Báo cáo nghiên
cứu khoa học:

"Cảm thức về cái
chết trong tiểu
thuyết của
Y.Kawabata"
Nguyễn Khánh Ly Cảm thức về cái chết trong tiểu thuyết , tr. 44-49 44

Cảm thức về cái chết trong tiểu thuyết của
Y. KawabataNguyễn Khánh Ly

(a)Tóm tắt. Bài viết đi sâu chỉ ra nét độc đáo trong cảm thức về cái chết trong tiểu
thuyết của Y. Kawabata - nhà văn nổi tiếng trong nền văn học hiện đại Nhật Bản.
Ông thờng viết về cái đẹp, nỗi buồn và cái chết. Trong tiểu thuyết của ông, cái chết
vừa là một thực tại đáng sợ, vừa là nơi sinh thành cái đẹp và là sự giải thoát. Vì vậy,

Do vậy, dù không xem cái chết nh một
đề tài, ám ảnh về cái chết cũng không
mạnh mẽ và đầy đe doạ nh trong các
tác phẩm văn chơng hiện sinh, văn
chơng hậu chiến Nhật nhng cái chết
vẫn có mặt trong tác phẩm Kawabata
nh một cảm hứng liền mạch, nối tiếp
nhau giữa các tác phẩm. Qua đó, quan
niệm nhân sinh của Kawabata đợc
biểu hiện.
1. Cái chết đồng hành cùng nỗi
sợ hãi
Cái chết là thực tại đang xảy ra và
tất yếu sẽ xảy ra. Con ngời sớm muộn
cũng phải đối mặt với nó. Với những
ngời đang ở trên miệng vực tuổi già thì
sự đối diện này càng dữ dội và đáng sợ
hơn bao giờ hết. Đỉnh cao của việc thể
hiện cảm thức về cái chết đã đợc thể
hiện một cách tập trung trong tiểu
thuyết Tiếng rền của núi. Ông già Singo
vốn là ngời có tâm hồn cực kì nhạy
cảm. Về già, sự nhạy cảm ấy càng đợc
mài dũa, cộng thêm với một trờng liên
tởng rộng ra tuyệt đối. Vì vậy, Singo có
thể cảm nhận đợc những biến thái mà
ngời bình thờng nh vợ, con trai và
con gái của ông không thể cảm nhận
đợc. Một ngày, bên cạnh nỗi ám ảnh
về chứng đãng trí có thực ở tuổi già,

liên quan của tiếng núi với cái chết của
ngời quá cố, Singo bắt đầu một thời kì
chờ đợi bất an và dai dẳng mà mỗi phút
giây trôi qua, cuộc sống cứ nh đã
phảng phất hơi thở lạnh lẽo của cái
chết. Nỗi sợ hãi của Singo nảy sinh bất
ngờ, nó là sự bừng ngộ của trí tuệ và
tâm hồn con ngời khi bất chợt nhận ra
cái chết, cái mà cả quãng thời gian
trớc họ tởng nh là bất khả tri. Nó
là sự cộng gộp, dồn nén những lo âu của
cuộc đời con ngời trớc vấn đề sinh
mệnh.
Trong khi đó, hàng loạt cái chết của
những ngời bạn với nhiều nguyên
nhân kì dị đã liên tiếp xảy ra. Toriama
chết vì bị vợ bỏ đói. Mizuta chết đột
ngột trong khi đang vui thú cùng cô gái
điếm trong nhà nghỉ khách sạn. Nhng
có lẽ kì dị, đau đớn nhất chính là cái
chết của Kinamoto, nguời có những nỗ
lực bệnh hoạn rứt bỏ tất cả tóc bạc để hi
vọng tóc xanh trở lại- đồng nghĩa với
tuổi trẻ sẽ vĩnh cửu, để hi vọng thoát
khỏi sự truy đuổi của cái chết. Hành
động ấy cho ta thấy hết tình thế vô
vọng, thảm thơng của những con
ngời kề cận cái chết nhng vẫn đấu
tranh để chống lại quy luật tử sinh. m
ảnh đan xen với đời thực, thậm chí đã

khoải, sợ hãi trong hành trình đi đến
cái chết. Đêm đầu tiên trong ngôi nhà
ngời đẹp ngủ mê, ông tìm đến những
câu thơ kinh dị của một nhà thơ nữ chết
trẻ vì ung th: Đêm dọn ra cho tôi
những con cóc, những con chó chết và
những thây ngời chết trôi [1, tr. 741].
Câu thơ nối liền trạng thái hiện tồn của
Eguchi với tình thế đầy bi kịch của nhà
thơ nữ nọ để tìm ra điểm tơng đồng, đó
là nỗi ám ảnh cái chết một cách thờng
trực và ma quái. Cũng vì lo âu nh vậy
nên mới chỉ nghe kể về các cô gái trong
tình trạng ngủ mê, Eguchi lập tức đã có
mối liên hệ rất đáng sợ: Ông tự hỏi: cô
gái đang ngủ, không, phải nói là bị
thiếp cho ngủ-ở phòng bên- có giống một
Nguyễn Khánh Ly Cảm thức về cái chết trong tiểu thuyết , tr. 44-49 46

