SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH CHẬM
PHÁT TRIỂN TRÍ TUỆ HỌC TỐT MÔN TOÁN
TẠI TRUNG TÂM NUÔI DẠY TRẺ KHUYẾT
TẬT ĐỒNG NAI

1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TRUNG TÂM NUÔI DẠY TRẺ KHUYẾT TẬT

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH CHẬM PHÁT TRIỂN TRÍ
TUỆ HỌC TỐT MÔN TOÁN TẠI TRUNG TÂM NUÔI DẠY TRẺ
KHUYẾT TẬT ĐỒNG NAI

I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong cuộc sống hằng ngày với bao nhiêu hiện tượng, sự kiện đã, đang và sẽ
diễn ra đòi hỏi chúng ta phải tìm cách để giải quyết những vấn đề đó, giúp cho
chúng ta thích nghi với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội. Cùng với sự
phát triển không ngừng của khoa học kỹ thuật thì con người cần trang bị cho mình

Định nghĩa theo DSM – IV (Tài liệu Chẩn đoán và thống kê các bệnh về tâm
2
thần, một hệ thống phân loại) và AAMR (hiệp hội về thiểu năng trí tuệ của Hoa kỳ -
Luckasonetal - 1992) đưa ra các tiêu chí chẩn đốn cho trẻ khuyết tật trí tuệ:
- Chức năng hoạt động trí tuệ dưới mức trung bình đáng kể (chỉ số thơng minh IQ
bằng 70 hay thấp hơn).
- Thiếu hay khiếm khuyết trong các hoạt động thích ứng, hạn chế ít nhất hai trong các
lĩnh vực sau: giao tiếp, tự chăm sóc, sinh hoạt tại gia đình, kĩ năng xã hội và liên cá
nhân, sử dụng các tiện ích của cộng đồng, tự định hướng, kĩ năng học đường hiệu
quả, cơng việc, giải trí, sức khỏe và sự an tồn.
- Tật xuất hiện trước 18 tuổi.
* Phân loại chậm phát triển trí tuệ
Theo sự phân loại hiện đại trên cơ sở nghiên cứu, chẩn đoán tâm lý thì sự
phát triển trí tuệ chia làm 4 loại:
- Loại nhẹ: IQ = 40 – 69
- Loại thường: IQ = 35 – 49
- Loại nặng: IQ = 20 – 34
- Loại trầm trọng: IQ < 20 [94].
1.2. Hoạt động nhận thức của trẻ chậm phát triển trí tuệ
 Tư duy mang tính trực quan – cụ thể: Trẻ CPTTT nhận biết sự vật chủ yếu
bằng cách quan sát hình ảnh.
 Q trình hình thành kiến thức chậm và khơng vững chắc: do chức năng vỏ
não bị suy giảm nên trẻ CPTTT gặp khó khăn khi tiếp thu kiến thức mới và dễ mất
kiến thức đã được tiếp thu.
 Ngơn ngữ chậm hơn so với trẻ bình thường cùng lứa tuổi: trẻ CPTTT có vốn
từ ít nên gặp khó khăn khi hiểu lời nói, hoặc khơng có từ để diễn tả, phát âm sai.
 Trí nhớ ngắn hạn và máy móc: trí nhớ trẻ CPTTT có đặc điểm chậm nhớ,
chóng qn và ghi nhớ bằng hình ảnh, khó ghi nhớ bằng lời nói.
 Tính thụ động cao: trẻ CPTTT hay có những biểu hiện thờ ơ với sự vật xung
quanh và khơng có hứng thú học tập.

