17
đó là tiền đề, là cơ sở của hiện đại hóa nền sản xuất xa hội, vì lực lượng sản xuất là
yếu tố quyết định trong một phương thức sản xuất.
Con người với tri thức nghề nghiệp, kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm sản xuất là một
yếu tố cực kỳ quan trọng của lực lượng sản xuất. Khoa học và công nghệ cũng có
vai trò to lớn, quyết định trong việc biến đổi yếu tố con người trong lực lượng sản
xuất theo chiều hướng hiện đại. Khoa học và công nghệ đa đến với con người thông
qua quá trình giáo dục, đào tạo và hoạt động thực tiễn, đa trang bị cho con người
những tri thức lý luận và kinh nghiệm cần thiết để họ có thể nhanh chóng vận hành
tốt và thích nghi với các trang thiết bị kỹ thuật hiện đại, tiên tiến trong sản xuất,
cũng như có đủ năng lực giải quyết những tình huống phức tạp, có vấn đề trong sản
xuất và đời sống. Mặt khác, sự thường xuyên đổi mới theo hướng hiện đại dần của
các trang thiết bị kỹ thuật, công nghệ trong sản xuất và đời sống đa buộc con người -
với tư cách là yếu tố của lực lượn sản xuất - phải luôn nỗ lực học tập, thường xuyên
trau dồi kiến thức, nghiệp vụ, chuyên môn để khỏi bị đào thải ra khỏi quá trình sản
xuất xa hội, để có thể nhanh chóng thích ứng với cuộc sống hiện đại. Chính nhờ vậy
mà trình độ và chất lượng của đội ngũ những người lao động không ngừng được
nâng cao và được hiện đại hóa theo đà phát triển của khoa học và công nghệ.
Ngoài ra, nếu theo cách hiểu mới về công nghệ thì sự phát triển của khoa học và
công nghệ ngày nay còn liên quan rất chặt chẽ, thậm chí còn có vai trò rất to lớn đối
với quan hệ sản xuất. Công nghệ, theo cách hiểu mới, bao gồm 4 yếu tố: trang thiết
bị, máy móc kỹ thuật (là phần cứng của công nghệ); con người; thông tin; tổ chức
và quản lý (ba yếu tố này là phần mềm của công nghệ). Như đa biết, trang thiết bị,
máy móc kỹ thuật và con người là thuộc về lực lượng sản xuất. Hai yếu tố thông
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

18
tin, tổ chức quản lý, theo nghĩa chung, vừa là những yếu tố của lực lượng sản xuất,
vừa là những yếu tố của quan hệ sản xuất. Thậm chí, bản thân con người, xét theo
các mối quan hệ của nó trong quá trình sản xuất và tiêu dùng, là yếu tố chủ thể của

nghiệp hóa từ đầu những năm 60 của thế kỷ XX. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân
chủ quan và khách quan, đặc biệt là chưa gắn kết được công nghiệp hóa với hiện đại
hóa, mà cho đến nay, lực lượng sản xuất của nước ta chủ yếu vẫn ở trong tình trạng
lạc hậu, các trang thiết bị, máy móc phần lớn là thủ công, thủ công bán cơ giới. Nhìn
chung, trình độ phát triển công nghệ nước ta, về cơ bản, chỉ mới đạt ở giai đoạn 1 và
2 trong 7 giai đoạn phát triển công nghệ mà các nước công nghiệp phát triển đa trải
qua - đó là nhập công nghệ để thỏa man nhu cầu tối thiểu (nhập toàn bộ hoặc nhập
phụ tùng các trang thiết bị và cả dây chuyền lắp ráp), và mới chỉ có tổ chức hạ tầng
kinh tế ở mức tối thiểu để tiếp thu công nghệ nhập. Do vậy, cả năng suất lao động và
chất lượng các sản phẩm do nền sản xuất xa hội tạo ra vẫn còn rất thấp so với mặt
bằng chung của thế giới, không đủ sức cạnh tranh trên thị trường khu vực và toàn
cầu.
Việc trang bị và trang bị lại công nghệ từ lạc hậu sang hiện đại, tiên tiến, còn nhằm
một mục đích và nhiệm vụ quan trọng nữa là làm thay đổi cơ cấu chung của toàn bộ
nền kinh tế quốc dân từ nông nghiệp - công nghiệp - dịch vụ sang công nghiệp -
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

20
nông nghiệp - dịch vụ. Bước chuyển dịch cơ cấu này sẽ tạo tiền đề và nền tảng thúc
đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, để đến năm 2020, đưa nước ta cơ bản
trở thành một ưnứoc công nghiệp theo hướng hiện đại. Để đạt được mục tiêu chiến
lược này, nhất thiết chúng ta phải tiếp cận được nền khoa học và công nghệ hiện đại,
tiên tiến của thế giới, đặc biệt là các ngành công nghệ mũi nhọn: công nghệ thông
tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới và công nghệ năng lượng mới Văn
kiện Đại hội IX của Đảng đa chỉ rõ: “Phát huy những lợi thế của đất nước, tận dụng
mọi khả năng để đạt trình độ công nghệ tiên tiến, đặc biệt là ôcng nghệ thông tin và
công nghệ sinh học, tranh thủ ứng dụng ngày càng nhiều hơn, ở mức cao hơn và phổ
biến hơn những thành tựu mới về khoa học và công nghệ, từng bước phát triển kinh
tế tri thức”(1).
Hai là, khoa học và công nghệ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc giáo dục,

