt động 5:Hớng dẫn học sinh
tìm hiểu giá trị của động Phong
Nha:
? Qua lời phát biểu của nhà
thám hiểm Hao yớt Lim be
và báo cáo khoa học của Hội địa lí
Hoàng gia Anh, động Phong Nha
đợc đánh giá nh thế nào?
Định hớng: Động dài và đẹp, có
bảy cái nhất: Hang động dài nhất,
cửa hang cao và rộng nhất,bãi cát
bãi đá rộng và đẹp nhất, hồ ngầm
đẹp nhất, hang khô rộng và đẹp
nhất, thạch nhũ tráng lệ và kì ảo
Học sinh phát
hiện, đọc lại lời
phát biểu của
ông trởng đoàn
thám hiểm Hôi
địa lí Hoàng
Gia Anh.

cá nhân, bổ
sung ý kiến,
ghi ý chính.
Học sinh làm
việc theo nhóm
nhỏ. Mỗi nhóm
1 bàn làm việc
trong vòng 1
phút. Sau khi
thảo luận cử
đại diện trình
bày các nhóm
khác bổ sung.
=> Luôn tự hào, có ý thức bảo
vệ, giữ gìn, đầu t để phát triển
kinh tế đất nớc.
Sau khi học sinh trả lời giáo viên
chiếu đoạn phim những lời phát
biểu của ngời dân Quảng Bình cho
học sinh quan sát.
Sau khi học sinh quan sát đoạn
phim giáo viên bình mở rộng:
Những suy nghĩ trên đây của
lãnh đạo và nhân dân Quảng
Bình có lẽ cũng chính là suy nghĩ
của tất cả những ngời dân Việt
Nam. Nếu ngời dân Quảng Bình
tự haò về động Phong Nha thì tất
cả chúng ta luôn tự hào vì ở đâu
trên quê hơng, đất nớc ta cũng

gìn và phát huy những giá trị
văn hóa tinh thần đó bấy nhiêu.
Hoạt động 6: Hớng dẫn tổng kết
văn bản:
? Qua việc tìm hiểu văn bản, các
em hiểu thêm điều gì về động
Phong Nha ?
GV: Chốt nội dung tổng kết lên
phông chếu gọi 1 -2 học sinh nhắc
lại.
GV chốt toàn bài: Qua tiết học
này chúng ta đã hiểu tại sao
động Phong Nha lại đợc
UNESCO công nhận là di sản
văn hóa thế giới. Cô mong rằng
sau tiết học này mỗi chúng ta lại
càng tự hào hơn về tổ quốc Việt
Nam. Và cô hi vọng một ngày
không xa chúng ta sẽ đợc đặt
chân đến " Đệ nhất kì quan
Phong Nha" để đợc chiêm ngỡng
vẻ đẹp kì vĩ của nó.
Hoạt động 7: Hớng dẫn học sinh
củng cố và chuẩn bị bài ở nhà.
GV sử dụng sơ đồ để củng cố toàn
bộ nội dung kiến thức của bài.
GV tổ chức cho học sinh điền vào
sơ đồ những nội dung chính của
bài. ( Xem phần phụ lục )
GV: Ra bài tập, dặn dò công việc

kiến thức
2.Dặn dò:
- Về nhà viết đoạn văn giới
thiệu động Phong Nha theo cảm
nhận của bản thân.
- Ôn lại nội dung bài học.
- Soạn bài " Ôn tập về dấu
câu"
Kết thúc tiết học giáo viên cho
học sinh xem đoạn phim
ca múa nhạc- đón
mừng di sản.
Hát mừng di sản phong
nha- kẻ bàng
Âm nhạc: Thái Quí - Mộng
Lân
Biên đạo múa: Vinh Hiển
Bểu diễn: Tốp ca múa
Sáng kiến kinh nghiệm
9
Phơng pháp dạy học văn bản nhật dụng Lớp 8
phần một:
đặt vấn đề
Năm học 2004 - 2005 là năm thứ ba dạy học sinh theo sách giáo khoa Ngữ
văn mới trên phạm vi cả nớc, cũng là năm đầu tiên đổi mới chơng trình Ngữ văn
lớp 8. Trong bối cảnh toàn ngành giáo dục và đào tạo đang nỗ lực đổi mới phơng
pháp giảng dạy theo hớng phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong
hoạt động học tập để đào tạo ra những con ngời năng động, sớm thích ứng với
đời sống xã hội đẩy nhanh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc; đòi
hỏi đội ngũ giáo viên chúng ta phải không ngừng đổi mới nội dung phơng pháp,