khép kín của vỏ bán cầu đại não. Vì vậy trẻ CPTTT rất khó tiếp thu kiến thức mới
và chóng quên những kiến thức đã được hình thành. Nhiệm vụ của quá trình dạy
toán là phải hình thành được mối liên hệ đó và giữ lại được trong vỏ não, tức là tạo
ra được đường mòn trong não bộ bằng cách lặp đi lặp lại nhiều lần. Khi trẻ mới
làm quen với kiến thức kĩ năng mới thì thời gian lặp lại là thường xuyên, dần dần
giáo viên sẽ giãn cách thời gian để tránh nhàm chán mà vẫn củng cố lại được các
kiến thức kĩ năng đó. Tuy nhiên giáo viên cũng cần chú ý đặc điểm riêng của từng
trẻ để sử dụng phương pháp này một cách hiệu quả mà không mất thời gian.
Ví dụ: Để nhận biết số 6 tôi thường cho trẻ nhắc lại nhiều lần bằng các hoạt động
như đếm số lượng hình tương ứng với số 6, nối số 6 với số lượng hình tương ứng,
điền số 6 vào ô trống, viết số 6…qua đó giúp trẻ ghi nhớ, khắc sâu hơn về số 6.
Biện pháp 2: Sử dụng đồ dùng dạy học, đồ chơi có hiệu quả
Trẻ CPTTT rất kém khả năng khái quát hóa và trừu tượng hóa. Thường trẻ tư
duy những hình ảnh rất cụ thể, vì thế trong giờ dạy toán nhất thiết phải có giáo cụ
trực quan như tranh ảnh, mô hình, hình vẽ, sơ đồ hoặc vật thật. Bằng phương pháp
này sẽ lôi cuốn sự chú ý của trẻ và giúp trẻ nắm kiến thức một cách tích cực, không
thụ động. Điều quan trọng là giáo viên phải biết sử dụng giáo cụ trực quan một
cách hợp lý, sinh động thì mới nâng cao hiệu quả của bài dạy. Thực tế chỉ ra rằng,
giờ học toán có giáo cụ trực quan sẽ giúp cho học sinh hiểu bài và khắc sâu những
kiến thức đã học được giữ lại trong trí nhớ trẻ bền lâu hơn.
Ví dụ1: Em Đan Vy rất thích chơi trò chơi buôn bán, tôi đã tổ chức trò chơi “Bán
hàng” trong giờ học toán với bài: Nhận biết số 5.
Chuẩn bị: Mô hình các con vật, mô hình quả…
Tổ chức chơi: Đầu tiên cô đóng vai trò là người cửa hàng trưởng, phân công một
số học sinh nhanh nhẹn hoạt bát đứng bán ở các quầy hàng.
Khi mua hàng người mua phải nói được mình muốn mua cái gì, mua mấy cái.
Ví dụ: Bán cho tôi 5 củ cà rốt hay 5 con tôm…và người bán phải thực hiện theo
yêu cầu của người mua hàng, người mua trả tiền 5 ngàn (5000 đồng), nhận hàng và
cám ơn người bán.


Hình minh họa nhận biết trên – dưới; phải – trái
Biện pháp 4: Hợp tác nhóm.
Để có thể học được các kỹ năng, trẻ không cần phải luôn luôn được dạy một
thầy một trò mà có thể tham gia vào học trong các nhóm nhỏ. Việc học trong nhóm
nhỏ sẽ kích thích khả năng học hỏi thông qua quan sát của trẻ. Khi dạy theo nhóm
nhỏ, giáo viên cần phải phân chia thời gian và sự chú ý của mình cho các nhóm.
Phương pháp học sinh hướng dẫn lẫn nhau có nhiều ưu điểm ở cả môi trường
chuyên biệt và môi trường giáo dục hòa nhập. Phương pháp này tạo nên những ảnh
hưởng tích cực cho cả người dạy và người học. Những trẻ được bạn bè kèm đạt kết
quả học tập cao hơn, những trẻ kèm cho bạn mình học cũng nắm chắc nội dung bài
học. Ngoài ra, phương pháp này còn giúp trẻ CPTTT có sự tương tác qua lại tích
cực với nhau và với trẻ bình thường trong môi trường giáo dục hòa nhập.
Ví dụ 1: Trong bài “Số 8”, tôi tổ chức các hoạt động, trò chơi để các nhóm cùng
thảo luận, thi đua với nhau.
Chuẩn bị: Các dãy số từ 1 đến 8 và thẻ số.
Tổ chức chơi: Tôi gỡ 1, 2 hoặc 3 ô số trong các dãy số, yêu cầu các nhóm tìm các
số đã mất và gắn dãy số theo thứ tự từ 1 đến 8.

