PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HUYỆN TRẦN VĂN THỜI
Trường THCS TT Trần Văn Thời
SÁNG KIẾN
Đề tài:
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP RÈN KỸ NĂNG SỬ DỤNG KÊNH
HÌNH MÔN SINH HỌC
- Đề tài thuộc lĩnh vực: Sinh học
- Họ và tên người thực hiện: Giang Hồng Liễu
- Chức vụ: Giáo viên
- Sinh hoạt tổ chuyên môn: Sinh – Hóa – Địa – Công nghệ
1
Huyện Trần Văn Thời, tháng 05 năm 2013
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP RÈN KỸ NĂNG SỬ DỤNG KÊNH HÌNH
MÔN SINH HỌC
1. Sự cần thiết, mục đích của việc thực hiện sáng kiến.
Sinh học là môn khoa học có phạm trù rộng lớn và có tính thực nghiệm, nó
không chỉ dừng lại ở việc mô tả các sự vật hiện tượng sinh học xảy ra trong tự
nhiên mà còn tìm ra các giải thích, phân tích, so sánh, tổng hợp các yếu tố sinh học
như: Thực vật, động vật, con người, cũng như thấy được mối quan hệ giữa chúng
với nhau. Mặt khác sinh học còn góp phần vào việc xây dựng kinh tế xã hội nước
nhà.
Qua nhiều năm giảng dạy tôi thấy rằng việc sử dụng tranh vẽ của học sinh
còn chưa được thành thục. Mặt khác các em còn chưa chú ý học, chưa sử dụng tranh
để ôn tập kiến thức và xây dựng kiến thức mới. Khi tìm hiểu thêm một số đồng
nghiệp trường khác trong huyện (thông qua hội thi giáo viên giỏi cấp huyện) tôi
cũng thấy thực trạng giáo viên và học sinh khi sử dụng triệt để tranh vẽ để khai thác
kiến thức còn rất nhiều hạn chế. Do đó việc rèn luyện kỹ năng sử dụng tranh vẽ cho
học sinh ở các môn học nói chung, môn sinh học nói riêng là một việc làm hết sức
cần thiết để nâng cao chất lượng học tập. Nhưng vấn đề đặt ra là phải sử dụng tranh
vẽ như thế nào để giảng dạy có hiệu quả? Bản thân tôi trên cơ sở kinh nghiệm giảng
dạy, kết hợp với việc trao đổi cùng đồng nghiệp tôi dã mạnh dạn nghiên cứu đề tài

3.2. Một số phương pháp rèn luyện kỹ năng sử dụng kênh hình cho học
sinh qua môn sinh học.
a. Phương pháp quan sát kênh hình:
Một trong những phương pháp chủ đạo để giúp học sinh có kỹ năng sử dụng
kênh hình (tranh vẽ) là người giáo viên phải có tranh và biết hướng dẫn học sinh
quan sát tranh và cần nghiên cứu một cách khoa học và có hiệu quả. Khi muốn học
sinh xác định được một bộ phận cấu tạo cơ quan nào đó giáo viên cần phải:
+ Giới thiệu tranh vẽ gì (tranh vẽ phải to, rõ ràng, chính xác)
+ Nêu rõ nội dung cần khai thác.
+ Xác định chính xác vị trí của từng tranh vẽ.
* Ví dụ: Khi đưa tranh vẽ về hệ tuần hoàn của các loài động vật giáo viên
phải thực hiện các bước sau:
- Bước 1: Giáo viên cần giới thiệu tranh.
- Bước 2. Yêu cầu học sinh quan sát tranh vẽ khai thác kiến thức thấy được
cấu tạo của Tim, hệ mạch, các ngăn tim, các loại mạch …(dựa vào chú thích).
- Bước 3. Dành thời gian cho học sinh nghiên cứu.
- Bước 4. Yêu cầu học sinh trình bày cấu tạo của hệ tuần hoàn trên tranh.
b. Phương pháp sử dụng câu hỏi gợi mở.
Cùng với việc hướng dẫn học sinh quan sát kênh hình tự tìm ra kiến thức
người giáo viên còn phải đưa ra được hệ thống các câu hỏi gợi mở để hướng dẫn
học sinh khai thác triệt để từng nội dung kiến thức chứa trong tranh. Mặt khác nhờ
câu hỏi gợi mở của giáo viên học sinh dễ định hướng được những nội dung cần
phải quan sát, từ đó kích thích trí tìm tòi, phát triển tư duy cho học sinh giúp học
sinh dễ nhớ và nhớ lâu kiến thức.
* Ví dụ: Khi dạy bài “cấu tạo trong của thỏ” khi nghiên cứu về hệ tiêu hoá
của thỏ tôi thấy rằng: muốn học sinh nắm được cấu tạo của cơ quan tiêu hoá trước
hết giáo viên cần phải có tranh vẽ “ cấu tạo các cơ quan tiêu hoá” to, rõ nét và
mang tính khoa học.
Sau khi treo tranh giáo viên giới thiệu cho học sinh biết đây là tranh vẽ mô
tả cấu tạo cơ quan tiêu hoá của thỏ và chỉ trên tranh vẽ toàn bộ cơ quan tiêu hoá.