chiều, rèn luyện thành nếp t duy sáng tạo của ngời học". Luật giáo dục của nớc
cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng nêu rõ: "phơng pháp giáo dục phải
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tạo t duy sáng tạo của ngời học, bồi d-
ỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý thức vơn lên".
Những năm gần đây định hớng đổi mới phơng pháp đã đợc thống nhất
theo t tởng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh dới sự tổ chức hớng dẫn
của giáo viên. Nh thế một giáo án giờ văn bản kiểu mới không chỉ là bản đề cơng
nội dung chi tiết về cái hay, cái đẹp của áng văn thấy tâm đắc mà còn là bản thiết
kế việc làm của học sinh.
Để có sự đổi mới về phơng pháp giảng dạy trớc hết phải nói đến cấu trúc
nội dung văn bản của sách giáo khoa. Qua các văn bản các em không chỉ cảm
thụ nội dung nghệ thuật của những hình ảnh cao đẹp, của con ngời, cuộc sống
mà còn giúp các em đến với những vấn đề vừa hiển nhiên vừa bức thiết trong
thực tiễn đời sống. Kiểu văn bản nhật dụng lần đầu tiên đợc đa vào chơng trình
Ngữ văn 6, 7, 8 đã thực hiện đợc sứ mệnh của nó trong con đờng tiếp nhận tri
thức của học sinh. Không chỉ khoán vấn đề giáo dục môi trờng cho môn sinh
học, giáo dục truyền thống cho môn lịch sử, giáo dục pháp luật cho môn giáo
dục công dân môn Ngữ văn không thể đứng ngoài cuộc.
II- Cơ sở thực tiễn.
Trong chuẩn học môn tiếng Anh nghệ thuật của bang Niu Oóc (Mỹ) công
bố tháng 3 năm 1996, ngời ta có nêu một hồi ký viết về vụ thảm sát Mỹ Lai ở
Việt Nam. ở Anh trong "Quy định mới" của chơng trình quốc gia công bố năm
1995 có ghi rõ: "yêu cầu cho học sinh tiếp xúc với các kiểu văn bản gần gũi với
thực tế cuộc sống. ở Pháp chơng trình Ngữ văn chủ trơng dạy văn bản thuộc thể
loại báo chí, các loại văn bản trên các phơng tiện thông tin đại chúng. ở Trung
Quốc, trong văn thơ cổ, có mặt cả những bài nặng màu sắc khoa học tự nhiên
của Thẩm Quát (đời Tống); trong văn thơ hi ện đại có mặt cả những bài đề cập
đến phơng pháp toán học của Hoa La Canh. Trong phần cuối của cuốn "Việt
Nam văn học sử yếu" xuất bản trớc năm 1945, giáo s Dơng Quảng Hàm cũng đã
dựa vào trên mời văn bản giống nh văn bản nhật dụng theo nh quan niệm hiện

văn bản nhật dụng lớp 8, đề xuất những nhiệm vụ, yêu cầu cùng với biện pháp
thực hiện cho phù hợp.
IV- Phạm vi, đối tợng nghiên cứu của đề tài.
Trong đề tài này, tôi dựa trên phơng pháp dạy văn bản nói chung để nghiên
cứu phơng pháp dạy kiểu văn bản nhật dụng lớp 8. Minh hoạ cụ thể qua bài 10;
tiết 39 "thông tin về Ngày Trái Đất năm 2000".
V- Nội dung đề tài.
A. Cấu trúc chơng trình Ngữ văn lớp 8.
- Văn bản tự sự: 8 bài
- Văn bản nhật dụng: 3 bài
* Thông tin về Ngày Trái Đất năm 2000
* Ôn dịch, thuốc lá
* Bài toán dân số
- Văn bản biểu cảm: 11 bài
- Văn bản nghị luận: 6 bài
Nhìn chung hệ thống văn bản Ngữ văn lớp 8 rất phong phú, nhiều thể loại,
nhiều bài với nội dung sâu sắc rất có ý nghĩa cho việc giảng dạy hiện nay. Từ sự
kế thừa và phát triển nâng cao hơn so với hệ thống văn bản nhật dụng lớp 6, lớp 7
phần văn bản nhật dụng lớp 8 đề cập đến những vấn đề có ý nghĩa rộng hơn,
thiết thực hơn trong cuộc sống. Mặc dù chỉ có 3 tiết, không nhiều so với các kiểu
văn bản biểu cảm, tự sự, nghị luận song nó lại có vị trí quan trọng thiết yếu trong
việc giáo dục nhân cách cho học sinh.
* Sách giáo khoa và sách giáo viên.
Sáng kiến kinh nghiệm
12
Phơng pháp dạy học văn bản nhật dụng Lớp 8
- Sách giáo khoa là tài liệu chính để giáo viên giảng dạy và học tập. Khi
dạy và học giáo viên và học sinh phải biết tận dụng triệt để sách giáo khoa, chú ý
đọc thêm tài liệu để hiểu sách.
- Sách giáo viên: Giáo viên dạy phải hiểu rằng, sách giáo viên không thể

