SIÊU ÂM DOPPLER TRONG BÀN CHÂN TIỂU ĐƯỜNG

Lê Phi Long
**

TÓM TẮT
-Đặt vấn đề: Siêu âm Doppler chứng tỏ là một phương tiện đánh giá hữu hiệu bệnh lý
mạch máu trong bàn chân tiểu đường. Một điều cần thiết là tiếp tục nghiên cứu vai
trò thay thế chụp mạch máu của nó trước khi tiến hành phẫu thuật cầu nối sau này.
-Phương pháp nghiên cứu: tiền cứu đoàn hệ. Phân tích kết quả Doppler và các dữ kiện
lâm sàng để tìm mối quan hệ giữa chúng và xét khả năng chỉ đònh phẫu thuật cầu nối.
-Kết quả: Có 40 bệnh nhân được ghi nhận. Hầu hết các sang thương là xơ vữa rải rác
dọc theo động mạch chi dưới. Xáo trộn huyết động chủ yếu xảy ra ở mức dưới động
mạch khoeo.
-Bàn luận: Khó khăn trong chỉ đònh cầu nối vì tắc nghẽn của mạch máu xa dưới tổn
thương, do không bắt được tín hiệu Doppler.
-Kết luận: Siêu âm Doppler giúp ích trong khảo sát và xác đònh bệnh lý mạch máu
của bàn chân tiểu đường một cách hiệu quả. Vai trò thay thế hoàn toàn chụp mạch
máu của nó cần phải được nghiên cứu và bàn luận tiếp tục.
SUMMARY
Doppler ultrasound for diabetic foot
-Introduction: Doppler ultrasound proves to be a new useful tool in assessment of
arteriopathy in diabetic foot. It is necessary to research its role in replacing the
arteriography to prepare the subsequent bypass operations.
-Methods: Prospective cohort. Analysis the Doppler results and clinical outcome to
find out the relations between them and the ability to indicate bypass.
-Results: 40 patients are colleted. Most of lesions are atherosclerosis scattered along
the lower limb artery. Hemodynamic disfunction of flow occurs mainly below
popliteal artery.
-Discussion: Difficulty in bypass due to occlusions of run-off flow, which is no

lợi
(9)
. Theo tác giả Davids Campell, PT cầu nối xa trên những ca không hiển thò dòng
run-off, nhưng có phổ khảo sát được qua Doppler, vẫn có tỷ lệ thành công nhất đònh
và bảo tồn được chi
(1,5)
. Do đó, trong một bài báo cáo của mình về khả năng phẫu
thuật cầu nối xa, áp dụng bài học kinh nghiệm tại Boston trong vòng 50 năm vào Việt
Nam, ông đã nói đến vai trò của Doppler khi không có chụp mạch máu. Đây là điều
chúng tôi suy nghó rất nhiều, liệu có thể tiến hành phẫu thuật cầu nối chỉ dựa trên các
kết quả khảo sát của Doppler hay không. Chính vì vậy, đề tài này nhằm đánh giá lại
những dữ kiện mà Doppler ghi nhận, từ đó có hướng để tiến hành tiếp những nghiên
cứu sâu hơn về phẫu thuật cầu nối sau này.

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Khảo sát một số đặc điểm mạch máu trong BCTĐ qua siêu âm Doppler.
Cụ thể :
1. Nhận xét các thương tổn hình thái của mạch máu chi dưới trên BCTĐ bằng
hình ảnh siêu âm màu.
2. Nhận xét các xáo trộn huyết động bằng Doppler.

ĐỐI TƯNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1. Đối tượng: BN nhập viện vào khoa Ngoại A BV NDGĐ điều trò nhiễm trùng
BCTĐ từ tháng 01/2003 đến 10/2003.
2. Phương pháp nghiên cứu: Tiền cứu đoàn hệ.
Các BN sẽ được làm Doppler mạch máu chi dưới tại BV NDGĐ hoặc TT Medic
Hoà Hảo, khảo sát từ ĐM chậu dọc xuống ĐM mu và chày sau cổ chân.
Kết quả Doppler được ghi nhận cùng với một số các dữ kiện lâm sàng để so sánh.
Xử lý thống kê dữ liệu bằng phần mềm TKBN lập trình bằng C-Sharp.


