- 100 -

bë hm), lm tàng nhanh täøn tháút präfin. nh hỉåíng ca bỉåïc trong dy cạnh xung
lỉûc låïn hån l do hçnh dảng ca rnh thay âäøi nhiãưu hån khi thay âäøi bỉåïc
t
nh hỉåíng ca gọc qût ca dng trong dy cạnh
Täøn tháút nàng lỉåüng phủ thüc vo gọc qût ca dng trong dy cạnh, tỉïc l
phủ thüc vo giạ trë ca :
∆β = 180
o
- ( β
1K
+ β
2E
) âäúi våïi dy cạnh âäüng
v ∆α = 180
o
- (α
oK
+ α
1E
) âäúi våïi dy äúng phun.
Våïi gọc qût låïn, tỉång ỉïng våïi gọc α
1
v β
2
bẹ thç âäü di ca miãưn càõt vạt
trong rnh v bãư dy tỉång ỉïng ca mẹp ra ∆/0 s tàng lãn (kêch thỉåïc ca cäø gim)

nh hỉåíng ca gọc âàût präfin αy (βy) â âỉåüc nghiãn cỉïu våïi cạc gọc vo
khạc nhau v bỉåïc
t thay âäøi. Bỉåïc täúi ỉu phủ thüc vo gọc âàût v khi gim gọc
âàût bỉåïc tỉång âäúi
t s tàng. R rng l, cng mäüt präfin cọ thãø sỉí dủng cho cạc
âiãưu kiãûn chy khạc. Sỉû thay âäøi gọc ra (α
1E
hồûc β
2E
) cọ thãø thỉûc hiãûn âỉåüc bàòng
cạch thay âäøi
t hồûc αy (βy) .
nh hỉåíng gọc vo ca dng.
Khi thay âäøi gọc vo α
o
(β
1
) trong dy cạnh våïi kêch thỉåïc â cho s lm thay
âäøi sỉû phán phäúi ạp sút theo präfin, tênh cháút v bãư dy ca låïp biãn cng nhỉ vë trê
âỉït dng, nghéa l täøn tháút präfin s thay âäøi. Kinh nghiãûm tháúy ràòng, âäúi våïi tỉìng
dy cạnh (âäúi våïi mäùi chãú âäü: M,R
e
) s cọ mäüt gọc vo täúi ỉu β
1opt
våïi täøn tháút
präfin bẹ nháút ζ
pr
min
. Bçnh thỉåìng gọc áúy låïn hån gọc cäút β
1k

lỉûc nh hỉåíng ca gọc vo
tåïi täøn tháút präfin mảnh hån
so våïi dy cạnh phn lỉûc
(äúng phun) vç âäü nh dáưn ca
rnh bẹ v thỉåìng thç gọc β
1k

khäng låïn làõm.
Cọ thãø âạnh giạ gáưn
âụng nh hỉåíng ca gọc vo
tåïi täøn tháút präfin theo cäng
thỉïc :
ζ
pr
= ζ
pr
min
+ 0,22
⎥
⎥
⎦
⎤
⎢
⎢
⎣
⎡
ββ

> 0,4 ÷ 0,6, khi cọ tạc dủng
âạng kãø ca âäü chëu nẹn. Khi
tàng säú M trong dng dỉåïi ám
do låïp biãn cọ mng âi v êt cọ
kh nàng bë âỉït dng nãn täøn
tháút präfin cọ gim âi chụt êt.
Khi M > M
*
do cọ täøn tháút song
nãn nh hỉåíng nhiãưu tåïi täøn tháút
präfin (Hçnh 4.11). 20
0-20
0
0,08
0,04
1
2
ζ
pr
opt
β -β
11
o
-α
o
α
opt

çnh 4.11 Täøn tháút präfin tu thüc vo
M

2- dy äúng phun C-90-15A (
α
1E
=12
o
)
3- dy cạnh âäüng P-30-21A (xung lỉûc)
- 102 -

nh hỉåíng ca säú R
e
åí âáưu ra dy cạnh khi cọ täúc âäü dỉåïi ám.
Chãú âäü dng chy trong låïp biãn v täøn tháút ma sạt trong låïp biãn trãn präfin
cạnh quảt phủ thüc vo säú R
e
khäng låïn trong låïp biãn cọ âäü chy táưng; cng tàng
säú R
e
chãú âäü dng chy trong låïp biãn s chuøn thnh chy räúi. Âäúi våïi bãư màût trån
ca cạnh khi tàng säú R
e
täøn tháút nàng lỉåüng s gim theo âënh lût = AR
e
-m

e
min
= (3 ÷ 5) 10
5
.
Täøn tháút nàng lỉåüng trong vng tỉû âiãưu chènh phủ thüc vo âäü nhạm tỉång
âäúi. Ty theo âäü nhạm tỉång âäúi täøn tháút ma sạt trong dy cạnh túc bin cọ thãø âạnh
giạ theo cäng thỉïc :
ζ
ms
= 0,19 (h/b)
0,251
(4.16)
Chãú âäü dng chy trong pháưn låïn cạc táưng theo säú R
e
thỉåìng nàòm trong vng
tỉû âiãưu chènh (âäúi våïi dy äúng phun cng nhỉ dy cạnh âäüng). Cho nãn, âãø cho cạc
táưng áúy lm viãûc cọ hiãûu qu thç âäü nhạm ca cạnh quảt phi ráút bẹ.
Nhỉỵng dy cạnh ca cạc táưng cúi túc bin cọ thãø lm viãûc åí chãú âäü R
e
< R
e
min

cho nãn khi tênh toạn cạc táưng áúy cáưn lỉu âãún nh hỉåíng ca säú R
e
(Hçnh 4-12).
0
ζ
pr