cho học sinh. Giáo viên có thể tiến hành hoạt động này dới nhiều hình thức khác
nhau nh kể một câu chuyện, trình bày sinh động một đoạn trích của bài học mới,
đa một thông tin hấp dẫn, một số tranh ảnh, giáo cụ trực quan có liên quan đến
một phần nội dung nào đó của bài học mới.
Khi dạy bài "Ôn dịch, thuốc lá" giáo viên có thể trích dẫn câu "Thuốc lá
còn đe doạ tính mạng, sức khoẻ con ngời còn mạnh hơn cả AIDS" vậy vì sao lại
có thông tin đó chúng ta sẽ đi tìm hiểu tác hại của việc hút thuốc lá trong văn
bản "Ôn dịch, thuốc lá".
3. Mục đọc hiểu văn bản.
Trong dạy và học văn, đọc là một khâu rất quan trọng trong hoạt động tiếp
nhận văn bản, bao gồm nhiều cách đọc khác nhau: đọc đúng, đọc thần, đọc
thành tiếng, cơ bản là đọc diễn cảm. Trong chơng trình Ngữ văn mới đọc là một
trong bốn kỹ năng mà học sinh phải tơng đối thành thạo, cần hớng dẫn cho học
Sáng kiến kinh nghiệm
13
Phơng pháp dạy học văn bản nhật dụng Lớp 8
sinh đọc có vận dụng của t duy, tình cảm, góp phần tái hiện nội dung văn bản.
Điều cốt tử với mọi giờ học văn là từ đọc văn bản giúp học sinh hiểu - cảm thụ
đúng văn bản thấm thía mối liên hệ khăng khít giữa văn bản với cuộc sống. Từ
khâu đọc cũng có thể hình thành cho học sinh các kỹ năng phân tích, bình giá,
cảm thụ và nghe tốt, nói tốt, viết tốt.
Với văn bản nhật dụng khi đọc không cần nhiều ngữ điều nh các văn bản
tự sự, biểu cảm, yêu cầu đọc rõ ràng mạch lạc chính xác chú ý đến các thuật ngữ
chuyên môn cần phát âm chuẩn xác. Nhấn mạnh, dừng lại lâu hơn ở những cấu
tạo hình thức đặc biệt ví dụ nh là dòng chữ in đậm trong "Thông tin Ngày Trái
Đất năm 2000": Một ngày không sử dụng bao bì nilông hay ở bài "Ôn dịch,
thuốc lá" "nếu giặc đánh nh vũ bão thì không đáng sợ, đáng sợ là giặc gặm
nhấm nh tằm ăn dâu" những câu cảm có dấu chấm than cần đọc với giọng phù
hợp. Có thể nêu các câu hỏi để học sinh tự tìm ra yêu cầu của mỗi văn bản.
Ví dụ: Theo em văn bản "Thông tin Ngày Trái Đất năm 2000" chúng ta

