NGUYỄN TRÃI QUA SỰ ĐÁNH
GIÁ CỦA CÁC THƠ “Bui một tấc lòng ưu ái cũ
Chẳng nằm thức dậy nẻo canh ba.”
(Bảo kính cảnh giới – 1)

“Bui một tấc lòng ưu ái cũ
Đêm ngày cuồn cuộn nước triều dâng.”
(Thuật hứng – 5)
Triết lý nhân nghĩa của Nguyễn Trãi tiềm ẩn như quặng quý mà ta cần
phải khai thác, nhưng khi lộ thiên nó lại càng lấp lánh hơn bởỉ tư tưởng,
tấm lòng yêu nước, thương dân sáng ngời.
Rạo rực khí phách một thời của vị anh hùng nhưng “Bình Ngô đại cáo”
hay “Quân trung từ mệnh tập”…. chỉ là chất thép bao bọc bên ngoài
một tâm hồn, một trái tim biết đau nỗi đau thời thế, biết yêu, biết sống
đẹp, sống vui. Là bậc anh hùng với lý tưởng cao cả nhưng Nguyễn Trãi
xót xa và nghẹn ngào đau xót trước cảnh người dân bị tàn hại vô tội.
Ông thương khóc cho “dân đen” đang rên xiết dưới gót giày quân giặc.
Tình yêu thương đồng loại cao cả, vĩ đại lắm thay là một phần xương
máu, tâm can của con người anh hùng ấy!
“Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn
Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ”
Nguyễn Trãi vốn là con người trung thực, ngay thẳng, yêu lẽ phải và sự
công bằng nên nỗi đau xót, buồn rầu, chua chát về thời thế đen bạc,
lòng người đổi thay là điều hiển nhiên:
“ …. Càng một ngày càng ngặt đến xương
…. Ở thế nhiều phen thấy khóc cười
…. Bui một lòng người cực hiểm thay”.
Xã hội càng ngang trái, người anh hùng ấy lại càng ngời sáng phẩm chất

nói đến việc đánh vào lòng người",ông thuyết phục LLợi dùng nhân
nghĩa đối với tướng sĩ,dùng công tâm để lấy thành".Ông đề ra 3 phương
sách:công tâm là thượng sách,vưa công thành vừa công tâm là trung
sách,công thành là hạ sách(3phương sách này phù hợp với 3 đường lối
trị nước là đế đạo,vuơng đạo và bá đạo).
Bình Định Vương LLợi phong cho NgT chưc Tuyên phụng Đại Phu Thừa
chỉ học sĩ hàn Lâm Viện.NgT đưa ra nhiều chiến lược,sách lược cho
LLợi.Nhờ có sự đóng góp to lớn của Nguyễn Trãi mà lập nên đc nhiều
chiến thắng vẻ vang cho dân tộc.
NgT ko chỉ là 1 nhà quân sự đại tài như chúng ta biết mà ông còn là nhà
văn chính luận kiệt xuất với tác phẩm"bình ngô đại cáo" bất hủ.Tiếc
thay,với những tài năng như vậy,đáng lẽ,NgT đc vua Lê trọng dụng và
hoàn thành những hoài bão của mình,nhưng càng về sau,ông ko đc vua
Lê trọng dụng nữa.Đau buồn trước cảnh ấy,NgT đã cáo quan về ở ẩn tại
Côn Sơn & dường như số phận trớ trêu khéo dùa cợt ông lần nữa,gia
đình ông bị tru di tam tộc vì tội hại vua_1 nỗi oan lớn của cả thời đại lúc
bấy giờ.Thế nhưng,có lẽ trời đất ko muốn 1 người tài đức như ông phải
chịu 1 cái chết oan uổng đén vậy,nên đến thời vua Lê Thánh Tông,nỗi
oan của ông đc rửa sạch và đc vua tặng câu"Úc Trai lòng sáng tựa sao
khuê"
NgT ko chỉ là nhà quân sự,nhà văn chính luận mà ông còn nổi tiếng ở
nhiều lĩnh vực khác nhau,để lại nhiều tác phẩm như:dư địa chí,Lam Sơn
thực lục & ông cũng là người đầu tiên đặt nền móng cho nền văn học
chữ Nôm nước nhà qua tác phẩm "quân trung từ mệnh tập",ngoài ra
còn có tác phẩm"Côn Sơn ca"in trong tập "Ức Trai thi tập"
Qua những tác phẩm còn sót lại đến nay của NgT,ta thấy thơ văn ông
thấm đậm tư tưởng nhân nghĩa,yêu nước,thương dân.Tiêu biểu
như"quân trung từ mệnh tập" ,là tập văn chiến có sức mạnh của 10 vạn
quân.Sức mạnh ấy có đc tùe sự kết hợp tuyệt diệu giữa tue tưởng nhân
nghĩa,tư tưởng yêu nước và nghệ thuật viết văn luận chiến bậc

Chính vì có tâm hồn yêu thiên nhiên,cuộc sống,con người nên NgT sống
1 đời trong sạch,1 lòng vì dân,vì nước.Khi trở về nông thôn,ông yên
lòng & tự hào,ông coi cày cấy là 1 niềm vui:"1 cày 1 cuốc thú nhà
quê".Những người dân lao động chân lấm tay bùn đáng đc biết ơn:"ăn
lộc,đền ơn kẻ cấy cày".Cuộc sống NgT giản dị,nghèo mà thanh,ông ca
ngợi hình dáng,tính chất của tùng,chúc ,mai,3 cây ko chịu khuất phục
trước gía lạnh của mùa đông,giống như ông,1 người luôn giữ tấm lòng
trong sạch,1 tấm "lòng thơm".Lòng thơm ấylà lòng yêu nước thương
dân,nó suốt đời sôi nổi,nó dự trên chân lí của tư tưỏng nhân nghĩa_1 tư
tưỏng cao đẹp xuyên thấm cuộc đời & thơ văn ông.Đối với NgT,nhân
nghĩa chính là trừ bạo,yên dân.
NgT quả là 1 nhân vật vĩ đại trong lịch sử VN,ông chính là 1 vị anh hùng
dân tộc,1 nhà tư tưỏng,nhà thơ,nhà văn hoá lớn của nước ta.Tâm hồn
& sự nghiệp của ông mãi mãi là vì sao sáng như vua Lê Thánh Tông đã
ca ngợi"Ức Trai tâm thượng quang khuê tảo".