1

Lời mở đầu

Đại hội Đảng VI đã mở ra một trang mới cho lịch sử kinh tế Việt Nam. Bước
ngoặt này có ý nghĩa trọng đại: Biến nền kinh tế Việt Nam từ kế hoạch hoá tập
trung, quan liêu bao cấp, thành nền kinh tế thị trường định hướng xa hội chủ
nghĩa. Bước ngoặt này đánh dấu sự thay đổi, phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế
xa hội Việt Nam. Sự phát triển này phải chăng là kết quả của Việt Nam trước Đại
hội Đảng VI? Và sự phát triển nào phải chăng cũng cần trải qua một thời kỳ gọi
là. Thời kỳ quá độ?
Lênin - Nhà lanh đạo lỗi lạc - nhà quản lý xa hội thiên tài đa luôn luôn nhìn xa hội
bằng con mắt của nhà quản lý, và với tầm nhìn chiến lược hàm chứa phép biện
chứng sâu sắc. Ông luôn luôn muốn thay thế xa hội bằng xa hội khác tốt hơn. Bởi
vậy ông đa nói” “Sự phát triển là cuộc đấu tranh của các mặt đối lập”.
Lịch sử phát triển của triết học là lịch sử phát triển của tư duy triết học gắn liền với
cuộc đấu tranh của hai phương pháp tư duy: Biện chứng và siêu hình. Chính cuộc
đấu tranh lâu dài của hai phương pháp này đa thúc đẩy tư duy triết học phát triển
và hoàn thiền dần với thắng lợi của tư duy biện chứng duy vật.
Triết học khi nói đến phát triển thì luôn chú ý đến nguồn gốc và động lực của phát
triển và khuynh hướng của sự phát triển.
Sự đòi hỏi của các yếu tố khách quan trong sự phát triển của sự vật hiện tượng đó
là mâu thuẫn tất yếu biện chứng. Phép biện chứng nói rằng: Sự vật nào cũng có
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

2

mặt trái ngược, cũng chứa động mâu thuẫn bên trong của nó, bản thân sự vật, cả
trong tự nhiên và trong xa hội.
Trong các mặt đối lập bao giờ cũng có sự đấu tranh gạt bỏ lẫn nhau. Phép biện

qua những phạm trù và những quy luật chung nhất của thế giới (tự nhiên, xa hội và
tư duy).
Ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật có ý nghĩa phương pháp luận chỉ
đạo mọi hoạt động của con người, trong đó, quy luật thống nhất và đấu tranh giữa
các mặt đối lập (gọi tắt là quy luật mâu thuẫn) là hạt nhân của phép biện chứng.
Quy luật này vạch ra nguồn gốc, động lực của sự phát triển; phản ánh quá trình
đấu tranh giải quyết mẫu thuẫn bên trong sự vật. Từ đó, phải vận dụng nguyên tắc
mâu thuẫn mà ý đồ cơ bản của nó là phải nhận thức đúng đắn mâu thuẫn của sự
vật, trước hết là mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn chủ yếu, phải phân tích mâu
thuẫn và quá trình đấu tranh giải quyết mâu thuẫn. Đấu tranh là phương thức giải
quyết mâu thuẫn. Lênin nói "Sự phát triển là một cuộc "đấu tranh" giữa các mặt
đối lập". Tuy nhiên, hình thức đấu tranh rất đa dạng, linh hoạt, tuỳ thuộc mâu
thuẫn cụ thể và hoàn cảnh lịch sử cụ thể.
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

4

Theo quan điểm biện chứng thì sự vật nào cũng là một thể thống nhất của các mặt
đối lập, tức là, các mặt có xu hướng, khuynh hướng trái ngược nhau. Chính sự tác
động lẫn nhau giữa các mặt đối lập tạo nên mâu thuẫn sự vật.
Khi nói mâu thuẫn biện chứng là nói đến mâu thuẫn tất yếu của những mặt trái
ngược nhau, ví dụ, điện có cực âm, cực dương… Trong các mặt đối lập, chúng
vừa đấu tranh với nhau (với nghĩa tác động theo xu hướng trái ngược nhau) nhưng
các mặt đối lập lại là thống nhất với nhau.
Thống nhất là tồn tại không tách rời nhau, làm điều kiện cho nhau tồn tại, phát
triển, có mặt này thì mới có mặt kia. Thống nhất còn bao hàm thâm nhập nhau,
trong mặt này chứa đựng mầm mống mặt kia, cho nên, chúng ta không nên tạo ra
hàng rào tuyệt đối giữa các mặt đối lập mà phải thấy được có sự chuyển hoá giữa
các mặt đối lập. Chuyển hoá có trình độ từ thấp đến cao và dẫn đến sự chuyển hoá
cuối cùng, tức là khi mâu thuẫn đa được giải quyết. Chuyển hoá cuối cùng có hai

trình độ và trình độ của lực lượng sản xuất nhất định đa ra đời nhưng chưa đạt tới
độ thống trị trong nền kinh tế hoặc đang bị thủ tiêu dần.
Như vậy, phạm trù thành phần kinh tế và phương thức sản xuất đều phản ánh mối
quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, nhưng không
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

6

đồng nhất về nội dung. Trong thời kỳ quá độ, mỗi phương thức sản xuất khi chưa
hoặc không đóng vai trò thống trị, cũng không bị trị, lệ thuộc mà tồn tại như
những "bộ phận", những "mảnh" trong mối quan hệ vừa thống nhất "xen kẽ", vừa
đấu tranh bài trừ gạt bỏ, phủ định lẫn nhau của kết cấu kinh tế xa hội, thì đó là
thành phần kinh tế. Khi một thành phần, một bộ phận nào đó giữ một vai trò thống
trị đối với các thành phần (bộ phận, hình thức kinh tế khác) thì nó là một phương
thức sản xuất đại diện cho hình thái kinh tế - xa hội đó.
Mỗi thành phần kinh tế có kiểu tổ chức sản xuất kinh doanh của nó hợp thành nền
kinh tế hàng hoá nhiều thành phần.
Nền kinh tế - xa hội nước ta tồn tại nhiều thành phần kinh tế là vì các lý do sau:
- Khi giành chính quyền thì chính quyền mới tiếp quản nền kinh tế chủ yếu dựa
trên chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, gồm hai loại là tư hữu lớn (kinh tế tư bản
chủ nghĩa) và tư hữu nhỏ (sản xuất nhỏ cá thể). Phương thức sản xuất cũ chưa thể
mất đi, do đó tồn tại thành phần kinh tế tư bản tư nhân, thành phần kinh tế cá thể,
thành phần kinh tế hợp tác.
- Trong một nền kinh tế thì các ngành, vùng kinh tế phát triển không đều về lực
lượng sản xuất, tương ứng với nó là những quan hệ sản xuất, đó chính là cơ sở nảy
sinh các thành phần kinh tế khác nhau.
- Xu thế toàn cầu hoá nền kinh tế - chính trị, các nước đều cần đầu tư của nước
ngoài, hình thành thành phần kinh tế tư bản Nhà nước, đó là sự kết hợp đầu tư
giữa nhà nước với các nhà tư bản, các công ty trong nước và ngoài nước.
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com