1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI:
"MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP RÈN KỸ NĂNG SỬ DỤNG KÊNH
HÌNH MÔN SINH HỌC"

2
1. Sự cần thiết, mục đích của việc thực hiện sáng kiến.
Sinh học là môn khoa học có phạm trù rộng lớn và có tính thực nghiệm, nó không chỉ
dừng lại ở việc mô tả các sự vật hiện tượng sinh học xảy ra trong tự nhiên mà còn tìm ra
các giải thích, phân tích, so sánh, tổng hợp các yếu tố sinh học như: Thực vật, động vật,
con người, cũng như thấy được mối quan hệ giữa chúng với nhau. Mặt khác sinh học còn
góp phần vào việc xây dựng kinh tế xã hội nước nhà.
Qua nhiều năm giảng dạy tôi thấy rằng việc sử dụng tranh vẽ của học sinh còn chưa được
thành thục. Mặt khác các em còn chưa chú ý học, chưa sử dụng tranh để ôn tập kiến thức
và xây dựng kiến thức mới. Khi tìm hiểu thêm một số đồng nghiệp trường khác trong
huyện (thông qua hội thi giáo viên giỏi cấp huyện) tôi cũng thấy thực trạng giáo viên và
học sinh khi sử dụng triệt để tranh vẽ để khai thác kiến thức còn rất nhiều hạn chế. Do đó
việc rèn luyện kỹ năng sử dụng tranh vẽ cho học sinh ở các môn học nói chung, môn sinh
học nói riêng là một việc làm hết sức cần thiết để nâng cao chất lượng học tập. Nhưng vấn
đề đặt ra là phải sử dụng tranh vẽ như thế nào để giảng dạy có hiệu quả? Bản thân tôi trên
cơ sở kinh nghiệm giảng dạy, kết hợp với việc trao đổi cùng đồng nghiệp tôi dã mạnh dạn
nghiên cứu đề tài này để tìm ra phương pháp sử dụng tranh vẽ một cách triệt để, góp phần
tích cực hoá hoạt động của học sinh, nâng cao chất lượng môn sinh học .
Với phạm vi thời gian không cho phép nên trong nội dung đề tài này tôi chỉ xin đưa ra ý

(tranh vẽ) là người giáo viên phải có tranh và biết hướng dẫn học sinh quan sát tranh và
cần nghiên cứu một cách khoa học và có hiệu quả. Khi muốn học sinh xác định được một
bộ phận cấu tạo cơ quan nào đó giáo viên cần phải:
+ Giới thiệu tranh vẽ gì (tranh vẽ phải to, rõ ràng, chính xác)
+ Nêu rõ nội dung cần khai thác.
+ Xác định chính xác vị trí của từng tranh vẽ.
* Ví dụ: Khi đưa tranh vẽ về hệ tuần hoàn của các loài động vật giáo viên phải thực hiện
các bước sau:
- Bước 1: Giáo viên cần giới thiệu tranh.
- Bước 2. Yêu cầu học sinh quan sát tranh vẽ khai thác kiến thức thấy được cấu tạo của
Tim, hệ mạch, các ngăn tim, các loại mạch …(dựa vào chú thích).
- Bước 3. Dành thời gian cho học sinh nghiên cứu.
- Bước 4. Yêu cầu học sinh trình bày cấu tạo của hệ tuần hoàn trên tranh.
b. Phương pháp sử dụng câu hỏi gợi mở.
Cùng với việc hướng dẫn học sinh quan sát kênh hình tự tìm ra kiến thức người giáo viên
còn phải đưa ra được hệ thống các câu hỏi gợi mở để hướng dẫn học sinh khai thác triệt
để từng nội dung kiến thức chứa trong tranh. Mặt khác nhờ câu hỏi gợi mở của giáo viên
4
học sinh dễ định hướng được những nội dung cần phải quan sát, từ đó kích thích trí tìm
tòi, phát triển tư duy cho học sinh giúp học sinh dễ nhớ và nhớ lâu kiến thức.
* Ví dụ: Khi dạy bài “cấu tạo trong của thỏ” khi nghiên cứu về hệ tiêu hoá của thỏ tôi
thấy rằng: muốn học sinh nắm được cấu tạo của cơ quan tiêu hoá trước hết giáo viên cần
phải có tranh vẽ “ cấu tạo các cơ quan tiêu hoá” to, rõ nét và mang tính khoa học.
Sau khi treo tranh giáo viên giới thiệu cho học sinh biết đây là tranh vẽ mô tả cấu tạo cơ
quan tiêu hoá của thỏ và chỉ trên tranh vẽ toàn bộ cơ quan tiêu hoá.
Tiếp theo giáo viên để thời gian (2 phút) để học sinh quan sát cấu tạo cơ quan tiêu hoá
của thỏ dựa vào chỉ dẫn trên tranh.
Giáo viên đặt một số câu hỏi gợi mở như: Hệ tiêu hoá của thỏ gồm những bộ phận nào?
nêu cấu tạo của từng bộ phận đó ? so với lớp động vật trước có gì khác ? tại sao lại khác ?
…

