117

TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 62A, 2010

SINH KẾ CỦA NGƯỜI NÔNG DÂN SAU THU HỒI ĐẤT
TẠI PHƯỜNG THỦY DƯƠNG, THỊ XÃ HƯƠNG THỦY
TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
Nguyễn Quang Phục
Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
Nguyễn Xuân Khoát
Đại học Huế
TÓM TẮT
Nghiên cứu này dựa vào phương pháp tiếp cận sinh kế để đánh giá sự chuyển đổi về lao
động, việc làm và thu nhập của các hộ gia đình bị thu hồi đất phục vụ các dự án phát triển của
tỉnh Thừa Thiên Huế. Kết quả nghiên cứu tại Thủy Dương cho thấy, nguồn thu nhập của các hộ
gia đình đã thay đổi một cách mạnh mẽ và đa dạng. Thu nhập từ các hoạt động phi nông nghiệp
là nguồn thu nhập chính của các hộ gia đình, trong khi thu nhập từ nông nghiệp ngày càng
giảm xuống. Chuyển đổi mục đích sử dụng đất đã làm tăng thêm sự khác biệt về mặt xã hội
trong quá trình thích ứng và tìm kiếm chiến lược sinh kế. Một số lao động chủ yếu là người
nghèo và những người trên 40 tuổi đang đối mặt với nhiều khó khăn trong tìm kiếm việc làm bởi
vì thiếu kỹ năng, lý do sức khỏe, trình độ văn hóa và trình độ chuyên môn.

1. Đặt vấn đề
Thực hiện chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, trong những
năm qua trên khắp các vùng miền của đất nước, nhiều khu công nghiệp và khu đô thị
mới với quy mô khác nhau được hình thành và đi vào hoạt động [4]. Quá trình phát triển
này tất yếu dẫn đến việc thu hồi đất đai (bao gồm đất ở và đất nông nghiệp) ở vùng ven
đô và vùng có tiềm năng thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Theo báo cáo của
Tổng cục Thống kê, trong vòng 13 năm, từ năm 1990 đến năm 2003, Nhà nước (Trung
ương và địa phương) đã thu hồi tới 697.410 ha đất phục vụ cho việc xây dựng các khu
công nghiệp, khu đô thị, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, các công trình công cộng, phục

người cung cấp thông tin chính bao gồm Chủ tịch UBND phường; Trưởng thôn 1 và
Chủ nhiệm HTX Nông nghiệp Thủy Dương.
- Phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc: Sử dụng phương pháp này thông qua
những vấn đề hay câu hỏi có tính chất định hướng đã cho phép người nghiên cứu tiếp
cận người dân một cách thoải mái, thân thiện và dễ dàng trao đổi những vấn đề đặt ra.
Vì vậy, những thông tin thu thập được có tính chất chi tiết như: tình hình cơ bản về hộ
gia đình; đất đai; nghề nghiệp; thu nhập; những thay đổi quan trọng sau khi bị thu hồi
đất nông nghiệp; những khó khăn đang phải đối mặt… Số lượng hộ gia đình được chọn
phỏng vấn, điều tra bao gồm 60 hộ, được chia thành 3 nhóm: nhóm 1 (20 hộ) là những
hộ bị thu hồi đất dưới 50%; nhóm 2 (20 hộ) là những hộ bị thu hồi đất từ 50-70%; và
nhóm 3 là những hộ bị thu hồi đất trên 70%.
- Phương pháp thống kê mô tả: Từ số liệu và thông tin thu thập được, chúng tôi
tiến hành xử lý trên phần mềm Excel, sau đó xây dựng các biểu bảng, biểu đồ để phân
tích và đánh giá sự thay đổi về sinh kế của các hộ gia đình sau khi bị thu hồi đất.
3. Kết quả nghiên cứu
Quá trình đô thị hóa gắn liền với quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất
nông nghiệp (chủ yếu là chuyển đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp để mở rộng
119

đô thị, xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội). Sơ đồ 1 cho thấy, từ năm 2007 đến năm
2009, Thủy Dương có hơn 220 ha
đất bị thu hồi (chiếm 26,99% diện
tích đất bị thu hồi của toàn Thị xã
Hương Thủy) để đáp ứng nhu cầu
các dự án phát triển. Trong tổng
diện tích đất bị chuyển đổi mục
đích sử dụng, đất nông nghiệp
chiếm 42,6%, đất ở chiếm 56,6%.
Quá trình thu hồi đất đã tác động
đến 462 hộ gia đình (chiếm 16,53%

phương thuộc Thị xã Hương Thủy
0
20
40
60
80
100
120
2007 2008 2009
Thời gian (năm)
Diện tích đất thu hồi
(ha)
Thủy Vân
Thủy Dương
Thủy Châu
Thủy Thanh
Phú Bài
120