14
Phơng pháp dạy học văn bản nhật dụng Lớp 8
dạy đạt kết quả cần tích hợp với những kiến thức đang và sẽ học về văn bản
thuyết minh ở phần tập làm văn, tích hợp với một số kiến thức khoa học tự nhiên
đang và sẽ học nh: hoá học, sinh học, địa lý, giáo dục công dân.
Ví dụ: nhận xét về cách trình bày bố cục của văn bản ?
(Bố cục theo 3 phần: nêu vấn đề, phân tích trình bày cho vấn đề sáng tỏ, kêu
gọi mọi ngời hành động theo vấn đề đã nêu cách trình bày rõ ràng chặt chẽ hợp
lý, logíc khoa học: tích hợp với bố cục đặc điểm của kiểu văn bản thuyết minh.
- Em hiểu gì về đặc điểm tính chất của plastic ? (là chất dẻo nhựa, vật liệu
gồm phân tử pôlime, không tự phân huỷ đợc).
- Các chất NH
2
, CH
4
(mêtan), H
2
S (sunphurơ) là những chất nh thế nào?
Trong văn bản "Ôn dịch, thuốc lá", "Dân số thế giới", tích hợp với môn
lịch sử, địa lý, giáo dục công dân, phơng pháp cách làm của văn bản thuyết minh
nghị luận, tích hợp với phân môn tiếng Việt ở các yếu tố nghệ thuật.
Ví dụ: - Khi nêu tác hại của thuốc lá đối với con ngời tác giả sử dụng
những phơng pháp thuyết minh nào ? (liệt kê, phân tích, giải thích).
- Ngoài ra còn sử dụng phơng thức biểu đạt nào khác ? (biểu đạt trực tiếp,
gián tiếp).
- Tác dụng của các phơng thức biểu đạt đó ?
- Trong văn bản "Bài toán dân số" có mấy luận điểm chính ?
- Vấn đề nghị luận đợc đặt ra trong văn bản này là gì ?
- Em rút ra kinh nghiệm gì về cách viết văn thuyết minh sau khi học văn
bản này ?

- Tác dụng của biện pháp nghệ thuật này ? (nhấn mạnh hiểm hoạ to lớn
của việc hút thuốc lá).
Trên đây là một số ví dụ nhỏ về nguyên tắc tích hợp giữa các phần trong
môn Ngữ văn (Văn - Tiếng Việt - Tập làm văn), trong mối quan hệ với các môn
học khác. Khi tìm hiểu văn bản phải bám sát vào các yếu tố hình thức mà trớc
hết là thể loại và ngôn từ nghệ thuật để làm sáng tỏ nội dung văn bản, mở rộng
khắc sâu kiến thức Tiếng Việt, Tập làm văn. Khi áp dụng nguyên tắc tích hợp
vào trong giảng dạy môn văn bản cụ thể, giáo viên cần có nghệ thuật trong việc
tạo tình huống để hỏi học sinh. Cách thức tích hợp phụ thuộc vào nội dung, mức
độ thời điểm và năng lực s phạm của mỗi giáo viên tích hợp một cách kín đáo
nhuần nhuyễn và đạt hiệu quả, tránh gò bó khiên cỡng. Có thể tích hợp thông
qua các câu hỏi chứa đựng những nội dung tích hợp, thông qua lời giảng bình
của giáo viên, qua phần nội dung tiểu kết từng phần hay tổng kết cả giờ học.
b- Sử dụng câu hỏi phát huy tính tích cực của học sinh.
Muốn phát triển trí sáng tạo của học sinh phải chú ý đặc biệt đến phơng
pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh. Tốt nhất là tổ chức
những tình huống có vấn đề, đòi hỏi dự đoán, nêu giả thiết, tranh luận giữa
những ý kiến trái ngợc nhau, đa học sinh vào tình huống tự bộc lộ.
Ví dụ trong văn bản "Ôn dịch, thuốc lá" có thể sử dụng một số câu hỏi nh:
- Trớc thông tin: "Ôn dịch, thuốc lá còn nặng hơn cả AIDS" em có thái độ
nh thế nào ? (Ngạc nhiên, bất ngờ hay không ngạc nhiên? )
- Trong số những thông tin về chiến dịch chống thuốc lá, em chú ý nhất
thông tin nào ? Vì sao ? (Học sinh tự bộc lộ theo nhận thức của từng cá nhân).
- Em dự định sẽ làm gì trong chiến dịch chống thuốc lá rộng khắp hiện nay?
Theo tôi những câu hỏi trên sẽ đa các em vào tình huống có vấn đề, tự bộc
lộ.Trong tình huống này học sinh không trả lời từng ý bám sát theo câu hỏi của
giáo viên. Các em bày tỏ ý kiến của mình, phản bác ý kiến của các bạn. Các em
trao đổi với nhau do đó cũng chú ý theo dõi sự bình luận đánh giá ý kiến của
nhau. Có em cho rằng thông tin thuốc lá làm suy đồi đạo đức là đáng chú ý nhất
vì con ngời không có đạo đức sẽ là gánh nặng cho xã hội. Có em dự định sẽ về