+ Giáo viên hướng dẫn học sinh thảo luận từ các nguyên nhân nêu biện pháp bảo vệ
nguồn lợi cá?
Đa số học sinh trình bày các biện pháp khắc phục từng nguyên nhân trên nhưng giáo viên
giúp học sinh thảo luận rút ra kết luận.
- Kết luận: Nguồn nước bị ô nhiễm làm cá chết hàng loạt nếu để bảo vệ nguồn lợi cá
tránh ô nhiễm nguồn nước, tránh đáng bắt cá con, cá trong mùa sinh sản…
d. Phương pháp so sánh.
Để chắc chắn được các biện pháp trên có kết quả hay không ? Bản thân tôi tự kiểm
nghiệm bằng hình thức so sánh. Khi dạy lớp 7A1 tôi áp dụng phương pháp của mình còn
khi dạy lớp 7A9 thì ngược lại tôi cung cấp một loạt thông tin trước cho các em, sau đó
yêu cầu các em trình bày lại trên tranh vẽ. Kết quả ở lớp 7A1 số em biết trình bày kiến
thức từ tranh vẽ hơn lớp 7A9.
* Ví dụ: Khi giảng dạy “ Cấu tạo trong của thằn lằn” Khi so sánh bộ não của lớp lưỡng
cư (ếch) với bò sát (thằn lằn).
- Lớp 7A1: Treo cả 2 tranh vẽ bộ não ếch và thằn lằn sau đó dành thời gian để học sinh
quan sát tranh vẽ (2 phút) giáo viên dùng câu hỏi gợi mở, phương pháp nêu vấn đề để
giúp học sinh rút ra đặc điểm khác, đặc điểm tiến hoá và giải thích về bộ não ếch, thằn
lằn, đại diện cho 2 lớp. Sau bài học tôi phát phiếu điều tra tình hình nắm bài của học sinh,
kết quả như sau:

SSGIỎI KHÁ TB YẾU
SL % SL % SL % SL %
6
33 12 36.36 20 60.60

1 3.04 0 0
Tỉ lệ trung bình trở lên: 33 em đạt 100%

không còn phải sợ môn Sinh học nữa mà ngược lại các em cảm thấy thích học hơn, từ đó
chất lượng môn học được tăng lên rõ rệt.
4. Kết quả, hiệu quả mang lại.
7
Kết quả năm học 2012 - 2013, bảng số liệu sau đây minh họa từ những kinh nghiệm đã
rút ra ở trên:
Lớp

Tổng số
Học sinh
Giỏi Khá Trung bình Yếu
TS % TS % TS % TS %
7A1

33 12 36,36

16 48.48

5 15,15

0 0
7A9

32 5 15,63

8 25,0 19 59,38

0 0
TS 65 17 26.16


6. Kiến nghị, đề xuất. Không.

Ý kiến xác nhận
của thủ trưởng đơn vị
Trần Văn Thời, ngày 16 tháng 05 năm 2013
Người thực hiện

Giang Hồng Liễu