GIẠO TRÇNH MÄN HC K THÛT THI CÄNG I
83
CHỈÅNG VII. THI CÄNG NÄØ MÇN TRONG XÁY DỈÛNG

Trong xáy dỉûng, biãûn phạp näø mçn âỉåüc ạp dủng trong nhiãưu cäng tạc khạc
nhau nhỉ: Phạ âạ, lm tåi âáút ràõn, phạ, nhäø gäúc cáy, âo , váûn chuøn âáút, phạ dåỵ cäng
trçnh, váût kiãún trục
Trong ráút nhiãưu trỉåìng håüp, biãûn phạp näø mçn l biãûn phạp täút nháút, âäi khi l
duy nháút so våïi cạc biãûn phạp thi cäng khạc vç mỉïc âäü tiãûn êch v hiãûu qu kinh tãú m
nọ âem lải, ngoi ra biãûn phạp näø mçn cn khäng chëu nh hỉåíng báút låüi ca thåìi tiãút
v gii quút âỉåüc váún âãư vãư mạy mọc, thiãút bë thi cäng

§7
.1. BN CHÁÚT CA SỈÛ NÄØ - CẠC LOẢI THÚC NÄØ
7.1.1. Bn cháút ca sỉû näø
Thúc näø åí âiãưu kiãûn nháút âënh dỉåïi tạc âäüng ca cạc tạc nhán khạc nhau nhỉ:
cå hc, l hc, họa hc trong khong thåìi gian ráút ngàõn (khong 1/100 giáy) lm
phạt sinh ra lỉåüng khê ráút låïn våïi nhiãût lỉåüng låïn gáy nãn hiãûn tỉåüng näø v phạ våỵ mäi
trỉåìng xung quanh. Nãúu xy ra åí nåi kên s gáy ra ạp sút ráút låïn, sỉïc phạ hoải s tàng
lãn nhiãưu láưn so våïi bçnh thỉåìng.
7.1.2. Cạc loải thúc näø
1. Phán loải theo thnh pháưn họa hc
+ Loải 1 cháút họa hc: Trong thnh pháưn thúc näø chè cọ duy nháút mäüt cháút họa
hc. Vê dủ: thúc näø TNT
+ Loải nhiãưu cháú
t họa hc (dảng häùn håüp): Thnh pháưn thúc näø gäưm nhiãưu
cháút họa hc träün láùn våïi nhau theo nhỉỵng tè lãû nháút âënh, åí âiãưu kiãûn bçnh thỉåìng thç
chụng khäng tạc dủng våïi nhau, tuy nhiãn trong nhỉỵng âiãưu kiãûn âàûc biãût nhỉ nhiãût âäü

+ Thúc amänhit: Loải ny khäng nhảy våïi ma sat, êt nhảy våïi va chảm, khäng
chëu nh hỉåíng ca sỉû thay âäøi nhiãû
t âäü khäng bàõt chạy khi gàûp tia lỉía hay ngn lỉía.
Loải ny cng dãù bë áøm. Hay dng âãø phạ våỵ cạc loải âạ mãưm.
+ Thúc näø dinamit: Loải ny cọ thãø ln chàût khi âọng gọi, khäng såü nỉåïc, áøm
cọ thãø dng lm bäüc phạ näø dỉåïi nỉåïc, khäng sinh ra khê âäüc khi näø, dãù näø khi bë ma
sạt, va chảm. Hay dng âãø phạ âạ ràõn. Nàng lỉûc näø úu dáưn khi âãø láu.
+ Fulminat Thy ngán [Hg(CNO)
2
]: ÄØn âënh åí nhiãût âäü thỉåìng, nhiãût âäü cng
cao thç phán họa cng nhanh, nhiãût âäü âãún 160
0
C âãún 165
0
C thç näø, Fulminat Thy
ngán khä ráút nhảy, tháûm chê chè cáưn kh va chảm hồûc ma sạt cng gáy näø, âäü nháûy
kẹm khi gàûp áøm (âäü áøm khong 30% va chảm cng khäng näø). Dng lm kêp näø.