phải giờ kiểm tra, đánh giá mới sử dụng). Câu hỏi trắc nghiệm đợc xây dựng
theo các dạng câu hỏi lựa chọn đúng sai, câu hỏi nhiều lựa chọn (thờng là 4 lựa
chọn) câu hỏi điền khuyết, câu hỏi đối chiếu, cặp đôi Những câu hỏi này sẽ
góp phần rèn luyện kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, năng lực đọc hiểu văn bản, nắm
vững và sử dụng các kiến thức kỹ năng từ ngữ ngữ pháp cho học sinh; hạn chế đ-
ợc thói quen học t học lệch của học sinh, học sinh phải bỏ nhiều thời gian đọc và
suy nghĩ trớc khi trả lời.
Ví dụ: ở bài "Bài toán dân số"
- Theo em nguyên nhân chính của sự gia tăng dân số là gì ?
A. Do khả năng sinh con trong thực tế của ngời phụ nữ rất lớn
B. Do kinh tế thấp kém
C. Do không có biện pháp kế hoạch hoá gia đình
D. Do con ngời, nhất là phụ nữ cha đợc hởng quyền lợi giáo dục.
- Theo em trong thực tế đâu là con đờng tốt nhất để hạn chế sự gia tăng
dân số ?
A. Đẩy mạnh sự phát triển kinh tế của quốc gia châu lục
B. Đẩy mạnh sự phát triển giáo dục đối với phụ nữ
C. Tạo nên sự ổn định về chính trị của quốc gia, châu lục
D. Đẩy mạnh sự phát triển văn hoá, xã hội của quốc gia châu lục
Tóm lại: có rất nhiều phơng pháp giảng dạy để phát huy tính tích cực của
học sinh, song giờ dạy chỉ dừng lại ở những câu hỏi gợi tìm, suy luận, khái quát
Sáng kiến kinh nghiệm
17
Phơng pháp dạy học văn bản nhật dụng Lớp 8
đánh giá thì cha đủ. Để có không khí học tập sôi nổi, huy động đợc nhiều học
sinh tham gia theo tôi giáo viên cần đặc biệt chú ý đến cách đa học sinh vào
những tình huống có vấn đề để học sinh tự bộc lộc.
Một trong những mục tiêu giảng dạy của phần văn bản nhật dụng không
thể thiếu đợc đó là giáo viên phải giúp học sinh soi sáng những kiến thức đã học
vào thực tiễn cuộc sống. Trong văn bản: "Thông tin Ngày Trái Đất năm 2000" nếu

- Giải thích tại sao trên bao bì thuốc lá lại ghi: "Hút thuốc lá có hại cho
sức khoẻ"?
Có rất nhiều cách đa ra những câu hỏi giúp học sinh liên hệ với thực tế
cuộc sống, có thể đa ra những tình huống giả định hoặc những câu hỏi chứa
đựng những thông tin nhận thức về thực tế cuộc sống của các em. Có liên hệ với
thực tế có đa học sinh trở về với những vấn đề bức thiết của cuộc sống, khẳng
định vai trò vị trí của các em trong hiện tại, tơng lai mới thể hiện đợc giá trị của
văn bản nhật dụng.
Sáng kiến kinh nghiệm
18
Phơng pháp dạy học văn bản nhật dụng Lớp 8
c. Sử dụng tranh ảnh minh hoạ.
Trong chơng trình cải cách sách giáo khoa, nhiều văn bản có tranh ảnh
minh hoạ, theo tôi điều đó rất xác thực, song trong 3 văn bản nhật dụng ở lớp 8
đều viết về những vấn đề bức thiết của cuộc sống lại không có tranh ảnh minh
hoạ. Mặc dù những vấn đề đợc đề cập đến các em đã đợc chứng kiến ở thực tế rất
nhiều song nếu kết hợp giữa bài dạy lý thuyết với những tranh ảnh minh hoạ sẽ
làm bài dạy phong phú sâu sắc hơn rất nhiều. Hiện nay không phải nhà trờng nào
cũng có tranh ảnh minh hoạ cho các tiết dạy văn bản nhật dụng. Vì vậy, giáo
viên phải biết su tầm hoặc tự vẽ tranh minh hoạ. Nếu giáo viên không vẽ đợc thì
tốt nhất là xây dựng yêu cầu của bức tranh theo ý định của mình nh thế nào, sau
đó nhờ ngời có khả năng hội hoạ vẽ giúp, không nên cố tình vẽ trong khi khả
năng mình không có. (Nhất thiết không sử dụng những hình vẽ cẩu thả, tuỳ tiện,
phi s phạm làm đồ dùng dạy học).
Trong văn bản có rất nhiều cảnh, chi tiết giáo viên có thể dựa vào đó mà
vẽ, su tầm tranh ảnh minh hoạ. Nhng không thể minh hoạ hết những cảnh ấyt vì
vô hình chung đã biến giờ dạy văn thành giờ trng bày tranh ảnh. Chỉ nên sử dụng
tranh ảnh minh hoạ cho những hình ảnh, chi tiết tiêu biểu, điển hình, mà từ đó
giúp giáo viên có thể đặt ra nhiều câu hỏi gợi mở nhằm khai thác ý nghĩ, nội
dung, t tởng giá trị nghệ thuật của văn bản, có thể phát huy đợc t duy, óc tởng t-