1

3 6

tình huống nhanh chóng và chống mệt mỏi.
Ví dụ 1: Trò chơi “Úm ba la…! Cái gì biến mất? Cái gì xuất hiện?”
Mục đích: Phát triển khả năng quan sát, ghi nhớ.
Chuẩn bị: 3 – 5 thứ đồ chơi, đồ chơi quen thuộc, một chiếc khăn.
Cách chơi: Cô bày các thứ đồ dùng, đồ chơi lên bàn, khuyến khích trẻ gọi tên, đếm
số lượng đồ dùng đồ chơi, nêu đặc điểm (màu sắc, hình dạng, kích thước) của
chúng.
Cô xếp các đồ chơi vào một chiếc rổ có phủ khăn kín, yêu cầu trẻ nhắm mắt lại
để cô thêm (hoặc bớt) một thứ đồ chơi. Sau đó cô đọc: “Úm ba la…mở mắt ra
nào…! rồi cho trẻ đoán xem đồ chơi nào biến mất (hoặc xuất hiện thêm). Cho trẻ
gọi tên đồ chơi đó và đếm lại số lượng đồ chơi trong rổ.
Ví dụ 2: Trò chơi “Về đúng nhà”
Chuẩn bị: Xếp 7 ghế theo hình vòng cung.
Luật chơi: Mỗi trẻ chỉ ngồi vào một ghế.
Cách chơi: Cho trẻ đứng trước các cái ghế. Cả lớp cùng hát một bài, đến khi gần
hết bài hát và nghe hiệu lệnh “về nhà thôi”, trẻ phải tìm nhanh cho mình một cái
ghế và ngồi xuống. Trẻ nào không tìm được ghế ngồi là thua.
Biện pháp 6: Phát huy tính tích cực của trẻ:
Nhằm tạo điều kiện phát huy tính tích cực của trẻ giúp trẻ nhớ và khắc sâu các
kiến thức đã học. Giáo viên phải tìm những trò chơi giúp trẻ tự tìm tòi khám phá.
Để đạt được điều này tôi đã đề ra một số giải pháp giúp trẻ từ thế hoạt động thụ
động sang thế chủ động nhằm phát huy mạnh mẽ năng lực của từng cá nhân cũng
như tính tích cực, năng động theo từng mức độ của trẻ, làm cho mỗi giờ hoạt động
trở nên lý thú, nhiều bất ngờ trẻ tích luỹ nhiều kiến thức, kỹ năng được học.
*Giải pháp 1: Phát triển các giác quan trong hoạt động làm quen với toán.
Bồi dưỡng cho trẻ các năng lực hoạt động trí óc, khả năng tư duy năng lực
điều khiển các cơ bàn tay, cơ ngón tay giúp trẻ phát triển xúc giác thông qua trò
chơi “Đoán xem hình gì?”
Ví dụ: Cho trẻ nhắm mắt sờ vào hình tròn trẻ đoán là hình gì? Gọi tên hình. Hoặc
cho trẻ kết lại thành từng đôi theo ý thích. Một trẻ nhắm mắt, một trẻ dùng ngón