luận”(1). Sự hạn chế về mặt tư duy lý luận là một điểm yếu trong truyền thống dân
tộc, mà ngày nay, chúng ta phải phấn đấu vượt qua mới có thể tiếp thu và sáng tạo ra
những tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, phù hợp với xu thế phát triển của
thời đại.
Kho tri thức khoa học và công nghệ là vô tận và luôn đổi mới. Do đó, để có thể nắm
bắt kịp thời những thành tựu của khoa học và công nghệ hiện đại, đòi hỏi đội ngũ
những người nghiên cứu, triển khai và ứng dụng khoa học công nghệ không những
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

22
phải được đào tạo một cách cơ bản và có hệ thống, mà còn phải thường xuyên được
đào tạo bổ sung và đào tạo chuyên sâu.
Con đường bền vững nhất để tiếp thu và phát triển khoa học và công nghệ là phải
dựa vào tiềm năng và năng lực của chính mình, nghĩa là phải tập trung vào khai thác
nội lực, đặc biệt là nguồn lực trí tuệ - nguồn nhân lực khoa học và công nghệ. Văn
kiện Đại hội IX của Đảng đa chỉ rõ: “Phát huy nguồn lực trí tuệ và sức mạnh tinh
thần của người Việt Nam; coi phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ
là nền tảng và động lực của sjư nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa”(2).
Ba là, khoa học và công nghệ giữ vai trò động lực trong việc tạo ra môi trường thông
tin và thị trường thông tin - huyết mạch của công nghiệp hóa, hiện đại hóa và của cả
nền kinh tế. So với giai đoạn phát triển trước đây, thì ngày nay, thông tin có một vị
trí cực kỳ quan trọng, mang tính quyết định đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh
dịch vụ và cả những hoạt động tinh thầnh. Có trang thiết bị, máy móc hiện đại, có
những con người đa được đào tạo tay nghề và có kỹ năng, kỹ xảo cao, nhưng nếu
thiếu thông tin thì sẽ dẫn đến chỗ không biết đâu tư chúng vào đâu cho đúng để kịp
thời sinh lợi nhanh, và vì vậy, rất dễ sa vào chỗ mất phương hướng phát triển. Bởi
vì, thông tin trong lĩnh vực khoa học và công nghệ có liên quan rất chặt chẽ đến việc
nắm bắt các bí quyết, bí mật công nghệ nằm trong các phương pháp, thiết bị, các dữ
liệu khoa học và công nghệ mới nhất. Thông tin như một người hướng dẫn nắm
trong tay chiếc chìa khóa vàng kỳ diệu, giúp cho người ta có thể mở ra những cánh


24
công bằng, dân chủ, văn minh. Để thực hiện mục tiêu này, phải tiến hành đồng thời
nhiều hoạt động xa hội với những chức năng rất khác nhau, như sản xuất, kinh
doanh, dịch vụ, giáo dục, đào tạo, chăm sóc y tế, v.v Sự phối hợp điều hành các
hoạt động đó, sự xếp đặt các mối quan hệ giữa chúng, cũng như sự phân bổ hợp lý
các chức năng của chúng sao cho đều hướng về các mục tiêu mà công nghiệp hóa,
hiện đại hóa đa đề ra, chính là nhiệm vụ của công tác tổ chức, quản lý trong công
nghiệp hóa, hiện đại hóa. Bởi vậy, công tác tổ chức, quản lý có một vai trò cực kỳ
quan trọng trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Những công việc vừa rộng lớn, phức tạp, vừa tỉ mỉ, chi tiết của công tác tổ chức
quản lý ngày nay đang được thực hiện một cách nhanh chóng hơn, chính xác hơn và
hiệu quả hơn nhờ có sự phát triển của khoa học và công nghệ, đặc biệt là công nghệ
thông tin. Nhờ có sự trợ giúp của công nghệ thông tin, thông qua hệ thống máy vi
tính, mạng Internet, ngườ ta có thể tiến hành công tác tổ chức và quản lý một cách
sâu sắc, toàn diện ở tầm vi mô, cũng như vĩ mô.
Năm là, khoa học và công nghệ đóng góp phần quan trọng vào chiến lược phát triển
lâu bền của xa hội. Qua những điều đa trình bày trên đây, hoàn toàn có thể khẳng
định được vai trò cơ sở và động lực của khoa học và công nghệ đối với sự nghiệp
công nghiệp hóa, hiện đại hóa với bất cứ giá nào. Ngày nay, phát triển lâu bền đang
là mối quan tâm sâu sắc của toàn nhân loại.
Có thể có nhiều cách hiểu khác nhau về phát triển lâu bền, nhưng cách hiểu chung
nhất là, làm sao cho sự phát triển, trước hết là sự phát triển về kinh tế, của các thế hệ
hôm nay không cản trợ cơ hội phát triển ủca các thế hệ mai sau. Phát triển lâu bền là
“sự cải thiện chất lượng cuộc sống của con người đi đôi với nhiệm vụ bảo vệ các hệ
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com