dụng bài tập củng cố, phát hiện bằng cách đa ra những câu hỏi trắc nghiệm có
tính chất khái quát nội dung toàn bài, hoặc dùng phiếu học tập để học sinh làm
theo từng nhóm giúp học sinh khắc sâu đợc kiến thức cơ bản của tiết học.
Ví dụ: Khi dạy bài "Bài toán dân số"
- ý nào nói đúng nhất nội dung của phần kết văn bản ?
A. Tác giả bất bình trớc sự gia tăng dân số quá nhanh
B. Tác giả cho rằng trong một vài năm nữa, chỗ ở của mỗi ngời chỉ bằng
diện tích một hạt thóc.
C. Tác giả đa ra những giải pháp để hạn chế sự gia tăng dân số trên thế giới.
D. Tác giả khuyến cáo loài ngời cần hạn chế sự gia tăng dân số.
Ví dụ: Trong bài "Ôn dịch, thuốc lá"
- Nhất định nào nói đúng nhất nội dung của văn bản ?
A. Nói đến tính chất của tệ nghiện thuốc lá: rất dễ lây lan.
B. Nói đến tính chất của tác hại thuốc lá gây nên: là những tác hại không
dễ kịp thời nhận biết.
C. Nói đến tác hại nhiều mặt của thuốc lá với gia đình xã hội.
D. Cả ba nội dung trên.
Hoặc có thể sử dụng câu hỏi: Trong văn bản vừa học em thích nhất đoạn
văn (hoặc câu văn nào) ? Tại sao ?
6. Hớng dẫn về nhà.
Ngoài yêu cầu các em phải nắm vững giá trị nghệ thuật nội dung của văn
bản, giáo viên cho sử dụng các bài tập phần luyện tập cho về nhà, tích hợp với
tập làm văn thuyết minh để ra đề cho học sinh tự làm ở nhà, giành bài tập phân
tích bài tập sáng tạo để nâng cao mở rộng kiến thức cho học sinh.
Ví dụ: ở bài "Ôn dịch, thuốc lá"
- Nếu là học sinh nam em hãy viết bản quyết tâm cụ thể xác định cho
mình không bao giờ hút thuốc lá ?
- Nếu là học sinh nữ em hãy viết một bài vận động thuyết phục, động viên
những ngời thân trong gia đình mình từ bỏ thuốc lá ?
Ví dụ: ở bài "Bài toán dân số"

nào ? Các văn bản đó nói
về những vấn đề gì ?
3. Bài mới:
Hoạt động 1: Hớng dẫn
học sinh tìm hiểu chung
về văn bản này
Nếu văn bản thuyết minh
nhằm trình bày tri thức
về các hiện tợng và sự vật
trong tự nhiên và xã hội
thì theo em "thông tin
Ngày Trái Đất năm 2000"
có thuộc kiểu văn bản
thuyết minh không ?
Vì sao
Là văn bản thuyết minh
vì văn bản này đã cung
cấp tri thức về tác hại của
việc sử dụng bao bì nilông
và việc hạn chế sử dụng
chúng.
I. Giới thiệu chung
Là văn bản thuyết minh
Vấn đề xã hội đợc đặt ra
ở văn bản này là gì ?
Vấn đề bảo vệ sự trong
sạch của môi trờng
Hoạt động 2: Hớng dẫn
học sinh đọc văn bản,
chú thích.