hướng chuyển đổi tích cực và có hiệu quả, góp phần cải thiện sinh kế của nhiều hộ gia
đình sau thu hồi đất.
Bên cạnh số lao động nông nghiệp trong các hộ gia đình đã thích nghi được với
hoàn cảnh mới, chủ động tìm kiếm công việc phù hợp để có thu nhập ổn định thì vẫn
tồn tại một số lượng lao động đáng kể (8,75%) chưa hoặc không tìm được việc làm do
tuổi tác, trình độ văn hóa, chuyên môn thấp Hiện nay, phần lớn họ gặp rất nhiều khó
khăn trong cuộc sống, đòi hỏi sự nỗ lực trước hết là từ bản thân của người lao động và
sự quan tâm, hỗ trợ của chính quyền địa phương các cấp.
Bảng 1. Sự thay đổi nghề nghiệp của lao động sau thu hồi đất
Thời
điểm

III 147 10,21 17,69 11,56 36,05 15,65 9,84
BQC 258 18,23 18,99 9,69 29,45 15,89 8,75
Số liệu điều tra năm 2009.
Đô thị hóa với việc thu hồi đất nông nghiệp có ảnh hưởng không nhỏ đến quy
mô và cơ cấu thu nhập của hộ gia đình. Số liệu điều tra cho thấy, thu nhập bình
quân/năm của nhóm hộ I đạt 36,14 triệu đồng/hộ trong khi đó ở hai nhóm hộ II và III
mức thu nhập bình quân tương ứng là 39,35 triệu đồng/ hộ và 43,53 triệu đồng/hộ. Ở
nhóm III, số hộ có thu nhập cao hơn 40 triệu đồng/năm chiếm 71,43%, trong khi đó ở
nhóm I và II chỉ chiếm 40% và 65%. Nguyên nhân chủ yếu là do những hộ gia đình này
có tỷ lệ đất bị thu hồi thấp, chỉ mất khoảng 50% diện tích, nên quy mô và cơ cấu thu
nhập ít bị ảnh hưởng. Phần lớn nhóm hộ này vẫn tiếp tục sản xuất nông nghiệp trên diện
tích đất còn lại mà chưa có sự chuyển đổi ngành nghề. Ngược lại, thu nhập chính của
nhóm II và III chủ yếu là từ các hoạt động thương mại, dịch vụ, công nghiệp và tiểu thủ
công nghiệp (trên 90% tổng thu nhập).
4. Kết luận và một số kiến nghị
Thứ nhất, phần lớn lao động trong các hộ gia đình có đất nông nghiệp bị thu hồi
121

từ 70% đến 100% diện tích đều lâm vào tình trạng mất việc làm; hoặc nếu tìm được
việc làm cũng không ổn định và có thu nhập bấp bênh.
Thứ hai, sinh kế của các hộ gia đình dưới góc độ việc làm và thu nhập có sự thay
đổi đáng kể sau khi đất bị thu hồi. Lao động của các nhóm hộ đã và đang chuyển dịch
mạnh theo hướng tách ra khỏi nông nghiệp và tăng số lượng lao động trong các ngành
nghề phi nông nghiệp. Tuy nhiên, sự chuyển dịch này mới mang tính tự phát, chưa có
tính ổn định và thiếu định hướng của chính quyền địa phương và các ban ngành liên quan.
Vấn đề này đòi hỏi các cấp chính quyền cần phải quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi cho
người lao động được tham gia các khóa đào tạo và định hướng nghề nghiệp để sớm ổn
định cuộc sống và nâng cao tính bền vững về sinh kế.
Thứ ba, bên cạnh những lao động có khả năng thích ứng nhanh với bối cảnh đô
thị hóa, vẫn còn nhiều lao động (trên 40 tuổi) gặp nhiều khó khăn trong quá trình

Mai University, 2008.
[7]. UBND xã Thủy Dương. Báo cáo phát triển kinh tế xã hội xã Thủy Dương năm 2005,
2006, 2007, 2008, 2009.

FARMERS’ LIVELIHOODS AFTER LAND CONVERSION OF THUY DUONG
WARD, HUONG THUY TOWN, THUA THIEN HUE PROVINCE
Nguyen Quang Phuc
College of Economics, Hue University
Nguyen Xuan Khoat
Hue University
SUMMARY
This research is based on the livelihood approaches to access the transformation in
terms of labours, occupations, and incomes of households whose agricultural land was
converted for many development projects in Thua Thien Hue province. The results indicate that
the source of household income has been changing rapidly and has been greatly diversified.
Non-farming activities have become essential sources of income of many households, whereas
the sharing of agricultural income is decreasing. Land conversion has lead to increases of
social differentiation in adapting and seeking out the livelihood strategies. A large of number of
labours, mainly poor people and aged above 40 are facing various difficulties in changing
occupation because of lack of skills, health, educational level, and professional skill.