PHẦN I-MỞ ĐẦU
I.Lý do chọn đề tài.
“Chăm sóc sức khỏe ban đầu là chìa khóa để toàn thể các dân tộc trên
thế giới vào năm 2010 đạt được một trình độ cho phép họ sống một cuộc
sống phong phú về mặt xã hội và kinh tế”
(Tuyên ngôn Alma –Ata 1978)
Trẻ em là nguồn hạnh phúc to lớn của gia đình,là tương lai của mỗi
quốc gia dân tộc.Vì vậy,việc chăm sóc,bảo vệ trẻ em đã trở thành nghĩa vụ
và trách nhiệm của toàn xã hội,là mối quan tâm hàng đầu,là trung tâm chú ý
của nhiều ngành khoa học,của các nhà nghiên cứu trẻ em trên nhiều quốc
gia,trong đó có Việt Nam.Hiện nay ở Việt Nam,việc quan tâm,chăm sóc đến
trẻ em đã được đề cập trong “Luật giáo dục”,và ở điều 19 có nêu: “ Mục tiêu
của giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thể chất,tình cảm,trí
tuệ,thẩm mỹ,hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách,chuẩn bị cho
trẻ em vào học lớp một phổ thông”.
Có thể cho rằng,giáo dục mầm non sẽ ảnh hưởng lớn đến quá trình
phát nhân cách con người.Vì vậy,vấn đề đặt ra trong lứa tuổi này là phải
quan tâm đầy đủ đến giáo dục thể chất trí tuệ và tinh thần cho trẻ như C.Mác
đã từng khẳng định: “Việc kết hợp giáo dục ,trí tuệ và thể chất không chỉ là
một phương tiện tăng thêm sản xuất xã hội mà con là phương tiện duy nhất
để phát triển con người toàn diện”.
Cơ thể trẻ đang trên con đường hoàn thiện và phát triển,vì thế sức đề
khàng,sự dẻo dai của cơ thể còn yếu.Cho nên trong các mặt giáo dục trẻ thì
việc giáo dục thể chất phải là nhiệm vụ cơ bản,trọng yếu,phải được tiến hành
thường xuyên,mạnh mẽ và toàn diện dưới sự quan tâm và có tránh nhiệm
của toàn xã hội.
Trong giáo dục mầm non,nhiệm vụ của giáo dục thể chất đã khẳng
định rằng: ở lứa tuổi này cần hình thành kỹ xảo và thói quen vệ sinh,tổ chức
chế độ ăn uống hợp lý, đảm bảo ngủ ngon,phát triển các kỹ năng vận
động,thực hiện giờ giấc theo chế độ sinh hoạt một cách nghiêm túc,thường
xuyên phòng chống bệnh cho trẻ…Như vậy,một trong những biện pháp

II.Mục đích nghiên cứu:
Một số biện pháp tổ chức nâng cao hiệu quả giấc ngủ trưa cho trẻ 5-
6 tuổi ở trường mầm non.
III. Đối tượng và khách thể nghiên cứu.
1. Đối tượng nghiên cứu
Một số biện pháp tổ chức nâng cao hiệu quả giấc ngủ trưa cho trẻ 5-6
tuổi ở trường mầm non.
2.Khách thể nghiên cứu.
Giấc ngủ trưa của trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non Sunflower –Hai Bà
Trưng –Hà Nội.
IV.Nhiệm vụ nghiên cứu.
1.Nghiên cứu một số vấn đề lý luận có liên quan đến đề tài.
2.Tìm hiểu thực trạng ngủ trưa của trẻ và phát hiện một số nguyên
nhân làm ảnh hưởng đến giấc ngủ trưa cảu trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm
non.
3. Đề xuất một số biện pháp tổ chức góp phần nâng cao hiệu quả
giấc ngủ trưa cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non.
V.Giả thuyết khoa học.
Hiệu quả giấc ngủ trưa của trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non có thể được
nâng cao nếu trong quá trình tổ chức giấc ngủ trưa cho trẻ,các cô giáo mẫu
giáo tiến hành đồng bộ một số biện pháp sau:cho trẻ tích cực tham gia vào
các hoạt động trong chế độ sinh hoạt từ lúc đón trẻ đến giờ ngủ trưa;chuẩn bị
giấc ngủ cho trẻ để loại trừ các tác nhân kích thích có ảnh hưởng đến giấc
ngủ trưa của trẻ;hàng ngày cho trẻ ngủ đúng giờ.
