TAP CHấ KHOA HOĩC, aỷi hoỹc Huóỳ, Sọỳ 47, 2008
NGễN NG TRONG TRUYN VA NGI THY U TIấN
CA TRINGHIS AIMATP
Nguyn T Sn
Trng i hc Ngoi ng, i hc Hu
TểM TT
Tr.Aimatp nh vn Liờn Xụ ni ting th gii l ngi Kicghidia sỏng tỏc bng
ting Nga. Cỏc tỏc phm ca ụng luụn cp n nhng vn thi i, gõy chỳ ý ln trong xó
hi. Mt trong nhng ni dung lm nờn s ni ting ca nh vn v thi phỏp vn xuụi trong sỏng
tỏc ca ụng chớnh l ti nng s dng ngụn ng c ỏo. Bi bỏo ny i sõu phõn tớch c im
ngụn ng trong truyn va Ngi thy u tiờn, qua ú ch ra nhng th phỏp ngh thut
thiờn ti s dng ngụn t nh cụng c ngh thut nh vn ny.

1. Tr. Aimatp - anh hựng lao ng xó hi ch ngha Liờn Xụ, gii thng Lờnin
v gii thng Nh nc v vn hc - l mt trong nhng nh vn Xụ Vit ni ting vo
thp niờn 60, 70, 80 khụng ch Liờn Xụ m cũn trờn th gii. ễng l tỏc gi ca nhng
tỏc phm ni ting nh Tp truyn nỳi i v tho nguyờn (1963), Vnh bit Gun xa
r (1968), Con tu trng (1970), Mt ngy di hn th k (1980), on u i
(1986) ó c dch sang ting Vit ngay khi ra i Liờn Xụ v c ụng o c
gi, gii nghiờn cu Vit Nam quan tõm sõu sc.
L ngi dõn tc Kic ghi dia (ngy nay l Crghistan), Aimatp ni bt trong
i ng cỏc nh vn Xụ Vit ng thi bi mi quan tõm sõu sc n cỏc s kin ln
ca t nc v th gii, ca dõn tc mỡnh v ca c nhõn loi, xõy dng nờn nhng tớnh
cỏch ln thụng qua h thng nhõn vt trong cỏc tỏc phm ca mỡnh.
L nh vn ngi dõn tc thiu s nhng Aimatp sỏng tỏc bng ting Nga - ngụn
ng quc gia ca nh nc Liờn bang Cng ho Xó hi Ch ngha Xụ Vit cú din tớch
1/6 qu a cu. Vỡ th ngụn ng sỏng tỏc ca ụng cú nhiu nột c bit, to nờn phong
cỏch ngụn ng riờng ni ụng.

màu băng qua đồng bằng chạy tít đến chân trời phía Tây”. (“Người thầy đầu tiên”, nhà
xuất bản Đà Nẵng - 1983, trang 6. Bản dịch của Cao Xuân Hạo, Nguyễn Ngọc Bằng, Bồ
Xuân Tiến)
Nhưng đây mới chỉ là phần mở đầu câu chuyện. Nhân vật kể chuyện thứ hai lại
chính là nhân vật chính trong truyện, nhân vật này kể về cuộc đời đầy bất hạnh thưở ấu
thơ ở làng Kukurây của mình. Vì là câu chuyện tự kể nên tính tự sự của ngôn ngữ mang
tính chủ đạo xuyên suốt tác phẩm.
Qua những lời kể tự nhiên của nhân vật, ta thấy hiện ra một khung trời ảm đạm
của một bản làng với biết bao tăm tối của lối sống cũ, của những định kiến hẹp hòi thủ
cựu, của những bất hạnh chồng chất lên đôi vai trẻ thơ trong bản. Lời kể thì đều đều, từ
ngữ thì chân chất mộc mạc, nhưng sao mạch chuyện cứ như một cuộn phim quay chậm
với biết bao tủi hờn và khát vọng, với những số phận bị vùi dập trong dốt nát tối tăm và
những ước mơ cháy bỏng về một tương lai tươi sáng. Và người thắp lên ngọn lửa hy
vọng ấy không ai khác mà chính là người đoàn viên Côngxômôn đầy nhiệt huyết cách
mạng.
3.2. Song song với ngôn ngữ tự sự là ngôn ngữ tâm lý. Do nhân vật chính của
truyện cũng đồng thời là người kể chuyện nên qua giọng văn tự sự nổi lên tâm lý sâu sắc
của nhân vật. Tâm lý ấy bắt đầu bị xáo trộn bởi những tình cảm trong sáng, thơ ngây của
cô bé mồ côi sống trong tăm tối lần đầu tiên được tiếp xúc với những lời mộc mạc chân
thành nhưng có văn hoá của người đoàn viên Côngxômôn Đuy sen. Những xáo động tâm
lý này được ví như làn gió xuân ấm áp thổi vào tâm hồn vô cảm, lạnh lẽo của cô bé tuổi
mười ba luôn bị bà thím đối xử thô lỗ, luôn phải nghe những lời tục tĩu và phải chịu
những trận đòn roi suốt cả tuổi thơ.
Nhân vật như được tắm trong dòng sông mùa hè để gột dần những tối tăm, cổ hủ
trong tâm hồn, như được tắm nắng trời mùa xuân để làm ấm lên những cảm xúc bị đông
kín trong căn nhà tăm tối của chú thím mình, để rồi dần dần cô bước ra thảo nguyên bao
la với không khí trong lành, với những tình thương yêu tôn trọng của cái thế giới mà thầy
Đuy sen mở ra cho các em qua từng trang sách, qua từng buổi học. Tâm hồn ấy, tâm lý ấy
được nuôi dưỡng lớn lên và cô bé Antưnai đã thực sự bước vào thế giới của những con
người mới, trở thành một nhà khoa học lớn của đất nước.