- Nhận biết các thành viên trong gia đình.
+ Cho trẻ xem anbum hình để trẻ nhận biết những thành viên trong gia đình như
ông bà, ba mẹ, anh, chị, em.
+ Ai là người lớn nhất, ai nhỏ nhất.
+ Có mấy người?
* Chủ đề Trường lớp
- Tập đếm số cửa sổ của lớp.
- Làm quen với đồ dùng đồ chơi có hình dáng, màu sắc, kích thước khác nhau
(hình tròn, tam giác, vuông , chữ nhật to - nhỏ, đỏ - xanh - vàng )
- Phân biệt ít nhiều.
* Chủ đề Nghề nghiệp
- Nhận biết gọi tên và tạo nhóm đồ vật theo màu sắc, công dụng, phù hợp với nghề.
- Cho học sinh chơi trò chơi sắm vai.
+ Nghề bác sĩ thì phải có áo nón, áo màu trắng, có ống nghe, kim tiêm…
+ Nghề cắt tóc có kéo, keo xịt, gương, lược…
+ Nghề thợ xây có bay, dao, gạch, xi măng…
* Chủ đề Giao thông
- Phân biệt và so sánh: màu sắc, kích thước (to, nhỏ; dài, ngắn)
- Tập đếm và phân loại (đường thuỷ, đường sắt, đường hàng không, đường bộ)
8
- Nhận biết biển số xe: có mấy chữ số ở mỗi dòng, là số mấy.
- Đếm bánh xe, cửa xe ôtô (tranh lô tô)
- Nhận biết hình vuông, tròn, tam giác.
Biện pháp 7: Kết hợp chặt chẽ với phụ huynh.
Trẻ lớn lên trong gia đình, bố mẹ là những người trực tiếp sinh ra và nuôi dạy
trẻ, hiểu trẻ hơn ai hết. Vì vậy, giáo dục trẻ CPTTT cần có sự cộng tác, gần gũi và
liên kết với phụ huynh cùng những người thân của trẻ.
Các thành viên trong gia đình có thể thúc đẩy chuyển giao kiến thức trẻ đã
học trên lớp vào cuộc sống thực tế của trẻ ở gia đình và các môi trường trong cộng
đồng.

CUỐI HỌC KÌ II
Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu
Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu
1
An

x x
2
Hà
x
x
3

Thiên x x 7
Tuyền
x x

8
Vy
x

x TỔNG SỐ

* Đối với gia đình và cộng đồng:
- Kết hợp chặt chẽ với giáo viên và nhà trường.
- Quan tâm hỗ trợ đúng mức về mọi mặt cho sự tiến bộ của học sinh.
- Tuyên truyền nâng cao nhận thức của gia đình, cộng đồng tránh phân biệt đối xử,
kì thị người khuyết tật.
Trên đây là một số biện pháp giúp học sinh CPTTT học tốt môn toán mà cá
nhân tôi rút ra trong quá trình hướng dẫn. Sáng kiến còn nhiều thiếu sót về nội
dung cũng như hình thức. Rất mong nhận được sự đóng góp của Hội đồng khoa
học các cấp và bạn bè đồng nghiệp để chuyên đề thêm hoàn thiện.
Tôi xin chân thành cảm ơn.
10

V. TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. “Đề cương bài giảng giáo dục học trẻ chậm phát triển trí tuệ” giảng viên Trần
Thị Phương Dung khoa giáo dục đặc biệt.
2. Tài liệu bài giảng: “Phương pháp dạy trẻ Chậm phát triển trí tuệ mầm non làm
quen với toán” giảng viên Nguyễn Thị Tường Vân khoa giáo dục đặc biệt.
3. “Trò chơi thơ ca câu đố” – Nguyễn Hồng Thu- Vũ Minh Hồng, Nhà xuất bản
giáo dục.
4. “Trò chơi, bài hát, thơ ca, truyện, câu đố” Lê Thu Hương, Nhà xuất bản giáo dục
Việt Nam.
5. “Giáo dục học đặc biệt mầm non” Thạc sĩ Lê Xuân Huệ khoa giáo dục đặc biệt. Biên Hòa, ngày 10 tháng 5 năm 2012
NGƯỜI THỰC HIỆN