§7
.2. CẠC DỦNG CỦ V CẠC PHỈÅNG PHẠP GÁY NÄØ
Cọ 3 phỉång phạp gáy näø, âi km l cạc dủng củ gáy näø tỉång ỉïng: Gáy näø
bàòng lỉía, gáy näø bàòng âiãûn, gáy näø bàòng dáy dáùn näø.
7.2.1. Gáy näø bàòng lỉía
Âäút chạy dáy dáùn lỉía, lỉía truưn âãún kêp lỉía våïi täúc âäü nháút âënh v lm chạy
thúc näø gáy näø.
1. Dáy dáùn lỉía
Hçnh 7-1 thãø hiãûn cáúu tảo màût càõt ngang ca dáy
dáùn lỉía.
Täúc âäü chạy trung bçnh ca dáy dáùn lỉía l
1cm/s, chạy cháûm khong 0,5cm/s.

2. Ngưn âiãûn
Cọ thãø dng ngưn âiãûn mäüt chiãưu (U = 110, 220 v), ngäưn âiãû
n xoay chiãưu (U
=127, 220, 380 v). Cạc ngưn âiãûn cọ thãø màõc näúi tiãúp hồûc song song våïi nhau v cọ
thãø lm näø mäüt nhọm kêp âiãûn näúi báút kç theo kiãøu no dỉåïi âáy:
+ Màõc näúi tiãúp, cạch màõc âån gin âåỵ täún dáy âiãûn, dng khi ngưn cọ hiãûu
âiãûn thãú låïn. Âäü tin cáûy theo cạch màõc ny kẹm vç chè cáưn mäüt kêp hng s khäng gáy
näø cho cạc kêp cn lải.
+ Màõc song song, dng khi ngưn cọ hiãûu âiãûn thãú tháúp nhỉng cỉåìng âäü dng
mảnh, cạch màõc ny cho âäü tin cáûy cao.
+ Màõc häùn håüp, dng khi ngưn âiãn cọ hiãûu âiãûn thãú v cỉåìng âäü dng âiãûn
cao. u cáưu säú lỉåüng kêp âiãûn v âiãû
n tråí trong mäùi nhọm phi nhỉ nhau.

§7
.3. TẠC DỦNG CA NÄØ MÇN
Tạc dủng phạ hoải ca näø mçn phủ thüc vo
ráút nhiãưu úu täú: Mäi trỉåìng cáưn phạ hoải, hçnh dảng
khäúi mçn, vë trê âàût mçn trong mäi trỉåìng, vë trê v
hỉåïng ca kêp näø trong khäúi thúc näø, lỉåüng thúc
näø, loải thúc näø.
7.3.1. Näø mçn trong mäi trỉåìng âäưng nháút vä hản
Gi thiãút cọ mäüt khäúi mçn chän trong mäi
trỉåìng âäưng nháút v vä hản. Khi mçn näø s tảo ra
xung quanh nhỉỵng sọng xung kêch hçnh cáưu. ÅÍ tám
vng näø ạp lỉûc ráút låïn, cng ra xa ạp lỉûc sọng xung
1 2
3 4
5
Hçnh 7-3. Kêp âiãûn