xác chết trôi không [1, tr. 741]. Trạng
thái ngủ mê đã bị nhân vật đánh đồng
với cái chết, là cái chết tạm thời trong
quãng thời gian ngắn để chuẩn bị cho
kết cục tất yếu đáng sợ của cuộc đời mỗi

với bao sững sờ, lo lắng, bế tắc về định
mệnh của chính mình.
Nếu căn phòng thẫm màu đỏ tợng
trng cho mộ huyệt chôn vùi sự sống
của con ngời thì ngôi nhà trọ trở thành
biểu tợng cho phòng chờ đón đợi cái
chết, cả chết thật lẫn chết mê. Giấc ngủ
tạm thời bằng thuốc mê của cả Eguchi
lẫn các cô gái phải chăng chính là giai
đoạn giao thoa, chết thử để chuẩn bị
cho con ngời đi đến cái chết thật sự
vĩnh viễn, giống nh lời nhận xét của
Nhật Chiêu: Giấc ngủ trong ngôi nhà
ấy là cái bóng của sự chết. Nhng
những ngời đến đó chỉ đi tìm cái sống
mà họ yêu tựa hồ nh đi tìm sự bất tử
[1, tr. 1071]. Đây giống nh sự trải
nghiệm cái chết, sự dấn thân của con
ngời hiện sinh để xoá bỏ bức màn vô
tri ngăn cách con ngời với cái chết.
Tởng rằng xoá bỏ bức màn vô tri thì
sự sợ hãi cái chết sẽ bị triệt tiêu nhng
càng tiến gần đến ngỡng cửa của cái
chết thì con ngời càng lo âu, run sợ. Họ
càng cố gắng để bám víu vào cuộc sống,
vào những gì sung sức, thanh sạch
nhất- kể cả kí ức và sức sống ảo mà
các cô gái đem lại trong một thời khắc
ngắn ngủi thì càng tuyệt vọng về tình
thế hiện thực thảm thơng của mình.


47

Nó làm cho mối tình trong sáng của
nàng với Oki nhuốm màu sắc bi ai.
Cũng có thể vì nó mà có cuộc trả thù
hộ của cô nàng học trò Keiko và kết
cục của sự trả thù ấy, cái chết của con
trai ông già Oki nh là sự trao đổi cho
những mất mát mà Ueno phải chịu
đựng.
Cái chết trong những tác phẩm kiểu
này không ma quái và rùng rợn nhng
nó lại tạo nên d âm, ám ảnh khủng
khiếp trong tâm hồn của những ngời
đang sống. Đích mà Kawabata hớng
đến biểu hiện trong các tác phẩm này
chính là trạng thái bị cái chết đe doạ
trong khi đang sống, là hiện sinh chân
thực của tất cả nhân sinh.
2. Cái chết đồng hành cùng cái đẹp
Cái đẹp gắn liền với nỗi buồn, gắn
với sự mong manh, h ảo nh chực tan
vỡ chính là một trong những đặc trng
của thẩm mĩ Nhật Bản. T duy thẩm
mĩ ấy đã ảnh hởng không nhỏ đến thái
độ của Kawabata trớc vấn đề cái chết.
Bên cạnh nỗi sợ hãi, Kawabata lại tôn
thờ và xem cái chết nh là nơi sinh
thành cái đẹp hoàn mĩ.

làm gãy cái đờng nét lí tởng ấy[1, tr.
338]. Yoko trong anh lúc này nh một
tác phẩm nghệ thuật hoàn mĩ mà bất cứ
một chi tiết nào sai lệch cũng làm phá
hỏng sự hoàn hảo của nó. Có thể đây là
thói quen gạt bỏ hiện thực cụ thể để
mong hớng tới thiên đờng của sự hài
hoà và sự hoàn hảo tột đỉnh, sự chiến
thắng của mĩ học thuần tuý khi xem
xét mọi việc của anh: Nhng sự bất
động ấy lại khiến anh không mảy may
nghĩ đến hình ảnh nào của sự chết chóc;
anh coi đó nh là một sự hoá thân, một
giai đoạn trung chuyển, một hình thức
của cuộc sống thể chất [1, tr. 338]. Từ
những đổ nát, bên cạnh quang cảnh
chết chóc tang thơng của vài chiếc đà
của hành lang vừa sụp đổ vẫn còn bốc
cháy, những tia hắt đỏ của đám cháy
chập chờn, sự sống đã đợc hồi sinh cả
trong tâm hồn những ngời đang sống
lẫn trong quang cảnh: Một cảm xúc
mới mẻ xâm chiếm tâm hồn Shimamura
khi anh hồi tởng đến thứ ánh sáng kì
diệu, hun hút trên tầng cao của núi non
chiếu rọi trên nét mặt đầy gợi cảm của
Yoko, trong tấm gơng hoàng hôn của ô
cửa sổ, lúc anh tới đây để gặp Komako
[1, tr. 339]. Sự sống tâm hồn nảy sinh
từ trong cái chết thể xác. Vẻ đẹp thoát