+ Học sinh đặt vấn đề: Vì sao cá chết hàng loạt ?
- Giải quyết vấn đề:
+ Giáo viên gợi ý cho học sinh nêu các giả thiết về nguyên nhân cá chết
hàng loạt. Giáo viên ghi giả thiết của học sinh lên bảng: do đánh mìn để bắt cá, do
rác thải hai bên bờ sông đổ xuống? Nước thải sinh hoạt của dân cư làm ô nhiễm?
Nước trên đồng đổ xuống sông có lẫn chất hoá học?
+ Giáo viên hướng dẫn học sinh thảo luận từ các nguyên nhân nêu biện pháp
bảo vệ nguồn lợi cá?
Đa số học sinh trình bày các biện pháp khắc phục từng nguyên nhân trên
nhưng giáo viên giúp học sinh thảo luận rút ra kết luận.
- Kết luận: Nguồn nước bị ô nhiễm làm cá chết hàng loạt nếu để bảo vệ
nguồn lợi cá tránh ô nhiễm nguồn nước, tránh đáng bắt cá con, cá trong mùa sinh
sản…
d. Phương pháp so sánh.
Để chắc chắn được các biện pháp trên có kết quả hay không ? Bản thân tôi
tự kiểm nghiệm bằng hình thức so sánh. Khi dạy lớp 7A1 tôi áp dụng phương pháp
của mình còn khi dạy lớp 7A9 thì ngược lại tôi cung cấp một loạt thông tin trước
cho các em, sau đó yêu cầu các em trình bày lại trên tranh vẽ. Kết quả ở lớp 7A1
số em biết trình bày kiến thức từ tranh vẽ hơn lớp 7A9.
* Ví dụ: Khi giảng dạy “ Cấu tạo trong của thằn lằn” Khi so sánh bộ não của
lớp lưỡng cư (ếch) với bò sát (thằn lằn).
- Lớp 7A1: Treo cả 2 tranh vẽ bộ não ếch và thằn lằn sau đó dành thời gian
để học sinh quan sát tranh vẽ (2 phút) giáo viên dùng câu hỏi gợi mở, phương pháp
4
nêu vấn đề để giúp học sinh rút ra đặc điểm khác, đặc điểm tiến hoá và giải thích
về bộ não ếch, thằn lằn, đại diện cho 2 lớp. Sau bài học tôi phát phiếu điều tra tình
hình nắm bài của học sinh, kết quả như sau:
SS GIỎI KHÁ TB YẾU
SL % SL % SL % SL %
33 12 36.36 20 60.60 1 3.04 0 0

4. Kết quả, hiệu quả mang lại.
Kết quả năm học 2012 - 2013, bảng số liệu sau đây minh họa từ những kinh
nghiệm đã rút ra ở trên:
Lớp
Tổng số
Học sinh
Giỏi Khá Trung bình Yếu
TS % TS % TS % TS %
7A1 33 12 36,36 16 48.48 5 15,15 0 0
5
7A9 32 5 15,63 8 25,0 19 59,38 0 0
TS 65 17
26.1
6
24 36,92 24 36,92 0 0
Tỉ lệ trung bình trở lên: 65 em, đạt 100%
5. Đánh giá về phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến.
5.1. Đối với giáo viên:
- Hướng dẫn học sinh quan sát tranh vẽ, nhận biết các kí hiệu tranh vẽ; nắm
được kiến thức cơ bản trên tranh vẽ bằng cách đặc các câu hỏi gợi mở, gợi ý, để từ
đó tự các em rút ra được kiến thức mới và liên hệ kiến thức cũ.
- Nắm vững nội dung kiến thức lý thuyết để chắt lọc kiến thức cần thiết nhất
cho học sinh ghi bài.
- Chuẩn bị đồ dùng dạy học thật tốt, rõ ràng mới có tính thuyết phục.
5.2. Đối với học sinh:
- Đã thật sự hứng thú say mê học tập
- Phát huy được năng lực, tính tích cực của học sinh theo từng đối tượng.
- Có ý thức nghiên cứu bài ở nhà và nghiên cứu tranh vẽ trong sgk nên khi
lên lớp xây dựng kiến thức mới không bị bỡ ngỡ và nắm chắc bài hơn.
Qua một thời gian nghiên cứu mặc dù chỉ trong một năm học 2012-2013 với

