Mối quan hệ giữa tình yêu và thù hận trong "Romeo
và Juliet" của Shakespeare

Mối quan hệ giữa tình yêu và thù hận trong "Romeo và
Juliet" của Shakespeare
Ths. Nguyễn Thị Thắm
Khoa Ngữ văn, ĐHSP Thái Nguyên Từ trước đến nay, nói
đến kịch là chúng ta nói đến xung đột kịch. “Xung đột, do
đó, là một đặc điểm cơ bản của kịch”(1). Và nói đến
Romeo và Juliet, người ta thường nghĩ, xung đột giữa tình
yêu của Romeo, Juliet và mối thù giữa hai dòng họ là
xung đột cơ bản, xuyên suốt tạo cơ sở để Shakespeare
xây dựng vở kịch. Tuy nhiên chúng tôi nhận thấy vấn đề
cần phải bàn thêm.
Như chúng ta đã biết, có ba dạng bi kịch thường gặp
trong các vở bi kịch tình yêu: xung đột giữa tình yêu của
đôi tình nhân và mối quan hệ giữa hai dòng họ, xung đột
trong tình yêu tay ba, xung đột trong thế giới nội tâm.
Romeo và Juliet là một vở bi kịch tình yêu nên nó có
những khả năng tạo ra cả ba dạng xung đột kể trên. Tuy
nhiên trong bài viết này, chúng tôi chỉ chú ý đến dạng
xung đột thứ nhất: xung đột giữa tình yêu của đôi tình
nhân và mối quan hệ giữa hai dòng họ.
“ Một mối thù sinh một mối tình”(2)
Juliet từng ngao ngán thốt lên như vậy khi biết Romeo
thuộc về dòng họ Montague. Bởi hai dòng họ Montague
và Capulet vốn có sẵn mối thâm thù. Chẳng ai biết nguyên
nhân của mối thù. Chỉ thấy gia nhân hai nhà gặp nhau là
rút kiếm ra đánh nhau kéo theo cả chủ nhân của họ:
Tybalt, ông già Montague, ông già Capulet. Có thể khẳng
định rằng hằn thù nằm sâu trong tiềm thức của mọi người

Rosaline, người đang khiến chàng thao thức đến hao gầy.
Nhưng rồi mọi chuyện diễn ra nằm ngoài dự kiến của
chàng. Trái tim chàng một lần nữa lại rung lên khi ánh mắt
bắt gặp vẻ diễm lệ của Juliet.
Sự nảy nở những cảm xúc đầu tiên của tình yêu muôn đời
vẫn thế. Nó bất chấp mọi khoảng cách tuổi tác, địa vị,
danh vọng. Romeo và Juliet không nằm ngoài quy luật đó.
Sau lần gặp gỡ đầu tiên, dù biết rõ người mình yêu vốn là
kẻ thù, cả Romeo và Juliet đều không kiểm soát nổi tình
cảm của mình. Trong khung cảnh êm đềm của vườn nhà
Capulet, Shakespeare đã dành tới 188 dòng thơ để miêu
tả toàn bộ đêm thề nguyền mộng mơ của Romeo và
Juliet. Hơn thế nữa, để chứng tỏ sự gắn bó mãnh liệt của
tình yêu say đắm, Shakespeare còn tạo ra những cuộc
chia tay nửa vời đầy lưu luyến. Sự trở đi trở lại của nhân
vật trên sân khấu cho thấy mức độ mặn nồng trong tình
cảm của đôi trai gái vừa bước vào giai đoạn đầu của hạnh
phúc đôi lứa.
Như vậy sau sự choáng ngợp của lần tiếp xúc đầu tiên,
Romeo và Juliet đều đã biết rõ về nguồn gốc xuất thân
của nhau, nhưng họ không thật sự dừng lại trước ngưỡng
ranh giới yêu hay không yêu để băn khoăn suy tính. Vậy
tình yêu và thù hận có khi nào va chạm với nhau hay chỉ
song song tồn tại mà không hề biết đến sự có mặt của
nhau?
Như ở trên chúng ta đã biết mối thù giữa hai dòng họ
Montague, Capulet thật sâu sắc khó giải quyết và tình yêu
của Romeo, Juliet lại thật đằm thắm nồng nàn. Chính vì
vậy, trên cơ sở đối sánh với lí luận về sự phát triển và giải
quyết xung đột trong một vở kịch, chúng tôi tìm hiểu xem

nhiệm vụ báo thù. Bởi vương chủ đã có mặt kịp thời để
giải tán tất cả nên hai ông già Montague, Capulet không bị
tách khỏi các nhân vật khác và không có cơ hội so kiếm.
Hay trong dạ hội nhà Capulet, Shakespeare để cho Tybalt
nghe thấy giọng Romeo. Nếu anh ta biết Romeo đang hết
lời ca ngợi Juliet và thanh minh cho sự thay đổi mau lẹ
của trái tim mình thì chắc chắn mầm xung đột đã được
gieo.
Tuy nhiên ông già Capulet lại nhận ra thái độ của Tybalt
và ngăn lại. Ông làm như vậy vì ông không muốn chuyện
ầm ĩ xảy ra với khách khứa của mình. Nhưng quan trọng
hơn là ông có thiện cảm với Romeo. Ông đánh giá Romeo
công bằng trung thực trên cơ sở thực tế: “Nó đi đứng
đàng hoàng lịch sự lắm. Mà nói thực thành Verona này
cũng tự hào về một chàng thanh niên công tử đức hạnh
và mực thước như nó”(7). Tất nhiên nếu Shakespeare xây
dựng tình huống khác đi: ông già Capulet là người gây sự,
Tybalt can ngăn thì có lẽ ẩu đả đã xảy ra cuốn Romeo,
Juliet vào cuộc. Nhưng Shakespeare không làm như vậy.
Vì thế, cho đến hết hồi I, những người cha vẫn không
được thông báo về tình cảm của đôi trẻ. Mối thù giữa hai
dòng họ Montague và Capulet tuy gay gắt nhưng bản thân
Romeo, Juliet không bị cuốn vào những cuộc đụng độ và
trả thù đẫm máu. Chính vì vậy, theo chúng tôi, ở hồi I, tuy
Shakespeare có tạo ra những tình huống va chạm căng
thẳng giữa những người thuộc hai họ Montague, Capulet
nhưng tình huống xuất phát, mầm mống xung đột giữa
tình yêu và thù hận chưa được hình thành.
Sang hồi II:“sự phát triển của xung đột kịch tăng dần, các
nút kịch thắt lại”(8). Nếu Shakespeare chú ý tạo ra xung

