KHỞI ÐẦU CÁCH MẠNG CÔNG
NGHIỆP ĐẦU TIÊN

Vào thế kỷ XVII, cách mạng công nghiệp nổ ra ở Anh sau khi cách
mạng tư sản Anh thắng lợi đã đưa chủ nghĩa tư bản phát triển lên một
giai đoạn cao. Cuộc cách mạng này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng
trong quá trình sản xuất kinh tế ở Anh. Nó đem lại một sự biến đổi lớn
không những trong nền kinh tế Anh, mà còn ảnh hưởng đến các nước
khác ở châu Âu.

I. NHỮNG TIỀN ÐỀ CỦA CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP

1. Quá trình tích lũy TBCN ở Anh.

So với bất cứ nước nào ở Châu Âu, Anh có đầy đủ điều kiện thứ nhất
của nền sản xuất tư bản; đó là tích lũy tư bản. Quá trình tích lũy tư bản ở
Anh được thực hiện thông qua sự bành trướng thuộc địa, mậu dịch hải
ngoại và buôn bán nô lệ.

Nước Anh bắt đầu bành trướng thuộc địa từ thế kỷ XV-XVII nhưng phải
đợi đến thế kỉ XVIII, Anh mới chiếm địa vị hàng đầu trên mặt biển sau
khi đánh bại các địch thủ của mình là Tây Ban Nha, Hà Lan và Pháp.
Anh chiếm Ireland, Gibralta, 13 thuộc địa Châu Mỹ, Canada, một số đảo
vùng Caribée, Tây Phi, Châu Úc, Ấn độ Với hệ thống thuộc địa rộng
lớn này, giai cấp tư sản Anh có một nguồn dự trữ dồi dào về tư bản. Các
thuộc địa được dùng làm căn cứ quân sự và là nơi giai cấp tư sản Anh vơ
vét, bóc lột các nguồn tài nguyên thiên nhiên để phục vụ cho kinh tế
TBCN của họ.

Buôn bán nô lệ: cũng là một nguồn tích lũy nguyên thủy quan trọng của
Anh. Sự phát triển của kinh tế đồn điền ở miền Nam nước Mỹ làm cho

Trong tác phẩm "The First Industrial Revolution" (NXB Cambridge
1969, trang 49), tác giả Phyllis Deane cho rằng cuộc cách mạng trong
lĩnh vực nông nghiệp đóng một vai trò khá lớn trong quá trình tích lũy tư
bản ở Anh và là một trong những tiền đề của CMCN. Nó đã tách rời
nông dân khỏi tư liệu sản xuất và tạo ra một đội ngũ công nhân trong các
cơ sở công nghiệp, chuyển chế độ ruộng đất phong kiến sang trang trại
TBCN và mở rộng thị trường trong nước, nó đã mở rộng đất đai và gia
tăng sản lượng nông phẩm. Những đặc điểm này phát triển trong một
thời gian dài qua nhiều thời kì ở những vùng khác nhau trong nền nông
nghiệp Anh.

3. Cách mạng chính trị thành công ở Anh là một trong những cuộc
cách mạng tư sản sớm nhất đã đánh đổ chế độ phong kiến ở Anh mở
đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển. Chính chế độ chính trị mới này là
lực lượng tích cực, xúc tiến việc thủ tiêu những quan hệ kinh tế cũ còn
lại, và củng cố phát triển nền kinh tế tư bản chủ nghĩa.

Giai cấp tư sản Anh ra sức thực hiện nhiều biện pháp để thúc đẩy nhanh
sự phát triển công nghiệp và thương nghiệp: chế độ thuế khóa đã mang
tính chất tư sản điển hình hơn, độc quyền mua bán các loại hàng hóa của
nhà vua bị thủ tiêu; chỉ có nghị viện mới có quyền định thuế. Người ta
ban hành những biện pháp tích cực nhằm làm cho việc buôn bán dễ
dàng, cải tiến việc vận chuyễn hàng hóa, làm cho sự liên hệ giữa các
thành phố và trung tâm buôn bán được thuận lợi. Năm 1638, Anh bắt
đầu có bưu trạm, bưu chính dùng để chuyển tiền, đẩy nhanh sự giao lưu
tiền tệ. Việc xây dựng đường sắt được khuyến khích để phát triển nhanh
việc chuyên chở, liên lạc.

Ngoài những tiền đề nêu trên, Anh còn có điều kiện thuận lợi để tiến
hành cách mạng công nghiệp như: thương nghiệp sớm phát triển, vị trí

các ngành khác: len, tơ tằm, đăng ten

1. 2. Ngành luyện kim:

Những cải tiến về kĩ thuật trong công nghiệp nhẹ đặt ra một vấn đề lớn
cho nền kinh tế là phải sản xuất nhiều máy móc. Do đó, cần phải phát
triển ngành luyện kim và cơ khí.

Năm 1735, Abraham Darby đã phát minh ra phương pháp luyện kim
mới: nấu than cốc từ than đá để luyện gang.

Năm 1784, Henry Cort xây lò luyện gang sử dụng nguyên liệu khóang
sản để sản xuất gang thép. Người ta xây dựng những lò cao gấp 50 lò cũ
để luyện sắt và đơn giản hóa việc nấu chảy quặng bằng cách dùng luồng
khí nóng chảïy. Những phát minh này làm khả năng sản xuất đồ kim loại
tăng lên và kích thích sự phát triển của công nghiệp khai mỏ.

1.3. Công nghiệp động lực:

Sau những phát minh trên, sức nước được xem là động lực chủ yếu trong
những máy lớn. Năm 1769, dựa trên một số lí thuyết, James Watt đã
phát minh ra nguyên tắc máy hơi nước, và đến năm 1784 thì áp dụng
vào các công xưởng một cách hoàn thiện.

1.4. Giao thông vận tải:

Máy hơi nước cung cấp động lực cho cả ngành giao thông vận tải. Tàu
thủy và tàu hỏa được chế tạo dựa trên nguyên tắc máy hơi nước. Năm
1814, Stephenson chế tạo ra một đầu máy kéo 8 toa, tốc độ 6km/h. Năm
1825, đường xe lửa đầu tiên được khánh thành. Tàu thủy chạy bằng hơi

công nhân bắt đầu ở Anh từ nửa sau thế kỷ XVIII với sự phát minh ra
máy hơi nước và việc chế biến bông".

Với việc sử dụng máy móc một cách rộng rãi, công nhân bị bóc lột thậm
tệ, trở nên phụ thuộc vào máy móc. Khi những công xưởng đầu tiên xuất
hiện, lao động đàn bà và trẻ em thay thế cho lao động nam giới, họ bị
đối xử tàn tệ và bị bóc lột tàn nhẫn, lương công nhân nữ và trẻ em rất
thấp. Ngày làm việc bị kéo dài, điều kiện lao động tồi tệ, điều kiện sinh
hoạt thiếu thốn. Vì vậy, ngay từ lúc mới ra đời, giai cấp công nhân Anh
đã đứng lên đấu tranh nhưng do ý thức chính trị còn non kém nên những
cuộc đấu tranh ban đầu của họ mang tính tự phát thể hiện qua phong trào
đập phá máy móc. Phong trào này phát triển và lan rộng từ những năm
70 của thế kỉ XVIII đến những năm đầu thế kỉ XIX. Phải trải qua một
thời gian dài đấu tranh, giai cấp công nhân mới nhận thức được nguyên
nhân của sự cùng khổ của họ là do sự bóc lột của giai cấp tư sản, từ đó
phong trào công nhân có những chuyển biến rõ rệt.