Sinh học là môn khoa học có phạm trù rộng lớn và có tính thực nghiệm,
nó không chỉ dừng lại ở việc mô tả các sự vật hiện tượng sinh học xảy ra trong tự
nhiên mà còn tìm ra các giải thích, phân tích, so sánh, tổng hợp các yếu tố sinh học
(Thực vật, động vật, con người), cũng như thấy được mối quan hệ giữa chúng với
nhau. Mặt khác sinh học còn góp phần vào việc xây dựng kinh tế xã hội nước nhà.
3. Nội dung cơ bản của sáng kiến:
3.1. Thực trạng vấn đề nghiên cứu .
3.1.1. Đối với giáo viên.
3.1.2 Đối với học sinh.
3.2. Một số phương pháp trong việc rèn luyện kỹ năng sử dụng kênh hình
cho học sinh qua môn sinh học.
a. Phương pháp quan sát kênh hình
b. Phương pháp sử dụng câu hỏi gợi mở.
c. Phương pháp nêu vấn đề.
d. Phương pháp so sánh.
e. Phương pháp điều tra.
4. Phạm vi áp dụng: Triển khai và áp dụng trong tổ Sinh - Hóa
- Địa -Công nghệ trường THCS thị trấn Trần Văn Thời
5. Hiệu quả đạt được. Kết quả năm học 2012 - 2013
Lớp
Tổng số
Học sinh
Giỏi Khá Trung bình Yếu
TS % TS % TS % TS %
7A1 33 12 36,36 16 48.48 5 15,15 0 0
7A9 32 5 15,63 8 25,0 19 59,38 0 0
TS 65 17
26.1
6
24 36,92 24 36,92 0 0

Tự học hỏi qua tài liệu, qua bồi dưỡng hè, qua một số đồng nghiệp cùng
chuyên môn để nâng cao năng lực và phương pháp giảng dạy. Tuy nhiên còn một
số tồn tại: Chất lượng của một số giờ dạy chưa cao nên ảnh hưởng đến việc học tập
của học sinh, phương tiện dạy học nhất là tranh vẽ còn thiếu nhiều nên một số tiết
giáo viên còn phải dạy chay, tài liệu tham khảo còn thiếu.
3.1.2 Đối với học sinh.
Luôn nhận được sự quan tâm, khích lệ nên ý thức học tập của các em rất tốt,
ham học hỏi, chuẩn bị bài chu đáo trước khi đến lớp.Trong lớp hăng hái phát biểu xây
dựng bài, có ý thức tự học, tự nghiên cứu. Nhiều em khả năng nhận thức tốt và có ý
thức giúp đỡ lẫn nhau trong học tập. Bên cạnh đó còn một số em ý thức học tập, tu
dưỡng chưa cao.
3.2. Một số phương pháp rèn luyện kỹ năng sử dụng kênh hình cho học
sinh qua môn sinh học.
a. Phương pháp quan sát kênh hình:
* Ví dụ: Khi đưa tranh vẽ về hệ tuần hoàn của các loài động vật giáo viên
phải thực hiện các bước sau:
8
- Bước 1: Giáo viên cần giới thiệu tranh.
- Bước 2. Yêu cầu học sinh quan sát tranh vẽ khai thác kiến thức thấy được
cấu tạo của Tim, hệ mạch, các ngăn tim, các loại mạch …(dựa vào chú thích).
- Bước 3. Dành thời gian cho học sinh nghiên cứu.
- Bước 4. Yêu cầu học sinh trình bày cấu tạo của hệ tuần hoàn trên tranh.
b. Phương pháp sử dụng câu hỏi gợi mở.
* Ví dụ: Khi dạy bài “Cấu tạo trong của thỏ” khi nghiên cứu về hệ tiêu hoá
của thỏ tôi thấy rằng: muốn học sinh nắm được cấu tạo của cơ quan tiêu hoá trước
hết giáo viên cần phải có tranh vẽ “ cấu tạo các cơ quan tiêu hoá” to, rõ nét và
mang tính khoa học.
Giáo viên đặt một số câu hỏi gợi mở như: Hệ tiêu hoá của thỏ gồm những bộ
phận nào? nêu cấu tạo của từng bộ phận đó ? so với lớp động vật trước có gì khác ?
tại sao lại khác ? …

Người báo cáo
Giang Hồng Liễu
9
10