Có thể nói, Kawabata có sự mâu
thuẫn giữa trạng thái sợ hãi, căm ghét
cái chết với thái độ trân trọng nó. Do
vậy, với ông, cái chết không chỉ là một
thực tại đáng sợ sẽ đến đe doạ con
ngời, cái chết không chỉ vùi sâu con
ngời trong màn đêm của sự sợ hãi mà
cái chết còn là cách thức để nhân vật
tìm đến sự giải thoát, để hoá giải mọi
tình huống mà lúc sống họ không thể
tháo gỡ nổi.
Nếu cái chết của Yoko trong Xứ
tuyết là nơi bắt nguồn của cái đẹp và là
nơi hồi sinh sự sống thì cái chết của mẹ
con bà Ota trong tiểu thuyết Ngàn cánh
hạc lại mang hình thức của một phép
màu hoá giải lời nguyền. Gia đình Ota
và gia đình Kikuji đã có những mối
quan hệ ràng buộc chặt chẽ về tình
cảm. Mối quan hệ ấy có cả tình bạn lẫn
tình yêu, cả trong thời loạn lẫn trong
hoà bình, với cả bậc tiền bối và những
ngời sau này, với cả ngời sống và kẻ
đã chết. Tất cả đã tạo nên một mối dây
.

quan hệ thật chằng chéo, phức tạp và
oan khiên. Và oan nghiệt có lẽ vẫn còn
tiếp diễn, mối tình ngang trái ấy sẽ
không có hồi kết nếu không có cái chết

chết. Cái chết đã giải thoát nàng khỏi
sự ám ảnh của ngời mẹ, khỏi mối tình
oan nghiệt và cứu rỗi bản chất đáng
yêu, trong trắng của nàng. Mẹ con nàng
cùng nhau chia sẻ cái chết, nối tiếp
nhau trong bớc đờng tìm đến cái chết
giống nh cách họ đã cùng nhau chia sẻ
mối tình trầm luận với cha con Kikuji.
Trong trờng hợp này, khi không thể
dùng lý trí, dùng bát chính đạo để ức
chế thì cái chết đã có tác dụng hoá giải
trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVIIi, số 1b-2009 49

nghiệp chớng, giải thoát con ngời
khỏi ái dục.
Nếu nh trong Tiếng rền của núi và
Ngời đẹp say ngủ, thực tại cái chết
nh là nợ trần ai mà con ngời tất yếu
phải gánh chịu, là cái án treo lơ lửng
trên đầu mỗi ngời thì trong hai tiểu
thuyết Xứ tuyết và Ngàn cánh hạc, cái
chết lại đợc các nhân vật chủ động đón
nhận, đợc xem là cách thức giải thoát
con ngời thoát khỏi nợ trần ai. Tuy

Tài liệu tham khảo

[1] Lu Phóng Đồng, Triết học phơng Tây hiện đại, Nxb Chính trị quốc gia, 1994.
[2] Ngô Minh Thuỷ, Ngô Tự Lập, Nhật Bản đất nớc con ngời và văn học, Nxb Văn
hoá - Thông tin, 2003.
[3] Lu Đức Trung, Bớc vào vờn hoa văn học Châu
á
, Nxb Giáo dục, 2002.
[4] S. Freud, Phân tâm học nhập môn, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 1998.
[5] Y. Kawabata, Tuyển tập tác phẩm, Nxb Lao Động, Trung tâm văn hoá ngôn ngữ
Đông Tây, 2005. Summary

The feeling of death in Y. kawabatas novels

Kawabata is a famous writer in the modern literature of Japan. He always
writes about the beauty, the melancholy and the death. In his novels, the death is
both fearful reality and a place which bears beauty and it gets out of desire an
sufferings. Thus, it brings to readers a lot of interesting aesthetic feeling.

(a) Cao học 15, chuyên ngành lý luận văn học, trờng đại học vinh.