VI.Phạm vi nghiên cứu.
Trong khuôn khổ nghiên cứu của đề tài,chúng tôi xin chỉ đề cập đến
một số biện pháp tổ chức nâng cao hiệu quả giấc ngủ trưa cho trẻ 5-6 tuổi ở
trường mầm non Sunflower – Hai Bà Trưng – Hà nội.
VII.Phương pháp nghiên cứu.
1.Phương pháp nghiên cứu lý luận.

thuộc NIH còn khẳng định: “Bất kể làm việc gì trẻ em cũng sẽ làm tốt hơn
nếu chúng có một giấc ngủ tổt”. NIH khuyên nên cho trẻ ngủ nhiều hơn,
đồng thời cung cấp nhiều thông tin để trẻ ngủ ngon hơn như:không nuôi
động vật trong phòng ngủ ,trước lúc đi ngủ không nên xem ti vi,không nên
ăn hoặc uống nước có ga trước khi đi ngủ.(Báo sức khỏe và đời sống).
Theo báo cáo của bác sĩ Brett R.Kuln,trường đại học Nebraska tại
hội nghị thường niên của Hiệp hội nghiên cứu giấc ngủ:khuyến khích trẻ
ngủ nhiều có thể trừ ác mộng và mộng du.Mặc dù người ta cho rằng tình
trạng này có liên quan đến một số yếu tố di truyền,nhưng tác giả cho rằng
nhũng trẻ bị rối loạn này có thể bị giảm các biểu hiện bệnh lý nếu tăng tổng
số thời gian ngủ.Tác giả khuyên các bậc cha mẹ,các cô giáo nên cho trẻ ngủ
trưa,cần cho trẻ ngủ nhiều hơn bằng cách không để ti vi và trò chơi điện tử
trong phòng ngủ của trẻ.Tăng tổng số thời gian ngủ làm giảm rõ rệt tần xuất
các cơn ác mộng(Báo sức khỏe và đời sống)
Trong thời gian gần đây,bác sỹ Mare Weissbluth-chuyên gia hàng
đầu về giấc ngủ của Mỹ đã đưa ra những tư liệu nghiên cứu về giấc ngủ của
trẻ từ sơ sinh đến tuổi vị thành niên.Trong nghiên cứu của mình ông đã đề
cập đến những vấn đề : “Để trẻ có giấc ngủ ngon”với phương pháp tìm ra
nguyên nhân và giả thuyết những rối loạn giấc ngủ ở trẻ.
Với những nghiên cứu trên ta thấy:vấn đề giấc ngủ và chất lượng
giấc ngủ được các tác giả quan tâm từ rất sớm,song đối tượng chính của họ
thường là những trẻ em có vấn đề về giấc ngủ với hoàn cảnh kinh tế xã hội
khác nhau.Chính xuất phát từ đối tượng trên mà một số biện pháp đảm bảo
giấc ngủ ngon cho trẻ còn chưa mang tính toàn thể và khả thi đối tượng
nghiên cứu của đề tài này.
2.Những nghiên cứu trong nước.
Về giấc ngủ của trẻ đã có những công trình nghiên cứu như sau:
- “Báo cáo kết quả điều tra tình hình giấc ngủ của trẻ ở một số nhà
trẻ ở Hà Nội”-Vũ Thị Chín,Nguyễn Thị Thanh Vân,Nguyễn Văn
Lai,Nguyễn Sinh Thảo-Kỷ yếu NCKH về NDT lần thứ III-1986.

cứu về hoạt động thần kinh cao cấp,PapLôp đã nhấn mạnh đến một điều là
các trung khu thần kinh đặc biệt chóng mệt.Nếu không kịp thời cho các
trung khu đó nghỉ thì sẽ gây ra những rối loạn nghiêm trọng của hệ thần
kinh.PapLôp cũng đã chứng minh là trong trường hợp này sẽ diễn ra quá
trình bảo vệ thần kinh, Đó là quá trình ức chế.Sự ức chế đó còn gọi là ức chế
bảo vệ.Hiện tượng ngủ là một thí dụ về ức chế bảo vệ.Những công trình
nghiên cứu của các nhà sinh lí học khác cũng chứng minh là hệ thần kinh
trung ương phải được nghỉ ngơi trước tiên,Sự nghỉ ngơi theo chu kỳ đối với
hệ thần kinh có một ý nghĩa rất lớn để bảo vệ các tế bào thần kinh khỏi bị
suy nhược.Do vậy cần tổ chức cho trẻ giấc ngủ ngon.
