SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ÁP DỤNG CÂU HỎI GỢI
MỞ VÀ NÂNG CAO TRONG
GIỜ ĐỌC VĂN
LỜI NÓI ĐẦU

Sáng kiến kinh nghiệm vừa là niềm say mê vừa là trách nhiệm của các giáo viên
trực tiếp đứng lớp. Đây là một cơ hội tốt để tăng thêm lượng kiến thức, tích luỹ và
mở rộng kiến thức vốn là nhu cầu của con người.
Trên thực tế giảng dạy chương trình Ngữ Văn lớp 12 sách cải cách tôi thấy sự
cần thiết khi áp dụng câu hỏi gợi mở và nâng cao trong giờ đọc văn vì đa phần học
sinh bây giờ các em không thích học Văn, thực tế khi áp dụng câu hỏi gợi mở và
nâng cao trong giờ đọc văn tôi thấy có kết quả khá khả quan.
AÙp dụng câu hỏi gợi mở và nâng cao trong giờ đọc văn là hai phương pháp đặc
biệt quan trọng. Hai phương pháp này đáp ứng được yêu cầu mới về phương pháp
giảng dạy đó là: lấy học sinh làm trung tâm, làm chủ thể; phát huy tính tích cực, chủ
động, tư duy, sáng tạo của học sinh.
Áp dụng câu hỏi gợi mở và nâng cao trong giờ đọc văn sẽ giúp học sinh làm
chủ được tri thức trong bài học, nắm được cái hay, cái đẹp trong tác phẩm văn
chương.
Với đề tài sáng kiến “Áp dụng câu hỏi gợi mở và nâng cao trong giờ đọc văn”,
tôi hi vọng những đóng góp nhỏ bé của mình sẽ giúp các em học sinh có hứng thú
hơn trong giờ đọc văn, các đồng nghiệp sẽ có thêm kinh nghiệm khi trực tiếp đứng
trên lớp giảng dạy phần đọc hiểu các văn bản văn học.
Đây là một đề tài rộng, hơn nữa với kiến thức hạn chế và chỉ một số dẫn
chứng nhỏ, chắc chắn không thể đủ và sẽ còn nhiều thiếu xót, vì vậy tôi mong sẽ
được sự đóng góp chân thành của các đồng nghiệp để đề tài của tôi được hoàn


B. PHẦN NỘI DUNG.

I. NỘI DUNG:
Trên thực tế trong giờ đọc văn, trong mỗi tác phẩm khác nhau, mỗi khía cạnh
khác nhau mà ta có những phương pháp khác nhau để truyền đạt những tri thức khác
nhau cho học sinh. Song đối với các tác phẩm lớn và khó như trong chương trình
THPT và tuỳ theo đối tượng học sinh mà ta lựa chọn những phương pháp phù hợp.

Theo tôi muốn có kết quả cao ttrong giờ đọc văn thì điều đầu tiên là phải tạo ra sự
hứng thú học tập cho học sinh. Thực tế cho thấy, nếu ta đưa ra những câu hỏi phát
vấn trực tiếp với những nội dung kiến thức chỉ ở dạng bình thường thì rất ít học sinh
trả lời được ngay, nếu trả lời được thì cũng không thể đủ hết các ý, và điều đó tạo ra
không khí chán nản, ỉ lại cho các em. Vậy để tránh được điều đó, trước khi hỏi các
em, ta nên gợi ra một vấn đề nào đó liên quan đến kiến thức đang đề cập. Điều này
tạo được sự tò mò và phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho các em khi
nghe giảng, lĩnh hội tri thức và mạnh dạn giơ tay phát biểu.
Vậy gợi mở là gì? Ta nên áp dụng phương pháp gợi mở như thế nào để đạt
được hiệu quả cao trong giờ dạy?
Phương pháp gợi mở trong giờ đọc văn là phương pháp dẫn dắt học sinh từng
bước tham gia phát hiện, phân tích, đánh giá từng bộ phận của tác phẩm: mở rộng,
đào sâu hoạt động nhận thức để phát triển , bình gía hình tượng văn học.
Từ gợi mở ra các phát hiện, phân tích, đánh giá từng bộ phận của tác phẩm đến
chỗ nâng cao nội dung tri thức cho học sinh. Giúp học sinh nắm được nội dung, tư
tưởng, giá trị thẩm mĩ . . . mà tác giả gửi gắm vào tác phẩm, lúc đó ta đã hoàn thành
được câu hỏi nâng cao.
Ví dụ: Khi giảng tác phẩm Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh, để giúp học
sinh nắm được mục đích Bác viết văn bản và đối tượng hướng tới của văn bản,
giáo viên cần dẫn dắt học sinh để học sinh nắm bắt nội dung kiến thức:
Câu hỏi 1 : GV phát vấn trực tiếp : Em hãy nêu hoàn cảnh đất nước ta vào

