Nét đẹp đoạn thơ Kim Trọng trở lại
vườn Thúy

"Giống như ngọn lửa bốc lên từ những cành cây khô, tài năng bắt
nguồn từ những tình cảm mạnh mẽ của con người. Thơ sinh ra từ
tình yêu và lòng căm thù, từ nụ cười trong sáng hay những giọt nước
mắt cay đắng" (Raxum Gamatốp). Thơ ca văn chương, cũng như
nghệ thuật nói chung đều bắt nguồn từ tấm lòng và tài năng của
người nghệ sĩ. Trái tim tràn đầy tình yêu thương chứng kiến nhiều
cuộc "thay đổi sơn hà", trải qua "nhiều cuộc bể dâu" và tài năng vĩ
đại của đại thi hào Nguyễn Du là hai cánh chim nâng người lên
những giây phút xuất thần viết nên thiên truyện Kiều bất tử, viết nên
những dòng thơ cảnh cũ người xưa ngậm ngùi nhớ nhung đau xót
tinh tế khi "Kim Trọng trở lại vườn Thúy", như có máu rỏ đầu ngọn
bút nước mắt thấm trang giấy.

Tình yêu giữa Thúy Kiều "sắc sảo mặn mà" - Kim trọng"đề huề lưng
túi gió trăng" là mối tình say đắm trong sáng, thanh khiết thiết tha.
Kim Kiều - đôi trai tài gái sắc tự nguyện đến với nhau với trái tim
nồng cháy - trải qua những phút giây hạnh phúc thơ ngây:

Người quốc sắc, kẻ thiên tài
Tình trong như đã, mặt ngoài còn e

Kim Kiều có những kỷ niệm êm đềm khó quên ở vườn Thúy, nơi sau
này Kim Trọng trở lại

Trở lại nơi hẹn ước xưa kia, Kim Trọng bồi hồi sau:

Từ ngày muôn dặm phù tang
Nửa năm ở đất liêu Dương tại nhà


Cảm nhận đầu tiên của Kim Trọng là nhà cửa vườn tược gia đình
Thúy Kiều đã hoàn toàn đổi khác. Tất cả đều hoang vắng điêu tàn:

Đầy vườn cỏ mọc lau thưa
Song trăng quạnh quẽ , vách mưa rã rời
Trước sau nào thấy bóng người
Hoa đào năm ngoái còn cười gió đông

Cảnh vật hiện lên hoang tàn, đổ nát. Nơi đây xưa kia đầm ấm như
vậy, bây giờ đã là nơi ngự trị của cỏ cây, gai góc, chim muông. Không
khí lạnh lẽo u ám "lặng ngắt như tờ" bao trùm lên cảnh vật: song
trăng quạnh quẽ, vách mưa rã rời, cỏ mọc lau thưa, gai góc mọc đầy.
Không gian vắng lặng đến mức có thể nghe thấy tiếng động rất nhỏ
của những con chim én. Giờ đây, chàng Kim đứng trước một vườn
xuân, cũng có cánh én, cũng có đầy gió xuân, cũng có cả hoa đào mùa
xuân - hoa của tình yêu, nhưng khu vườn thật thiếu sinh khí. Từng
đàn én tự do chao cánh một cách hoang dại ở độ cao rất thấp. Vì
thiếu bóng người nên chúng không còn biết sợ hãi là gì "xập xè én
liệng tầng không". Cánh én giờ đây khác xa với "cánh én đưa thoi"
ngày nào. Vườn tược hoang phế, nhà cửa cũng tiêu điều làm sao!
Những song cửa không có người đóng, mở để mặc cho ánh trăng
quạnh quẽ chiếu vào. Mưa gió phũ phàng nên tường vách rã rời. Như
vậy chỉ qua một vài chi tiết, Nguyễn Du đã dựng lên một cảnh tượng
hoang phế, tiêu điều, vừa cụ thể, vừa sinh động.

Dưới đôi mắt chàng Kim, cảnh vật như chết lặng thấm thía nỗi đau
đáu thất vọng. Vì là người tình trở lại nơi tình tự nên mỗi ngọn cỏ lá
cây đều đánh thức ở Kim Trọng những kỷ niệm khó quên. Vẫn cảnh
đấy mà người thì vắng bóng! Kim Trọng bâng quơ tự hỏi: cảnh đó

Hoa đào trong thơ Thôi Hộ gợi nhớ về quá khứ, còn hoa đào trong
thơ Nguyễn Du chính là sự hiện diện của quá khứ, của kỷ niệm. Câu
thơ của thi nhân, vì thế, thể hiện sâu sắc hơn tâm trạng của chàng
Kim trong cảnh này. Hoa đào là hình ảnh tượng trưng cho mùa xuân,
cho tình yêu. Hoa đào với chàng Kim còn gợi nhớ đến Kiều, đến kỷ
niệm:

Dưới đào dường có bóng người thướt tha

Chàng bồi hồi nhớ lại buổi chàng thoáng thấy bóng Kiều dưới cây
đào và việc ngẫu nhiên chàng bắt được cành kim thoa của nàg năm
trước. Như vậy cây đào là một nhân chứng, đồng thời là khung cảnh
làn nền cho mối tình đầu của Kim Kiều. Sự hiện diện của bông "hoa
đào năm ngoái" tươi thắm rực rỡ đối lập gay gắt với cảnh hiện tại, là
một nghịch cảnh trớ trêu, làm tăng thêm tính bi kịch của một người
đang trong tâm trạng tìm kiếm tuyệt vọng.

Không chỉ gặp bông hoa đào năm ngoái , chàng Kim còn nhận ra dấu
chân của nàg Kiều:

Cỏ lan mặt đất rêu phong dấu giày

Biết bao yêu thương trân trọng của chàng Kim đưọc gửi gắm trong
một từ "phong". Dấu giày của nàng Kiều đưọc rêu nâng niu nhẹ
nhàng, giữ lại một cách đầy trân trọng. Và từ dấu giày ấy , Kim trọng
nhận ra lối cũ nàng Kiều vẫn đi về , hình dung ra cả bước chân và
hình bóng của nàng:

Đi về này những lối này năm xưa


Tóm lại, sử dụng thi đề "cảnh đấy người đâu". Với thái độ cảm thông
và trân trọng đối với tình yêu đôi lứa, Nguyễn Du đã thể hiện một
cách sâu sắc tâm trạng người tình tìm đến nơi tình tự. Đoạn thơ có
nội dung trữ tình hoài cổ, có sức lay động xâu xa đối với nhiều thế hệ
độc giả. Ít nhiều nó đánh thức người đọc những kỷ niệm một đi
không trở lại, khiến họ có tình cảm bồi hồi xao xuyến.

Trên xứ sở của giấy trắng mực đen, nổi lên một tiếng lòng bất tử của
một con người vĩ đại - người ấy mang tên: Nguyễn Du.