Nhân vật trùng tên trong "Âm thanh
và cuồng nộ" và "Trăm năm cô đơn"

E. Fromm giới thuyết về con người trong nền văn minh kỷ trị như
sau: vấn đề của thế kỷ XIX là “Chúa đã chết” (như Nietzsche đã nói), vấn
đề của thế kỷ XX là con người đã chết trong một phần của ý thức nhân
bản. Sự phản ứng chủ nghĩa duy lý diễn ra trên bình diện tinh thần đã hắt
cái bóng lên triết học và nghệ thuật. Như một quy luật tất yếu, tầng lớp
văn nghệ sĩ cũng bị “xô dạt bởi những trận cuồng phong xã hội”. Tiểu
thuyết hiện đại để phản ánh sâu sắc cuộc sống muôn màu muôn vẻ đó
đành phải khước từ cách miêu tả của tiểu thuyết truyền thống. Nằm trong
trào lưu của tiểu thuyết hiện đại, hai nhà văn kiệt xuất W. Faulkner và G.
Marquez đã cố tìm tòi những thử nghiệm mới trong kỹ thuật viết, góp phần
cách tân tiểu thuyết trên nhiều phương diện. Sáng tác của hai ông, đặc
biệt trong lĩnh vực tiểu thuyết đã mang lại sự phục sinh kỳ diệu mà bản
thân tiểu thuyết phương Tây trước đó chưa thể vươn đến. Dấu ấn hiện đại
trong tiểu thuyết được hai tiểu thuyết gia tài hoa này thể nghiệm trên
nhiều bình diện thi pháp như đồng hiện thời gian, độc thoại nội tâm dòng
ý thức, thủ pháp trùng tên nhân vật, những huyền thoại trong Thánh
kinh Bằng kỹ thuật viết độc đáo, hai ông đã mê dụ người đọc, đưa họ
vào một khu rừng đầy phù chú của trí tưởng tượng.

Về vấn đề nhân vật, tiểu thuyết nhân vật thực sự thuộc về quá khứ,
thời hiện đại là số hiệu danh bạ (numéro matricule) vậy nên tên tuổi, tính

bị đánh cắp, môtip trùng tên nhân vật trong Âm thanh và cuồng nộ, Trăm
năm cô đơn mô tả sự phản tỉnh của con người trong thế giới hiện đại với
hành trình tìm về bản ngã, sự hiện sinh của con người trong thế giới này.
Những nhân vật của Faulkner hiện lên trong tác phẩm Âm thanh và cuồng
nộ bằng cả nỗi đau, tính bạo lực, sự ngược đãi và những thiên thần đoạ
lạc. Đó là những con rối định mệnh, một số phận không thể nào cứu rỗi
được trong định mệnh nghiệt ngã của mỗi kiếp người, đó là bức thông
điệp cũng như phong cách độc đáo của Faulkner. Trong phần phụ lục của
tác phẩm Âm thanh và cuồng nộ, Faulkner kể về lịch sử của dòng họ
Compson trải gần ba trăm năm (1699-1954) nhưng ở bốn chương đầu
Faulkner lại xây dựng nhân vật qua ba mảng nhân vật (Benjy, Quentin,
Jason) cùng với người kể chuyện khách quan chỉ vỏn vẹn trong bốn ngày
của hiện tại (hiểu theo nghĩa hiện tại là trực tiếp tường thuật) lại chứa
đựng 30 năm của quá khứ (từ 2-6-1910 đến 8-4-1928) thuộc về thế hệ sau
cùng của dòng họ Compson. Trong bức tranh lập thể của dòng họ
Compson gồm bảy người thuộc ba thế hệ thì đã lặp lại ba cặp nhân vật
trùng tên: Maury cậu và Maury cháu (Benjy), Quentin cậu - Quentin cháu,
Jason bố - Jason con. Dĩ nhiên môtip trùng tên nhân vật nằm ngay trong ý
đồ nghệ thuật của văn sĩ đa tài này, ông có lần nói: “May mắn cho tôi là
những nhân vật của tôi thường tự đặt tên lấy. Tôi không bao giờ phải tìm
kiếm tên họ. Đột nhiên họ cho tôi biết họ là ai Nếu có nhân vật nào
không tự đặt tên thì tôi không bao giờ đặt tên cho nó”(1). Trong phả hệ
của gia đình Compson có một thói quen, một cái tên được đặt cho hai, ba
người ở thế hệ kế tiếp nhưng thế hệ trước không một mối dây thần bí nào
chiếu ứng lên số phận. Song ở thế hệ thứ ba, mỗi cặp nhân vật trùng tên
thì tính chất định mệnh lại ám ảnh các nhân vật trong tác phẩm. Một Maury
cậu khoác lác, tinh quái, bòn rút đến cả người vú da đen Dilsey bên cạnh
một Maury cháu ngớ ngẩn, điên khùng sống với những ẩn ức của bản
năng đến nỗi gia đình phải hoạn để tránh tai hoạ, cuối cùng bị đẩy đến nhà
thương điên Jackson. Tiếp đến là nhân vật Jason bố giàu lòng hi sinh