dân Anh, Pháp, Mĩ.
Nếu giáo viên đưa ra câu hỏi trực tiếp thì học sinh sẽ không thể trả lời được
ngay và hết kiến thức, từ đó dễ dẫn đến tâm lí chán học tới các em. Nếu ta gợi mở,
học sinh sẽ dễ nắm bắt được kiến thức và giúp các em ham mê lĩnh hội kiến thức
bài học, hơn nữa các em có thể tự mình nắm bắt mà không cần giáo viên giảng-
điều mà giúp cho các học sinh dễ và nhớ lâu hơn kiến thức.
Tiếp theo là ví dụ về giảng bài Đàn ghi ta của Lorca. Đây là một bài thơ khó
để học sinh có thể nắm bắt, ta hãy thử tìm cách hướng dẫn học sinh tìm hiểu ý
nghĩa biểu tượng của hình ảnh ‘‘áo choàng đỏ gắt" :
Câu hỏi 1: Giáo viên dẫn dắt học sinh qua gợi mở: Tây Ban Nha là một đất
nước có nền văn hoá riêng, đặc biệt là những trò chơi mà cả thế giới biết đến như
đấu bò tót, vậy hình ảnh ‘‘áo choàng đỏ gắt" gợi em nghĩ đến gì trong cuộc đấu ?
Học sinh sẽ trả lời được: áo choàng đỏ của dũng sĩ đấu bò. Người đấu bò phải
dùng chiếc áo choàng đỏ để dụ con bò tót lao vào mình, một văn hoá truyền thống-
đấu bò tót ở Tây Ban Nha.
Câu hỏi 2: Giáo viên tiếp tục gợi mở để học sinh nắm được nghĩa ẩn của hình
ảnh này. Khi liên hệ với nền chính trị của Tây Ban Nha lúc này, thì hình ảnh "áo
choàng đỏ gắt" gợi cho em liên tưởng tới điều gì?
Nhờ kiến thức phần trên mà học sinh có thể trả lời được nghĩa ẩn của hình ảnh
này: Đó là tình hình chính trị với những cuộc đàn áp khốc liệt đẫm máu của chính
quyền độc tài ở đây.
Câu hỏi 3: Giáo viên đưa ra câu hỏi nâng cao: Vậy qua đây, em chỉ ra sự
tương phản giữa khát vọng của Lorca và nền chính trị, nghệ thuật của đất nước này
mà nhà thơ Thanh Thảo muốn thể hiện?
Học sinh sẽ chỉ ra được sự tương phản:

Khát vọng dân chủ Nền chính trị độc tài
Khát vọng cách tân nghệ thuật Nền ngheọ thuaọt già nua

Câu hỏi 4 : GV tiếp tục hỏi câu hỏi nâng cao để học sinh nắm được ý nghĩa sâu

-> ẩn hiện trong đó là nỗi ưu tư của một trái tim nhân hậu; sự trân trọng hạt
ngọc ẩn sâu bên trong tâm hồn con người lao động lam lũ, vất vả.
Một ví dụ nữa: Để nắm được dụng ý sâu xa của Tô Hoài là ông đã khẳng định
được tình thương, tình người và sự vùng lên đấu tranh tự phát của người dân Tây
Bắc trong chi tiết Mị cởi trói cho A Phủ và chạy theo A Phủ trong tác phẩm Vợ
chồng A Phủ thì giáo viên nên dẫn dắt gợi ra cho các em hiểu từng bước, hiểu
được từng khía cạnh của chi tiết.
Câu hỏi 1: Cũng như những đêm trước, Mị cũng ngồi bên bếp lửa hơ tay.
Nhưng hôm nay Mị đã khác, cô đã đổi thay. Mị thay đổi vì cô nhìn thấy A Phủ
khóc: “một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen”. Vậy dòng
nước mắt đó khẳng định điều gì? Nó đã giúp Mị cái gì?
Dựa vào câu hỏi gợi mở vừa rồi, học sinh sẽ trả lời được hai ý:
+ Dòng nước mắt đã giúp Mị ra khỏi cõi quên để trở về với cõi nhớ: cô nhớ
đêm năm trước A Sử trói mình và hoàn cảnh của cô năm đó cũng giống như A Phủ
trong hiện tại. Và từ thương cho mình, Mị đã chuyển sang thương xót cho A Phủ-
người cùng cảnh ngộ.
+ Vậy dòng nước mắt đó là dòng nước mắt của tình thương, của tình người -
đó là một điều mà nhà văn Tô Hoài muốn khẳng định.
Sau khi các em đã trả lời được câu hỏi, giáo viên tiếp tục gợi ra cho các em
nắm bắt tiếp khía cạnh của vấn đề bằng câu hỏi:
Câu hỏi 2: Chuyển sự thương xót chính mình sang A Phủ, Mị không nghĩ đến
sự giải thoát cho mình mà cô nghĩ công việc đó sang cho A Phủ. Nhưng cô sợ vì
sau khi A Phủ chạy thoát, cha con thống lí sẽ nghi ngờ cô giải thoát cho A Phủ và
lại trói mình vào chỗ A Phủ. Thế nhưng cô lại không sợ và điều này đã dẫn đến
hành động của cô đó là cầm dao cắt dây cởi trói cho A Phủ. Vậy vì gì mà nỗi sợ
của Mị tan biến và dẫn đến hành động cao đẹp đó của cô?
Khoảng 90% học sinh sẽ trả lời được nhờ sự gợi mở vừa rồi của giáo viên đó
là vì tình thương, vì tình người .
Đến đây học sinh sẽ hiểu được dụng ý sâu xa của Tô Hoài đó là khẳng định
được tình thương, tình người thật lớn lao trong những con người lương thiện.