Trong rnh cạnh túc bin våïi chiãưu cao hỉỵu hản dng chy mang tênh cháút
khäng gian. ÅÍ âáy xút hiãûn dng chy ngang (dng thỉï cáúp) lm tàng thãm täøn tháút
nàng lỉåüng. Ngun nhán xút hiãûn dng thỉï cáúp trong rnh cạnh l vç cọ âäü nhåït
ca håi v giadien ạp sút ngang do âäü cong ca rnh tảo nãn.
Vç ạp sút åí bủng låïn hån ạp sút trãn lỉng cạnh nãn trong låïp biãn xút hiãûn
hiãûn tỉåüng chy trn theo cạc bãư màût giåïi hản chiãư
u cao ca rnh tỉì bủng âãún lỉng
(Hçnh 4.13).
Trãn lỉng åí phêa cạc âáưu
cạnh quảt låïp biãn chy tỉì cạc
vạch giåïi hản s tỉång tạc våïi låïp
biãn chuøn âäüng dc lỉng cạnh
(låïp biãn chênh) theo qy âảo
song song våïi vạch giåïi hản. Do
sỉû tỉång tạc áúy m låïp biãn trãn
lỉng cạnh quảt åí gáưn cạc âáưu cúi
bë phäưng ra, bãư dy låïp biãn tàng
lãn âạng kãø. Trãn bãư màût lm phêa
cạc âáưu cạnh ạp sút gim âi chụt
êt, cn trãn lỉng thç tàng lãn.
Chụ ràòng, thnh pháưn täúc
âäü ca chuøn âäüng ngang
(chuøn âäüng thỉï cáúp trong låïp
biãn åí phêa lỉng v åí cạc vạch âáưu cạ
nh s khạc nhau, ty thüc vë trê ca tiãút diãûn
âang åí trong rnh. Cạc pháưn tỉí håi nàòm gáưn nháút vãư phêa cạc âáưu cạnh v phêa trãn
lỉng präfin cọ dỉû trỉỵ âäüng nàng êt nháút (täúc âäü bẹ), v dỉåïi tạc dủng ca gradien ạp
sút ngang s âi lãûch hỉåïng chuøn âäüng chênh nhiãưu nháút, tảo nãn thnh pháưn täúc âäü
ngang. Nhåì âọ m trong rnh cạnh sinh ra hai vng xoạy nàòm âäúi xỉïng theo chiãưu
cao ca dy cạnh phàóng gáưn våïi vạch giåïi hản ca rnh. Håi trong låïp biãn chy trn

Täøn tháút låïn nháút theo chiãưu cao xú
t hiãûn åí vng låïp biãn phäưng lãn cng
nhỉ ngay åí trãn vạch giåïi hản.
Täøn tháút cạc âáưu cạnh phủ thüc vo cạc thäng säú hçnh hc v chãú âäü lm viãûc
ca dy cạnh. Nhỉng nh hỉåíng låïn nháút quút âënh nháút tåïi cạc täøn tháút âáưu cúi l
chiãưu cao tỉång âäúi
l = l/b. Cạc thê nghiãûm â chỉïng minh, cáúu trục ca dng håi
trong rnh, tỉïc l âải lỉåüng tuût âäúi ca täøn tháút dáưu cúi giỉỵ khäng âäøi, cn täøn
tháút tỉång âäúi thç tàng lãn khi gim chiãưu cao
l xúng âãún giåïi hản nháút âënh. Våïi
chiãưu cao bẹ, khi dng chy thỉï cáúp bë khẹp kên, khäng chè täøn tháút âáưu cúi tỉång
âäúi m c giạ trë tuût âäúi ca nọ âãưu tàng lãn. Âọ l do sỉû håüp lải ca cạc låïp biãn
phäưng lãn v sỉû tàng cỉåìng chuøn âäüng xoạy.
Täøn tháút âáưu cúi âỉåüc xạc âënh bàòng thỉûc nghiãûm bàòng cạch láúy täøn tháút ton
pháưn (tênh trung bçnh theo chiãưu cao) trỉì âi täøn tháút präfin.
ζ
k
= ζ - ζ
pr

Chỉìng no dng chy thỉï cáúp chỉa khẹp kên, chỉìng âọ täøn tháút âáưu cúi ζ
k

cn t lãû thûn våïi âải lỉåüng 1/l = b/l.
Âãø âạnh giạ gáưn âụng täøn tháút âáưu cúi ζ
k
åí trong cạc dy cạnh dỉåïi ám ty
thüc vo gọc qût ca dng ∆β = 180
o
- (β

24
25
26
o
o
Hçnh 4.14 Sỉû phán phäúi hãû säú täøn tháút v gọc ra ca
dng theo chiãưu cao ca dy cạnh phàóng xung lỉûc