): ÅÍ ngay trung tám nåi âàût mçn, åí âọ mäi trỉåìng bë ạp lỉûc låïn
nháút tạc dủng nãn våỵ vủn ra v bë ln ẹp lải, tảo ra nhỉỵng khng träúng.
2. Vng bàõn vàng (R
2
): ÅÍ âáy sọng xung kêch â bë gim úu do phi khàõc phủc lỉûc
cn ca mäi trỉåìng nhỉng váùn â låïn âãø phạ hoải mäi trỉåìng thnh nhỉỵng củc nh v
lm chụng bë bàõn vàng âi xa nãúu cọ màût tỉû do.
3. Vng rản nỉït (R
3
): ÅÍ âáy sọng xung kêch â bë gim úu âi ráút nhiãưu, nọ chè cn
â sỉïc lm nỉït våỵ mäi trỉåìng xung quanh thnh củc, hn nàòm ngun tải chäù.
4. Vng cháún âäüng (R
4
): Sọng xung kêch lục ny ráút úu chè â âãø lm rung âäüng
mäi trỉåìng xung quanh.
Ranh giåïi giỉỵa cạc vng khäng r rng, trong âọ bạn kênh vng tạc dủng (R
1
),
(R
2
), (R
3
) l cọ nghéa thỉûc tãú v gi l bạn kênh tạc dủng phạ hoải ca mçn (R
p
).
7.3.2. Näø mçn trong mäi trỉåìng cọ màût tỉû do
Khi vë trê ca mçn trong mäi trỉåìng âỉåüc âàût gáưn våïi màût tỉû do, nãúu bạn kênh
phạ hoải theo mäüt hỉåïng báút kç no âọ låïn hån khong cạch tỉì vë trê âàût mçn âãún màût tỉû
do, thç tạc dủng näø mçn s xút hiãûn ra bãn ngoi theo hỉåïng màût tỉû do âọ. Nhỉ váûy
nåi no cọ tråí lỉûc nh nháút thç nåi âọ bë phạ hoải nhiãưu nháút.

+ Khi mçn (hồûc liãưu thúc näø) cọ n < 1 nghéa l r < W, âọ l liãưu thúc näø cọ chè
säú bàõn vàng úu.
- Nãúu n = 0.75 ÷ 1 liãưu thúc näø cọ chè säú bàõn vàng úu, ch úu lm xåïi tåi
âáút, khäng tảo ra phãùu näø, nghéa l âáút khäng bë bàõn vàng âi hồûc bë bàõn vàng ráút úu.
- Nãúu n < 0.75 liãưu thúc näø ráút úu, khäng cọ bàõn vàng.
- Nãúu r << W dng âãø näø om (näø ngáưm).
Näø vàng xa thỉåìng âỉåüc ỉïng dủng âãø
âo, khai thạc v váûn chuøn âáút âạ. Näø
xåïi tåi ỉïng dủng âãø xåïi tåi âáút. Näø om âỉåüc ỉïng dủng âãø tảo ra nhỉỵng khong träúng
trong âáút.
7.3.3. nh hỉåíng ca hçnh dảng v bãư màût khäúi thúc näø âãún tạc dủng ca näø mçn
Hçnh dạng khäúi thúc näø cọ thãø l hçnh khäúi, hçnh äúng, hçnh bạn cáưu. Hçnh khäúi
thûn tiãûn cho viãûc bäú trê xãúp âàût, tuy nhiãn khi näø khäng âënh hỉåïng. Khäúi hçnh äúng
khi näø cọ thãø âënh hỉåïng, dng âãø âo kãnh mỉång, váûn chuøn âáút âạ khi âo theo
hỉåïng âënh trỉåïc. Khäúi thúc näø hçnh bạn cáưu, loải ny âỉåüc cáúu tảo màût lm cọ låïp
v ú
u hån màût läưi cọ tạc dủng âënh hỉåïng sỉû näø nhàòm tàng hiãûu qu näø mçn.
7.3.4. nh hỉåíng ca vë trê âàût thúc näø âãún tạc dủng ca näø mçn
Thúc näø cọ thãø âàût åí nhỉỵng vë trê khạc nhau trong mäi trỉåìng cáưn phạ hoải.
Cáưn lỉûa chn vë trê âàût sao cho táûn dủng âỉåüc ạp lỉûc khi näø lm tàng tạc dủng phạ hoải
ca mçn.
7.3.5. nh hỉåíng ca vë trê âàût kêp trong khäúi thúc näø âãún tạc dủng ca näø mçn
Âãø tàng hiãûu qu phạ hoải khi näø mçn, kêp näø âỉåüc bäú trê sao cho hỉåïng näø
Hỉåïng cäng ph
a
ï
v cỉïng
v úu
a) b)
c)