Xơ vữa rải rác không gây dày
thành
1/8 12,5%
Xơ vữa kèm dày thành 7/15 47%
Hẹp tắc lòng mạch 6/6 100%
Mức thay đổi huyết động
Số BN Tỷ lệ % Có phổ ĐM
bàn chân
Ghi nhận
Chậu – Đùi 4 24% 0/4 ca Phát hiện nơi hẹp tắc cụ thể
Khoeo 8 48% 5/8 ca Xơ vữa rải rác, dày thành
Bàn chân 5 28% 0/5 ca Xơ vữa rải rác, dày thành
Kết quả điều trò trên những ca Doppler không có xáo trộn huyết động
Số BN lành sang thương Tỷ lệ %
Độ II 7/7 100%
Độ III 7/7 100%
Độ IV 7/7 100%
Độ V 2/2 100%

Kết quả điều trò trên những ca Doppler có xáo trộn huyết động
Số BN lành sang thương Tỷ lệ % Ghi nhận
Độ II 2/2 100%
Độ III 2/2 100%
Còn bắt được phổ ĐM mu
Độ IV 3/9 33% Mất phổ ĐM mu trên
6 ca không lành mỏm cụt
Độ V 4/4 100% Mỏm cụt dưới gối lành

BÀN LUẬN
Qua kết quả khảo sát siêu âm màu ở trên, có thể thấy các thương tổn thực thể

mạch máu khác. Doppler màu nhìn thấy được những thay đổi về mặt huyết động của
dòng máu trong lòng mạch, điều mà chụp mạch máu không làm được, mặc dù cho
đến nay chụp mạch máu và DSA vẫn còn là “tiêu chuẩn vàng”.
(3,9)
Lưu ý rằng trong số 17 ca có xáo trộn huyết động, chỉ có 5 ca còn bắt được phổ
của ĐM bàn chân. Điều đáng nói là trong 12 ca còn lại không có phổ mạch mu thì 6
ca ở Wagner độ V phải đoạn chi lớn, 6 ca còn lại ở Wagner độ IV đoạn chi nhỏ không
lành mỏm cụt. Vậy giả thiết cần được chứng minh là liệu dấu hiệu bắt được phổ
Doppler của mạch mu chân có phải là điều kiện cho sự lành sang thương ở bàn chân
hay không? Nếu điều này là đúng thì bảng phân độ Wagner cũng nên được bổ sung
thêm ở Wagner độ IV, với IVa còn phổ mạch mu và IVb mất phổ mạch mu trên
Doppler.
Vấn đề tồn tại là khả năng can thiệp phẫu thuật mạch máu trên các BN này.
Đối với 6 ca khảo sát được vò trí hẹp tắc cụ thể, việc tiến hành phẫu thuật bắc cầu qua
chỗ hẹp theo chúng tôi là có thể thành công, vì Doppler cho thấy vẫn còn bắt được
phổ mạch máu dễ dàng ở phía dưới chỗ hẹp, nghóa là đầu xa còn thông thương. Tuy
nhiên, theo LoGerfo và Pomposelli, can thiệp mạch máu chỉ nên tiến hành khi BN có
chỉ đònh BẢO TỒN CHI
(5)
, nghóa là cố gắng làm thấp mức đoạn chi và bảo tồn tối đa
khả năng đi lại của BN. Một BN còn khả năng đi lại tốt, có sang thương thiếu máu ở
bàn chân không lành, mỏm cụt ngón không lành là trường hợp có chỉ đònh bảo tồn chi.
Trước đây, những trường hợp như thế này thường kết thúc bằng việc đoạn chi lớn, và
tỷ lệ đoạn chi lớn khi chưa có phẫu thuật mạch máu là rất cao. Ngày nay, đoạn chi lớn
được thay bằng đoạn chi ngang xương bàn chân (TMA tran-metatarsal amputation) và
một cầu nối mạch máu
(3,4)
.
Trở lại với lô nghiên cứu này, những BN có chỉ đònh bảo tồn chi là 6 BN ở
Wagner độ IV không lành mỏm cụt. Như đã trình bày, cả 6 ca này đều không bắt

nd
Edition 1995, p184.
3. Esterbrook Longmaid., Kenneth RS, Arteriography, Management of Diabetic foot problems
Publisher Saundes 2
nd
Edition 1995, p149.
4. Frank C. Wheelock., Gary Gibbons, Amputations, Management of Diabetic foot problems
Publisher Saundes 2
nd
Edition 1995, p226.
5. Gibbon GW., Pomposelli FB., LoGerfo FW, Arterial Reconstruction, Management of
Diabetic foot problems Publisher Saundes 2
nd
Edition 1995, p194.
6. Gibbon GW., Eliopoulos GM, Infection of Diabetic Foot, Management of Diabetic foot
problems Publisher Saundes 2
nd
Edition 1995.
7. Khetry U, Pathology of Diabetic foot, Management of Diabetic foot problems Publisher
Saundes 2
nd
Edition 1995, p38.
8. LoGerfo FW., Pomposelli FB, Diabetic Vascular Disease, Management of Diabetic foot
problems Publisher Saundes 2
nd
Edition 1995, p16.
9. Pomposelli FB, Noninvasive evaluation of the arterial system in diabetic lower extremity,
Management of Diabetic foot problems Publisher Saundes 2
nd
Edition 1995, p138.