Aurêlianô Sêgunđô con của Accađiô. Thế hệ thứ năm là Hôsê Accađiô.
Thế hệ thứ sáu với sự ra đời của Aurêlianô Babiliôna gắn với tình yêu
loạn luân với bà cô Amaranta Ucsuala. Và thế hệ cuối cùng của dòng họ là
đứa bé có đuôi lợn Aurêlianô kết quả của mối tình loạn luân giữa cô -
cháu. ở thế hệ thứ bảy đã đưa dòng họ Buênđya đến sự tuyệt diệt, khép
lại một thiên sử thi lãng mạn về cái cô đơn. Số phận của dòng họ Buênđya
gắn kết với hai tuyến nhân vật cùng tên, nó luôn bổ sung cho nhau hướng
đến khát vọng làm chủ cuộc đời. Những Hôsê Accađiô và Aurêlianô là kết
quả di truyền của cụ tổ về nỗi cô đơn. Với nhân vật trùng tên Marquez đã
đẩy trạng thái cô đơn của con người lên đỉnh điểm và nhân vật trở thành
diện mạo vĩnh cửu trong văn học. Bằng việc sử dụng nhân vật trùng tên,
Marquez đã thể hiện được nỗi cô đơn thống thiết nhất của con người, và
nỗi khổ đau này hiện lên trong tác phẩm như một bản án đồng thời lại là
sự trừng phạt. Cũng như Faulkner, Marquez sử dụng kiểu nhân vật trùng
tên để dàn dựng lên bức tranh dòng họ lồng trong bức tranh rộng lớn của
xã hội tù đọng, lạc hậu rơi vào khủng hoảng bế tắc của đất nước
Columbia hay Mỹ Latinh nói chung.

Thông qua thế giới nhân vật trong hai tác phẩm Âm thanh và cuồng
nộ, Trăm năm cô đơn, thủ pháp trùng tên nhân vật được hai nhà văn sử
dụng đậm nhạt khác nhau song nó đều biểu hiện về sự luyến nhớ quá khứ
mạnh mẽ, một quá khứ tạo nên mẫu hình về số phận cho con cháu, mà sự
đam mê nổi loạn của các nhân vật đều dẫn đến sự cô đơn vô vọng. Sự
trùng tên nhân vật qua hai tác phẩm đã khái quát lên tư tưởng triết lý về
thân phận con người, con người dù tham vọng đến đâu rồi cũng trả về hư
vô; triết lý về sự cô đơn trên nhiều cấp độ người. Nhân vật trùng tên như
có chất keo dính quá khứ với hiện tại, ảo và thực và thực hiện liên kết
nhân vật theo một định mệnh nghiệt ngã. Định mệnh cô đơn, cô đơn trong
xã hội, cô đơn trong gia tộc và trong thẳm sâu tâm hồn của mỗi con
người./.