Hoạt động thần kinh cấp cao được biểu hiện trong sự hình thành
các phản xạ có điều kiện. Đặc trưng của lứa tuổi này là phản xạ định
hướng.Việc củng cố các phản xạ có điều kiện dương tính ở trẻ rất khó
khăn,vì ở lứa tuổi này bắt đầu phát triển ức chế tự vệ cho tới tận khi bắt đầu
ngủ.Sự phát triển ức chế được biểu hiện ở sự giảm cường độ hoặc mất hoàn
toàn phản xạ có điều kiện.
Hệ thống tín hiệu thứ hai ngày càng có vai trò ưu thế ở trẻ 4-5
tuổi.thể hiện ở sự củng cố chậm các phản xạ có điều kiện, ở tính ổn định của
phản xạ đó với kích thích bên ngoài, ở sự lan rộng của các quá trình hưng
phấn và ức chế trên vỏ não.
Trẻ 5-6 tuổi,cường độ và tính linh hoạt của các quá trình thần kinh
tăng lên, Đặc biệt ở trẻ 6 tuổi: ức chế trong ổn định hơn,sức làm việc của vỏ
não được nâng cao.Trẻ 6 tuổi có thể tập trung chú ý vào một đối tượng nhất
định trong 15-20 phút. Ức chế ngoài giảm bớt ý nghĩa đối với trẻ,tức là các
kích thích bên ngoài một cách đột ngột không ảnh hưởng mạnh đến các phản
xạ có điều kiện đã được thành lập như ở các năm trước. Ức chế trong được
tăng cường.Những loại ức chế phân biệt và dập tắt được hình thành nhanh
gấp hai lần so với trẻ 4-5 tuổi.
Trẻ 5-6 tuổi,hệ thống tín hiệu thứ hai tăng lên.Tư duy bằng từ ngày
càng tăng.Ngôn ngữ bên trong xuất hiện.Chức năng khái quát hóa của từ đã

phấn sang ức chế,quy luật này chỉ có tính chất tương đối,nghĩa là không
đúng trong mọi trường hợp.Nếu kích thích quá yếu(dưới ngưỡng),hoặc quá
mạnh(trên ngưỡng)thì kích thích càng tăng,phản xạ sữ càng giảm (do xuất
hiện lực ức chế vượt hạn).
3.Quy luật lan tỏa và tập trung.
Khi nghiên cứu quy luật hình thành quá trình hưng phấn và ức chế
trên vỏ não ,PapLốp đã thấy rằng những quá trình đó không dừng lại ở tại
điểm mà tại đó chúng sinh ra,mà chúng lan rộng ra mọi hướng trên vỏ não
(khuyếch tán hay lan tỏa).Mức độ lan rộng phụ thuộc vào hưng tính của các
tiêu điểm trên vỏ não và vào cường độ kích thích tác động.Sau khi đã lan
rộng ra xung quanh chúng ta lại thu hẹp dần phạm vi hoạt động,cuối cùng
rút về vị trí xuất phát , đó là hiện tượng tập trung.
Sự lan tỏa tập trung của hưng phấn và ức chế trên vỏ não là hiện
tượng mang tính chất qui luật –qui luật lan tỏa và tập trung.
Ví dụ:Quá trình buồn ngủ ,ngáp, “díp mắt”, ngủ gật rồi ngủ say
chính là quá trình lan tỏa ức chế từ một điểm ban đầu nào đó trên vỏ não ra
toàn bộ vỏ não.Và quá trình ngược lại,từ ngủ đến thức dậy là một quá trình
tập trung của ức chế sau khi đã lan rộng khắp vỏ não.
4.Quy luật cảm ửng qua lại.
Cảm ứng là khả năng gây ra quá trình đối lập ở xung quanh
(không gian ) hoặc tiếp sau (thời gian) của các quá tình thần kinh cơ bản
(hưng phấn và ức chế).
Ví dụ: khi một điểm nào đó trên vỏ não hưng phấn thì nó sẽ làm
cho các điểm xung quanh ở trạng thái ức chế.Hay một điểm nào đó ở vỏ não
lúc này ở trạng thái hưng phấn mà không cần tác động hỗ trợ của một tác
nhân ngoại lai nào.
