Chuyện về các nhà khoa học tìm
ra tia X và tia xạ
May mắn xảy ra vào tối ngày 8/11/1895, sau khi rời phòng thí nghiệm
một quãng, sực nhớ quên chưa ngắt cầu dao điện cao thế dẫn vào ống tia
catod, Wilhelm Conrad Roentgen (1845-1923) quay lại phòng và nhận thấy
một vệt sáng màu xanh lục trên bàn tuy phòng tối om.
Với đầuóc nhạy bén, đầy kinh nghiệm của một nhà vật lý học,việc này đã lôi
cuốn ông và 49 ngày sau ôngliên tụcở lỳ trong phòng thí nghiệm, cơm nước dobà
vợ tiếp tế, mỗi ngày ôngchỉ ngừngcôngviệc nghiên cứu ítphút để ăn uống,vệ sinh
và chợp mắt nghỉ ngơivài giờ. Nhờ thế, ôngđã tìm ra tính chất củathứ tia bí mật
mà ôngtạmđặt tênlà tia X và mang lại cho ông giải Nobel về vật lý đầu tiên vào
năm 1901.
Tương tự, Pierre Curie(1859-1906) và
vợ là Marie Curie (1867-1934)theosự gợi ý
của Henri Becquerel(1852-1908) về việc tìm
xem cóchất lạ nào đóng vai tròquan trọng
trong cácchất bức xạ, đã tiến hànhđề tài
nghiên cứu (luận văn tiến sĩ của MarieCurie):
"Bảnchất và đặctínhcủa tiaxạ" (tiaBecquerel).
Và khi đã tìm rachấtphóng xạ mới: radi, nhưng
khi trình bày ở Viện Hànlâm khoahọc Paris, có
ý kiến: "Các vị nói rằng đã tìm ra một nguyên tố
mới. Xin đưa nó ra đây cho chúng tôi xem, lúc đó
chúng tôi mới tin các vị nói đúng".Chấp nhận lời
thách thức đó, haiông bà Curie đã phải lao
động cả trí óc lẫn chân tay(khuânvác, bốcdỡ
các baotải quặng radi).
Với tỷ lệ quá nhỏ radicó trong quặng: 1/100.000,ông bà Curie sau 48tháng
vất vả mới thu được 0,1g radi, lượng này vừa đủ để nói lên tính phóngxạ của radi,
mạnhgấp một triệu lầnurani vàxác định được nguyên tử lượng của nó:225, đủ để
thuyết phục những người còn nghingờ.

Ông kiên quyếttừ chối khôngthamgiacông việcnhà binhvàviệc đăng ký.
Ông muốn tia X được dùng vào việc chăm sóc sức khỏe con người, nó thuộc về toàn
thể nhânloại, còn dùng làmphương tiện phục vụ chiến tranh không baogiờ có
trong ý định củaông. Việc phátminh ratia X đã manglạinguồn thu nhập chorất
nhiều công ty lợi dụng nhưng vợ chồngRoentgen vẫn sống trong thiếu thốnvà
thường phải có sự trợ giúp của họ hàng,bè bạn,điều này do tính khảng kháivà ý
chí kiênquyết phản đối chiến tranh.
Có lẽ,giống như phát minhtia X,sau khiphát hiện ra radi đã bị những nhà
kinh doanhlợi dụng chất nàyđể làm giàu qua việc bán trên thị trường các sản
phẩm cóchứaradi từ nước uống,vòng đeo tay, savon, sữa, ngũ cốc,thức ăn gia súc
với các lời quảngcáo: bổ dưỡng,chữa thấp khớp, diệt khuẩn Trongcuộccạnh
tranh đó,nhiềungười đã tìm đến ông bà Curie khuyênông bà nên đăngký phát
minh độc quyềnđể có thể làm giàu chínhđángvì 1g radi lúc đó có giá 75vạn franc.
Nhưng cũngnhư Roentgen, ôngbàCurie đã từ bỏ quyền phát minh của mình để
tạo điềukiệncho ngànhcôngnghiệp phóng xạ non trẻ đầy hứahẹn phát triển.
Điều an ủi cho ông bàCurielà sự nghiệp khoahọc của hai người đã được
tiếp tục thực hiện do người con gái Irène JulioCurievà người con rể là Frederich
Julio Curie. Đôi vợ chồngnày đã phát hiệnra cácchất phóng xạ nhântạo vàđược
giảithưởng Nobel vào năm1935.
Hy sinh vì phóng xạ
Tính đếnnăm 1936, năm ở Đức có dựng một tượngđài để tưởng niệm các
nhà khoahọcđã hy sinh vì tiaX và phóng xạ, con số đã là 110 người (!). Người
được coi là đầu tiên:AntoineHenriBecquerel(Đức), ngườiđã phát hiện ratia xạ,
qua sự gợi ý của nhà toánhọc lừng danh HenriPoincaré.
Trongmột buổilên lớp ở Đại họcKhoa học Paris,
ông bỏ vào trong túi áo khoác của mìnhmột lọ chứaradi
có đónggói cẩn thận trong một hộp giấy nhỏ,nhằmminh
họa cho bài giảng. Aingờ,10 ngày sautrênngực,nơi túi
áo đựnglọ radi, xuất hiện một vếtđỏ nhonhỏ và nó tiếp
tục ran rộng vàchỉ dừng lại khiđạt kích thước vừa đúng bằng cái lọ đựngradi.