"một ngày không sử
dụng bao bì nilông".
Thông báo về ngày trái
đất.
- Phần 2: Tiếp Môi tr-
ờng: tác hại và biện pháp
trong việc sử dụng bao bì
nilông.
- Phần 3: Còn lại kiến nghị
về việc bảo vệ môi trờng.
3. Bố cục.
Em có nhận xét gì về
cách trình bày bố cục của
văn bản (đây cũng là đặc
điểm về bố cục của kiểu
văn bản chứng minh)
Mở bài: Nêu vấn đề
Thân bài: Phân tích,
chứng minh, cho vấn đề
sáng tỏ.
Kết luận: Kết thúc vấn đề:
(Nêu yêu cầu hoặc đề nghị)
Bố cục rõ ràng chặt
chẽ, hợp lý.
Hoạt động 4: Hớng dẫn
học sinh tìm hiểu phần 1.
4. Phân tích
a) Thông báo về ngày
trái đất.
? Phần mở bài đã thông

tâm đến vấn đề môi trờng.
- Việt Nam đã tỏ rõ sự
quan tâm chung này.
Việt Nam và thế giới
đang rất quan tâm đến
vấn đề môi trờng
b) Tác hại của việc sử
dụng bao bì nilông.
Hoạt động 5: Hớng dẫn
học sinh tìm hiểu phần
thân bài.
? Khi cha đọc văn bản
này em thấy việc sử dụng
bao bì nilông có lợi gì và
có hại gì ?
? Có lợi nhiều hay có hại
nhiều hơn ?
? Qua đoạn văn bản của
phần thân bài em thấy đ-
ợc những tác hại nào của
việc sử dụng bao bì
nilông ?
? Đó là những chất có
tính chất đặc điểm gì ?
? Nguyên nhân nào dẫn
đến những tác hại của
nilông ?
- Học sinh tự bộc lộ
- Giảm mỹ quan đờng phố
- Tắc cống dẫn nớc thải

nghe.
? Nhận xét về cách sử
dụng từ ngữ ở đoạn văn
trên ? tác dụng ?
Ví dụ minh hoạ thêm:
Hàng năm có 100.000
con chim thú biển chết
do nuốt phải túi nilông.
- Giới thiệu ảnh chụp trên
báo (đợc phóng to) chụp
cảnh những túi nilông thả
cá bị vứt xuống Hồ Gơm
vào ngày 23/12/2003.
? Bức ảnh chụp cảnh gì ?
? Mục đích, ý nghĩa của
bức ảnh ?
? Giả sử em là 1 vị khách
du lịch đến Hà Nội nhìn
thấy cảnh đó em có suy
nghĩ và hành động gì ?
Tóm lại: Qua văn bản và
thực tế của cuộc sống em
thấy sử dụng bao bì
nilông gây ra những hiểm
hoạ gì ?
? Theo em có cách nào
tránh đợc hiểm hoạ đó ?
? ở Việt Nam đang xử lý
bao bì bằng những cách
nào ?

Học sinh tự bộc lộc c) Các biện pháp hạn chế
dùng bao bì nilông
Hoạt động 6: Hớng dẫn
học sinh tìm hiểu các
biện pháp hạn chế dùng
bao bì nilông
? Đoạn văn tiếp theo nêu
những biện pháp nào hạn
chế dùng bao bì nilông ?
? Cách trình bày ở đoạn văn
bản trên có gì đặc biệt ?
? Tác giả dùng nghệ
thuật gì ?
? Tác dụng của các biện
pháp nghệ thuật này ?
? Các biện pháp nêu trên
có thực hiện đợc không?
? Các biện pháp đó đã
triệt để giải quyết tận gốc
vấn đề cha ?
- Hãy thay đổi thói quen
và giảm sử dụng bao bì
nilông.
- Hãy không sử dụng bao
bì nilông khi không cần
thiết.
- Hãy dùng giấy, lá gói
thực phẩm.
- Hãy nói cho mọi ngời
biết tác hại của bao bì