rW W
3
1
V =

Khi õoù lổồỹng thuọỳc cỏửn thióỳt laỡ:
Q = qW
3
= qr
3
(kg) (7.4)
Lióửu thuọỳc nọứ rióng phuỷ thuọỹc vaỡo loaỷi thuọỳc nọứ, cỏỳp õỏỳt õaù. Kóứ õóỳn caùc loaỷi
thuọỳc nọứ khaùc nhau, trong tờnh toaùn ngổồỡi ta õổa vaỡo hóỷ sọỳ õióửu chốnh . Khi õoù :
Q = qW
3
(kg) (7.5) ọỹ chỷt trung bỗnh cuớa
thuọỳc nọứ (kg/cm
3
)
ọỹ chỷt trung bỗnh
cuớa thuọỳc nọứ (kg/cm
3
)
Loaỷi thuọỳc nọứ
Hóỷ sọỳ

Thuọỳc bọỹt

Hổồùng cọng ph
a
ù
Hổồùng õỷt kờp khọng hồỹp lyù Hổồùng õỷt kờp hồỹp lyù
Hổồùng cọng ph
a
ù
Hỗnh 7-7. Caùch õỷt kờp nọứ
GIẠO TRÇNH MÄN HC K THÛT THI CÄNG I
89
7.4.2. Khi liãưu thúc näø bàõn vàng xa
Vç liãưu thúc näø bàõn vàng nãn r > W, lục ny phi kãø âãún chè säú bàõn vàng f(n).
Theo Boretscop, chè säú bàõn vàng f(n) âỉåüc tênh:
f(n) = (0.4 + 0.6n
3
) (7.6)
Khi âọ lỉåüng thúc näø âỉåüc tênh theo cäng thỉïc:
Q = α.q.f(n) (7.7)
7.4.3. Khi näø mçn åí nhỉỵng nåi cọ nhiãưu låïp âáút âạ khạc nhau
Xạc âënh trë säú q
tb
nhỉ sau:

)(kg/m
W
q
3

+ Näø mçn vi sai.
7.5.1. Näø mçn ạp màût
Ạp mçn (khäúi thúc näø) vo bãư màût âäúi tỉåüng cáưn phạ hoải (nãn låüi dủng vë trê
lm tỉû nhiãn, hồûc chøn bë trỉåïc), bãn ngoi cọ âàõp âáút hồûc cạt.
Ỉu âiãøm ca phỉång phạp n l âån gin, dãù thi cäng, khäng täún cäng khoan
tảo läù. Tuy nhiãn hiãûu qu näø mçn kẹm do máút mạt ạp lỉûc ra mäi trỉåìng tỉû do xung
quanh, täún kẹm thúc näø.
Ạp dủng phỉång phạp ny âãø phạ âạ mäư cäi, âo gäúc cáy hay phạ dåỵ váût kiãún
trục
7.5.2. Nä
ø mçn trong läù näng
Låïp ph
Khäúi thúc näø
Váût cáưn ph
a
ï
Hçnh 7-8. Näø mçn ạp màût
GIẠO TRÇNH MÄN HC K THÛT THI CÄNG I
90
Ngỉåìi ta khoan vo trong váût hồûc âäúi tỉåüng cáưn phạ våỵ nhỉỵng läù näng cọ
âỉåìng kênh tỉì 30 ÷ 60mm v sáu âãún 3m. Thúc näø (thúc bäüt hồûc thúc âọng bạnh)
âỉåüc ln chàût vo trong läù (thúc näø âọng bạnh âỉåüc âàût tỉìng thanh vo läù). Ty thüc
vo u cáưu khai thạc hay phạ dåỵ m lỉåüng thúc näø cọ thãø nhäưi âáưy hay mäüt pháưn ca
läù khoan. Ỉu âiãøm ca phỉång phạp ny l hiãûu qu näø mçn cao do táûn dủng âỉåüc ạp
lỉûc näø (ạp lỉûc khäng máút mạt ra mäi trỉåìng tỉû do nhỉ trỉåìng håüp näø mçn ạp màût).
Cng hiãûu qu phạ hoải nhỉ nhau, näø mçn läù näng chè cáưn sỉí
dủng lỉåüng thúc näø