là quyết định của vương chủ. Bên cạnh đó, có những
người thật lòng mong muốn giúp đỡ họ. Chính nhờ thế mà
họ vẫn tiến hành được những nghi lễ của tình yêu trước
khi phải chia lìa. Và thù hận không đủ sức huỷ hoại tình
yêu, nó chỉ có thể bắt họ tạm thời xa nhau theo sự sắp đặt
của tu sĩ Lawrence và chờ đợi hi vọng xum họp trong
tương lai. Như vậy thù hận tuy có ảnh hưởng đến mối tình
của Romeo, Juliet nhưng ảnh hưởng đó chỉ mang tính
ngẫu nhiên không phải do các bậc cha mẹ cố tình chia rẽ
đôi trẻ hoặc do đôi trẻ bị dồn đẩy vào cùng đường phải rời
xa nhau.
Đến hồi IV: “tạm thời hoà hoãn, xung đột chùng”(10).
Trong vở Romeo và Juliet, mặc dù ở hồi III, Capulet phu
nhân đã khẳng định:“Chúng ta sẽ báo được thù”(11),
nhưng có lẽ bà nói vậy chỉ để an ủi Juliet hay do quá bận
rộn với việc thu xếp cho đám cưới của Juliet nên kế hoạch
của bà không thấy được nhắc tới ở hồi IV. Cũng chính vì
thế mà cho đến hồi IV, mối quan hệ giữa tình yêu và thù
hận không thể phát triển thành xung đột giữa cha mẹ và
con cái hay chuyển hoá thành xung đột giữa tình yêu và
trách nhiệm của đôi tình nhân.
Cuối cùng là hồi thứ năm: “xung đột giải toả, hành động
đổ nhanh về chỗ kết thúc của nó”(12). Như chúng ta đã
thấy, trong suốt bốn hồi đầu xung đột giữa tình yêu và thù
hận không được hình thành cho nên đến hồi V “hành
động” vẫn “đổ nhanh về chỗ kết thúc của nó” nhưng xung
đột được giải toả không phải là xung đột giữa tình yêu và
thù hận mà là xung đột giữa hai dòng họ. Trước cái chết
của đôi uyên ương, vương chủ cho rằng thù hận chính là
nguyên nhân của kết cục bi thảm kia. Đó là sự trừng phạt

những tính cách bi kịch. Sự kết nối năm hồi của vở kịch
được tạo ra không phải từ sự gia tăng dần tính chất căng
thẳng gay gắt của mâu thuẫn giữa tình yêu và thù hận
trong thế tương phản đối nghịch. Có nhiều chi tiết ngẫu
nhiên xuất hiện chen ngang làm thay đổi hoàn toàn số
phận của nhân vật chính là một trong những nguyên nhân
tạo nên kịch tính.
Còn thù hận không thật sự xuất hiện như một lực lượng
độc lập công khai đối địch với tình yêu. Nó chỉ ngẫu nhiên
tồn tại bên cạnh tình yêu và va chạm với tình yêu một
cách vô thức. Tính chất nửa vời đó làm cho mối quan hệ
giữa tình yêu và thù hận không thể chuyển hoá thành
xung đột với những tác động qua lại lôgic biện chứng
trong một cuộc đấu tranh mà cả hai bên đều cố gắng để
giành phần thắng bằng mọi cách. Romeo, Juliet không
phải sử dụng đến mọi phương tiện từ mềm mỏng đến
cương quyết để đấu tranh bảo vệ tình yêu của mình. Cha
mẹ Romeo, Juliet cũng không cần phải dùng mọi âm mưu
hay thủ đoạn tàn bạo để chia rẽ đôi tình nhân. Mọi việc
diễn ra như cái gì phải đến sẽ đến.
Như vậy sẽ là cực đoan nếu cho rằng tình yêu của
Romeo, Juliet bất chấp sự tồn tại của mối thù giữa hai
dòng họ. Dù có xa cách về thời gian đối với mối thù xưa,
dù không trực tiếp đưa ra những dự kiến về sự phản ứng
của cha mẹ hai bên và không chuẩn bị đối phó với những
tình huống xấu có thể xảy ra, bóng dáng của thù hận vẫn
thoáng qua trong tiềm thức họ, chi phối hành động của họ.
Cũng chính vì thế mà đám cưới được tiến hành một cách
bí mật. Nếu hoàn toàn bất chấp thù hận, bất chấp mọi
phản ứng của gia đình, chắc chắn hai người đã công khai