giờ đọc văn. Thực tế trong câu hỏi gợi mở đã một phần có nêu vấn đề, diễn giảng
và tất nhiên là cả phát vấn. Chính vì vậy áp dụng câu hỏi gợi mở là một phương
pháp không thể bỏ qua trong giờ đọc văn. Chỉ có gợi mở thì học sinh mới nhanh
nắm được nội dung tư tưởng sâu xa của tác phẩm.
II. KẾT QUẢ:
Sau khi áp dụng câu hỏi gợi mở và nâng cao đối với hai lớp giảng dạy, tôi thu
được kết quả khá khả quan thông qua kiểm tra miệng, các bài kiểm tra thường
xuyên và định kì, cụ thể như sau: STT

Tên bài

LỚP
Kết quả
Ñieåm 5
trôû leân
Tỉ lệ %
1

Tuyên ngôn độc lập

12A1

42/45

93.3

12cb5 33/39 84.6

- Đối với giáo viên:
+ Phải bồi đắp kiến thức lẫn tâm hồn, năng lực cảm thụ văn chương tới các
em học sinh.
+ Giúp các em yêu thích, quý trọng môn văn trong nhà trường.
+ Qua hệ thống câu hỏi buộc học sinh phải tư duy, chủ động sáng tạo, lĩnh hội
kiến thức.
+ Luôn đổi mới phương pháp giảng dạy, phù hợp với đối tượng học sinh.
- Đối với học sinh:
+ Tập huấn cho học sinh làm quen với dạng câu hỏi gợi mở và nâng cao của
giáo viên.
+ Tạo cho học sinh luôn có ý thức tự trau dồi, lĩnh hội tri thức một cách chủ
động, sáng tạo.

C.KẾT LUẬN.

Trên đây là những dẫn chứng mà tôi đề cập đến trong việc áp dụng câu hỏi
gợi mở và nâng cao trong giờ đọc văn. Tác phẩm văn học phản ánh nhận thức và
cuộc sống con người bằng hình tượng. Để giúp học sinh nắm được hình thức, nội
dung và tình cảm của tác giả gửi gắm trong tác phẩm, ngoài các phương pháp diễn
giảng, thuyết trình, nêu vấn đề, phát vấn, đọc diễn cảm, ta không thể không đề cập
đến phương pháp dùng câu hỏi gợi mở và nâng cao! Chỉ có vậy mới giúp học sinh
hiểu được tác phẩm, từ đó hiểu đời, hiểu người và hiểu chính bản thân mình. Do đó
văn học có giá trị nhận thức, giá trị giáo dục và giá trị thẩm mĩ cao. Qua văn học,
các em sẽ hoàn thiện hơn về chính mình. Đó chính là ý nghĩa sâu xa của tác phẩm
văn học cũng như nhà văn nổi tiếng của Xô Viết M.Gorki đã từng nói “Văn học là
nhân học” - học văn là học làm Người.
Đây là một đề tài rộng, mà chỉ một số dẫn chứng như vậy, chắc chắn không
thể đủ và sẽ có nhiều thiếu xót. Và tôi rất mong rằng sẽ được sự đóng góp chân
thành của các đồng nghiệp.
xin chân thành cảm ơn!

thức, kỹ năng 12
* Tập san đổi mới giáo dục trung học( SỞ GIÁO DỤC
VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI-2007)
* Công nghệ dạy văn- Phạm Toàn(Nhà xuất bản
Đại học Quốc gia Hà Nội-2000)
* Dạy học giảng văn ở trường phổ thông trung học-
Nguyễn Đức n(1997)
* Tạp chí Văn học tuổi trẻ