thúc näø âỉåüc nhäưi liãn tủc hồûc
ngàõt qung vo trong läù khoan v
chiãúm khong 1/3 chiãưu dy låïp
âáút cáưn khai thạc, pháưn cn lải láúp
âáút, läù mçn âỉåüc khoan sáu hån cao
trçnh âo tỉì 1 ÷ 2m âãø tàng hiãûu
qu näø mçn pháưn dỉåïi Ạp dủng
âãø phạ våỵ cạc táưng âáút âạ cọ âäü sáu
låïn. Cạc kêch thỉåïc phán bäú läù mçn
ty thüc vo âäü chàõc ca âáút âạ
v âỉåüc qui âënh dỉåïi âáy:
W = (0.5 ÷ 0.75)H.
a = (0.5 ÷ 0.75)H v khäng quạ 5m.
b = (0.6 ÷ 0.9)H v khäng quạ 5m.
7.5.4. Näø mçn bàõn vàng xa

Mủc âêch näø mçn bàõn vàng xa l phạ våỵ âáút âạ thnh tỉìng củc nh âäưng thåìi di
chuøn âáút âạ vỉìa phạ hỉåïng theo nhỉỵng hỉåïng âënh sàơn thay thãú cho quạ trçnh váûn
chuøn. Quạ trçnh näø v bàõn vàng âáút âạ s tảo thnh läù sáu, räüng âäưng thåìi âáút âạ
âỉåüc bàõn vàng theo hỉåïng nháút âënh âãø láúp hồûc âàõp cäng trçnh lán cáûn.
1. Bàõn vàng vãư 2 phêa
Ạp dủng khi thi cäng âo mọng, kãnh mỉång
Häú âo hẻp chän mäüt hng mçn, nãúu räüng cọ thãø chän 2 ÷ 3 hng (khäng quạ 3
hng). Cạc hng cạch nhau khong bàòng bạn kênh phãùu näø r, âãø häú âo sảch, hng mçn
r
r
b)
Hçnh 7-12. Näø mçn bàõn vàng vãư 2 phêa
a) Hai hng mçn; b) Ba hng mçn
r

giạn âoản ráút nh (âãún pháưn nghçn giáy). Näø mçn vi sai khạc våïi näø mçn tỉïc thåìi, âäưng
loảt v näø mçn cháûm åí chäù:
+ Näø mçn tỉïc thåìi, âäưng loảt - Tảo ra hiãûn tỉåüng va chảm tỉång tạc cạc sọng näø
lm cho trong trỉåìng ỉïng sút ca sọng näø khäng âäưng âãưu, nåi cọ cỉåìng âäü ráút cao,
nåi cọ cỉåìng âäü tháúp. Nåi cọ cỉåìng âäü cao, âáút âạ thu âỉåüc âäüng nàng låïn vàng âi xa
m khäng këp våỵ vủn, nåi cọ cỉåìng âäü tháúp tạc dủng phạ hoải kẹm. Khi âàût nhiãưu hng
mçn thç tỉì hng thỉï hai tråí âi sỉïc cäng phạ kẹm vç khäng cọ màût tỉû do, cáư
n täún thãm
thúc näø âãø âảt hiãûu qu u cáưu.
+ Näø mçn cháûm - Thåìi gian giạn âoản giỉỵa cạc âåüt näø di (âãún hng giáy), nghéa
l näø âåüt mçn thỉï 2 khi ỉïng lỉûc âåüt näø trỉåïc âọ â triãût tiãu. Cạch näø ny hiãûu qu näø
mçn kẹm.
+ Näø mçn vi sai - Khi mçn näø, cọ hiãûn tỉåüng giao thoa sọng näø, âáút âạ bë tạc
Vng cáưn láúp
W
21
Hçnh 7-12. Näø mçn bàõn vàng vãư 1 phêa
a) Âo häú; b) Váûn chuuøn v láúp âáút
(1.1 ÷ 1.2)W
W
a)
b)
GIAẽO TRầNH MN HOĩC KYẻ THUT THI CNG I
93
duỷng dao õọỹng nón õổồỹc phaù huớy õọửng õóửu. Khi ổùng lổỷc õồỹt nọứ trổồùc chổa trióỷt tióu thỗ
ổùng lổỷc õồỹt nọứ tióỳp theo õaợ tióỳp õóỳn laỡm tng taùc duỷng phaù hoaỷi, ngoaỡi ra taỷi thồỡi õióứm
nọứ sau õaợ taỷo ra mỷt tổỷ do mồùi nón hióỷu quaớ nọứ mỗn tng lón. Kinh nghióỷm saớn xuỏỳt