thống nhân vật: lời người hoạ sĩ mở đầu, lời Antưnai đóng vai trò chủ đạo. Nhân vật Đuy
sen tuy là nhân vật chính nhưng anh xuất hiện chủ yếu qua hành động, việc làm cụ thể.
Ngôn ngữ của anh thuộc loại kiệm lời, từ ngữ giản dị, đơn nghĩa, cách nói không khoa
trương, hùng biện, mà là rất dễ hiểu, dễ đi vào lòng người.
Như vậy, xét một cách tổng thể, ngôn ngữ của truyện là ngôn ngữ đa thanh,
trong đó không xuất hiện lời nào, câu nào từ phía tác giả nhưng đằng sau ngôn ngữ nhân
vật là ý đồ của tác giả: tác giả lồng những tình cảm, thái độ, quan điểm của mình qua
ngôn ngữ nhân vật, đặc biệt là đối với hai nhân vật chính Đuy sen và Antưnai. Đối với
Đuy sen đây là tình cảm yêu mến, cảm phục. Đuy sen là con người của hành động. Anh
chinh phục dân bản bằng những việc làm thiết thực. Anh đến với tâm hồn trẻ thơ bằng
những bài dạy tâm huyết, thương yêu hết lòng. Ngôn ngữ của Antưnai nói về thầy Đuy
sen là tình cảm trẻ thơ hướng tới cái ánh sáng tươi lành do thầy mang lại, là tình yêu thầm
kín đầu đời của một cô học trò mới lớn đối với thầy dạy của mình, là sự biết ơn chân
thành của một con người thành đạt luôn khắc ghi những hy sinh to lớn của người đã dũng
cảm đương đầu với muôn vàn khó khăn và hiểm nguy vì học trò.
4. Kết luận: “Người thầy đầu tiên” không chỉ đánh dấu thành công đầu tiên của
Tr. Aimatốp trên con đường viết văn của mình, mà nó còn báo hiệu sự xuất hiện của một
tài năng trên văn đàn Xô Viết. Thành công trước hết của tác phẩm chính là dấu ấn ngôn
ngữ - cái tạo nên phong cách nghệ thuật của ngòi bút văn xuôi Aimatốp về sau. Ngôn ngữ
trong “Người thầy đầu tiên” thật giản dị mà tinh tế, thật dễ hiểu mà thật gợi cảm, thực sự
giúp Tr. Aimatốp chinh phục bạn đọc ngay từ những trang viết đầu tay của mình.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. История русско - советской литературы, под редакцией проф. А. И
.Метченко, С. М. Петрова, Москва, ” Просвещение”, 1983.
2. Русская литература XX века (в двух томах). Часть 2, под редакцией
Ф. Ф. Кузнецова , Москва , ”Просвещение”, 1994.
3. Русская литература XX века, под редакцией Л. А. Смирнова, А. А.
Кунарова и др., Москва, “Просвещение”, 1995.