Mối quan hệ giữa tình yêu và
thù hận trong "Romeo và Juliet"
của Shakespeare
Từ trước đến nay, nói đến kịch là chúng ta nói đến xung đột kịch. “Xung đột, do
đó, là một đặc điểm cơ bản của kịch”
(1)
. Và nói đến Romeo và Juliet, người ta thường
nghĩ, xung đột giữa tình yêu của Romeo, Juliet và mối thù giữa hai dòng họ là xung đột
cơ bản, xuyên suốt tạo cơ sở để Shakespeare xây dựng vở kịch. Tuy nhiên chúng tôi
nhận thấy vấn đề cần phải bàn thêm.
Như chúng ta đã biết, có ba dạng bi kịch thường gặp trong các vở bi kịch tình yêu:
xung đột giữa tình yêu của đôi tình nhân và mối quan hệ giữa hai dòng họ, xung đột
trong tình yêu tay ba, xung đột trong thế giới nội tâm. Romeo và Juliet là một vở bi kịch
tình yêu nên nó có những khả năng tạo ra cả ba dạng xung đột kể trên. Tuy nhiên trong
bài viết này, chúng tôi chỉ chú ý đến dạng xung đột thứ nhất: xung đột giữa tình yêu của
đôi tình nhân và mối quan hệ giữa hai dòng họ.
“ Một mối thù sinh một mối tình”
(2)

Juliet từng ngao ngán thốt lên như vậy khi biết Romeo thuộc về dòng họ
Montague. Bởi hai dòng họ Montague và Capulet vốn có sẵn mối thâm thù. Chẳng ai
biết nguyên nhân của mối thù. Chỉ thấy gia nhân hai nhà gặp nhau là rút kiếm ra đánh
nhau kéo theo cả chủ nhân của họ: Tybalt, ông già Montague, ông già Capulet. Có thể
khẳng định rằng hằn thù nằm sâu trong tiềm thức của mọi người chỉ cần có dịp là bùng
phát lên khó lòng dập tắt nổi. Đó vốn là chuyện riêng tư của hai nhà nhưng hai nhà

đi trở lại của nhân vật trên sân khấu cho thấy mức độ mặn nồng trong tình cảm của đôi
trai gái vừa bước vào giai đoạn đầu của hạnh phúc đôi lứa.
Như vậy sau sự choáng ngợp của lần tiếp xúc đầu tiên, Romeo và Juliet đều đã
biết rõ về nguồn gốc xuất thân của nhau, nhưng họ không thật sự dừng lại trước ngưỡng
ranh giới yêu hay không yêu để băn khoăn suy tính. Vậy tình yêu và thù hận có khi nào
va chạm với nhau hay chỉ song song tồn tại mà không hề biết đến sự có mặt của nhau?
Như ở trên chúng ta đã biết mối thù giữa hai dòng họ Montague, Capulet thật sâu
sắc khó giải quyết và tình yêu của Romeo, Juliet lại thật đằm thắm nồng nàn. Chính vì
vậy, trên cơ sở đối sánh với lí luận về sự phát triển và giải quyết xung đột trong một vở
kịch, chúng tôi tìm hiểu xem tình yêu và thù hận với tư cách là “hai lực lượng đối địch
nhau của tấn kịch”
(4)
có phải là cơ sở để Shakespeare xây dựng nên xung đột trong vở
kịch này?
Trước hết chúng tôi xin được trình bày một số quan điểm bàn về cấu trúc của một
vở kịch nói chung. Tìm hiểu vấn đề này, chúng tôi nhận thấy có nhiều điểm tương đồng
trong lí luận của Gustave Freitay, Pospelov, John Peck và Martin Coyle, Tất
Thắng. Chúng tôi lựa chọn ý kiến tổng hợp của Tất Thắng bàn về cấu trúc kịch năm hồi
trong cuốn Về thi pháp kịch
(5)
. Đây chỉ là một dạng cấu trúc của kịch nói chung. Vậy
Shakespeare đã thể hiện các nguyên tắc cấu trúc kịch năm hồi trong việc xử lí mối quan
hệ giữa tình yêu và thù hận như thế nào?
Theo Tất Thắng, trong các vở kịch năm hồi nói chung, hồi I là hồi chứa “tình
huống xuất phát, mầm mống xung đột”
(6)
. Thông thường ở hồi đầu của mỗi vở kịch,
nguyên nhân của xung đột thường xuất hiện rõ ràng với hai lực lượng đối địch. Hơn thế
nữa, nguyên nhân đó thường trực tiếp liên quan đến hai nhân vật chính của cuộc tình.
Trong Romeo và Juliet, ở hồi I, Shakespeare cho biết hai nhà Montague và Capulet vốn