GIẠO TRÇNH MÄN HC K THÛT THI CÄNG I
94
PHÁƯN II

CÄNG TẠC BÃ TÄNG V BÃ TÄNG CÄÚT THẸP TON KHÄÚI

MÅÍ ÂÁƯU

Bã täng v bã täng cäút thẹp l mäüt loải âạ nhán tảo âỉåüc hçnh thnh sau khi vỉỵa
bã täng âäng cỉïng. Trong bã täng cọ cäút thẹp gi l bã täng cäút thẹp. Häùn håüp vỉỵa bã
täng bao gäưm cạc thnh pháưn sau: Cháút kãút dênh (xi màng); Cäút liãûu (âạ hồûc si v cạt
vng); Nỉåïc sảch; Cạc cháút phủ gia (cọ thãø cọ hồûc khäng). Tè lãû cáúp phäúi, âäü to nh
ca cäút liãûu thä (âạ hay si) âỉåüc xạc âënh theo mạc thiãút kãú ca bã täng. Cọ thãø tảo
âỉåüc cạc loải bã täng våïi nhiãưu mạc thiãút kãú khạc nhau ty theo u cáưu sỉí dủng.
Bã täng v bã täng cäút thẹp âỉåüc sỉí dủng räüng ri trong xáy dỉûng vç nọ cọ nhiãư
u
nhỉỵng ỉu âiãøm sau âáy:
+ Cạc thnh pháưn cäút liãûu tảo nãn bã täng cọ sàơn åí mi nåi.
+ Sỉí dủng váût liãûu bã täng v bã täng cäút thẹp cọ thãø tảo ra âỉåüc nhỉỵng hçnh
dảng khạc nhau ca kãút cáúu cäng trçnh tỉì âån gin âãún phỉïc tảp ty theo u cáưu kiãún
trục, kãút cáúu hay cạc u cáưu tháøm m.

+ Tênh toạn cáúp phäúi bã täng.
+ Gia cäng làõp dỉûng vạn khn, cäüt chäúng, sn cäng tạc.
+ Gia cäng làõp dỉûng cäút thẹp.
GIẠO TRÇNH MÄN HC K THÛT THI CÄNG I
95
+ Träün, váûn chuøn, âäø, âáưm bã täng.
+ bo dỉåỵng bã täng måïi âäø.
+ Thạo dåỵ vạn khn.
+ Xỉí l cạc khuút táût trong bã täng.
Khi täø chỉïc âäø bã täng ton khäúi, nãn täø chỉïc thi cäng theo phỉång phạp dáy
chuưn vç cạc quạ trçnh thi cäng ch úu làûp âi làûp lải nhiãưu láưn trãn cạc phán âoản,
cạc âoản (theo phỉång ngang), trãn cạc âåüt thi cäng (theo chiãưu cao cäng trçnh), do
váûy s táûn dủng täúi âa kh nàng chun män ca cạc täø thåü chun nghiãûp. Cạc täø thåü
chun män thi cäng cạc cäng tạc riãng biãût, mäùi cäng tạc tảo nãn mäüt dáy chuưn
chun män. Nhọm cạc dáy chuưn bäü pháûn s tảo nãn dáy chuưn k thût âäø bã täng
ton khäúi. Cạc dáy chuưn bäü pháûn l:
+ Dáy chuưn gia cäng làõp dỉûng vạn khn, cäüt chäú
ng v sn thao tạc.
+ Dáy chuưn gia cäng làõp dỉûng cäút thẹp.
+ Dáy chuưn âäø, âáưm bã täng.
+ Dáy chuưn thạo dåỵ vạn khn cäüt chäúng v sn thao tạc.