Nếu Shakespeare chú ý tạo ra xung đột thì đến hồi II có thể ông để cho Tybalt theo dõi
biết được đêm thề nguyền của Romeo, Juliet và gây sự với Romeo. Nhưng Shakespeare
cũng không để cho câu chuyện phát triển theo chiều hướng ấy. Trong hồi II, thù hận tuy
có xuất hiện nhưng chỉ thoáng qua bởi chi tiết Tybalt viết thư đến nhà Romeo để thách
đấu. Và Shakespeare lại không để cho Romeo nhận được lá thư đó. Còn lại là sự thăng
hoa đến tuyệt đỉnh hạnh phúc của tình yêu từ đêm thề nguyền đến đám cưới bí mật. Mối
quan hệ đối nghịch giữa tình yêu và thù hận vẫn chưa được thiết lập.
Sang hồi thứ III: “xung đột căng đến mức tưởng như không giải quyết được. Các
nút kịch thắt lại”
(9)
. Trong vởRomeo và Juliet, đến hồi III, có một sự việc xảy ra ảnh
hưởng trực tiếp đến mối tình của Romeo, Juliet. Romeo giết Tybalt rồi bỏ trốn. Juliet vô
cùng đau đớn khi biết Romeo giết Tybalt, nhưng nàng còn đau đớn hơn khi biết Romeo
bị đi đày. Sau khi chia tay với Romeo, Juliet lại bị bố mẹ ép buộc phải làm đám cưới
với Paris. Rõ ràng tình yêu của Romeo, Juliet ở vào tình thế nguy khốn tưởng như không
gì cứu vãn nổi.
Nhưng nguyên nhân của tình trạng nguy khốn trên có phải là mối thù của hai dòng
họ không? Xem xét diễn biến của sự việc, chúng ta thấy Tybalt gây gổ với Romeo
không phải vì biết Romeo yêu Juliet. Còn Romeo, chàng giết Tybalt không phải vì anh
ta ngăn cản tình yêu của chàng mà vì cái chết của Mercutio. Chàng trả thù cho Mercutio.
Sau khi giết Tybalt, Romeo chạy đến phòng của tu sĩ Lawrence vật mình than khóc.
Chàng lo sợ lòng oán hờn của Juliet. Nhưng nguyên nhân khiến họ chia lìa lại chính là
quyết định của vương chủ. Bên cạnh đó, có những người thật lòng mong muốn giúp đỡ
họ. Chính nhờ thế mà họ vẫn tiến hành được những nghi lễ của tình yêu trước khi phải
chia lìa. Và thù hận không đủ sức huỷ hoại tình yêu, nó chỉ có thể bắt họ tạm thời xa
nhau theo sự sắp đặt của tu sĩ Lawrence và chờ đợi hi vọng xum họp trong tương lai.
Như vậy thù hận tuy có ảnh hưởng đến mối tình của Romeo, Juliet nhưng ảnh hưởng đó
chỉ mang tính ngẫu nhiên không phải do các bậc cha mẹ cố tình chia rẽ đôi trẻ hoặc do
đôi trẻ bị dồn đẩy vào cùng đường phải rời xa nhau.