Theo PapLôp,trên vỏ não có hai loại cảm ứng:
-Cảm ứng dương tính:xảy ra khi sự phát sinh ức chế gây nên hưng
phấn.
-Cảm ứng âm tính:xảy ra khi sự phát sinh hưng phấn gây nên ức

IV.Giấc ngủ và ý nghĩa của giấc ngủ.
1.Khái niệm và bản chất sinh lý của giấc ngủ.
1.1.Khái niệm về giấc ngủ.
Ngủ là một trạng thái nghỉ ngơi của cơ thể,khi đó các quá trình
sinh lý đều giảm mức độ.Giấc ngủ đảm bảo khôi phục khả năng phân tích và
tổng hợp của vỏ não,khả năng làm việc của tế bào não nói riêng và cơ thể
nói chung.Chính vì vậy,giấc ngủ là nhu cầu sinh lý của con người.
Một giấc ngủ ngon phải đảm bảo các yếu tố:
-Ngủ nhanh.
-Ngủ say (ngủ sâu).
-Ngủ đủ thời gian cần thiết.
1.2.Bản chất sinh lý của giấc ngủ.
Ngủ là một nhu cầu sinh lý bình thường của cơ thế,có tác dụng bảo
vệ hệ thần kinh.
Theo PapLôp,tế bào thần kinh làm việc kéo dài và căng thẳng sẽ
mệt mỏi suy nhược.Nếu làm việc thái quá thì các tế bào sẽ bị tổn thương và
hoạt động của chúng sẽ bị rối loạn trầm trọng.Lúc này vỏ não sẽ có một
phản ứng tự vệ chống lại sự mệt mỏi và suy nhược của tế bào thần
kinh:Trong vỏ não phát sinh một quá trình ức chế, ức chế này lan rộng dần
khắp vỏ não và lan xuống cả phần dưới vỏ,làm xuất hiện giấc ngủ.
Như vậy,cơ sở sinh lý của giấc ngủ là hiện tượng khuyếch tán của
một quá trình ức chế lan truyền trong toàn bộ vỏ não và các phần dưới vỏ.
2.Các thuyết về giấc ngủ.
2.1.Thuyết độc tố Lêzan và Pêzôn.
Theo thuyết này,trong quá trình trao đổi chất,cơ thể tích lũy nhiều
chất gây ngủ.Khi nồng độ các chất đó đạt tới một mức độ nhất định,nó sữ tác
động tới tế bào thần kinh gây buồn ngủ.Trong khi ngủ, độc tổ gây ngủ sữ
được thải dần ra ngoài cơ thể và từ đó sẽ làm giảm ảnh hưởng đối với cơ
thể,dần dần nó cũng hết tác động đến hệ thần kinh.Khi đó,khả năng làm việc
của não bộ sẽ được khôi phục dẫn đến hiện tượng tỉnh giấc.

chúng mệt mỏi.
-Sự loại trừ các kích thích bên ngoài làm cho tính cường (trương
lực) của các tế bào thần kinh giảm sút và dễ chuyển sang trạng thái ức
chế.Vì vậy,khi chuẩn bị cho trẻ ngủ nên cởi bớt quần áo, đặt trẻ ở tư thế
thoải mái,tắt bớt đèn,vặn nhỏ đài…
-Giấc ngủ còn là kết quả của một quá trình phản xạ có điều
kiện,thành lập trên các tác nhân thời gian và chế độ sống của động vật và
con người.Nói cách khác là xây dựng trên sự xen kẽ đều đặn và đúng kì hạn
của hoạt động ban ngày và sự ngừng hoạt động ban đêm,kèm theo một số
động tác quen thuộc mà ta vẫn gọi là “chuẩn bị đi ngủ”.Vì vậy cần tạo cho
trẻ thói quan đi ngủ đúng giờ với những động tác chuẩn bị quen thuộc.
4.Các giai đoạn chuyển từ thức sang ngủ.
Tùy từng cơ thể,từng hoàn cảnh,giấc ngủ có thể say nhất vào thời
gian đầu,giữa hoặc cuối.Nhưng nhìn chung,việc chuyển từ “thức” sang
“ngủ” đều qua một số giai đoạn giống nhau.
Mỗi giai đoạn của giấc ngủ được qui định bằng sự đáp ứng của cơ
thể với mỗi tác nhân kích thích có cường độ khác nhau.Lúc thức với những
tác nhân kích thích khác nhau có thể có phản ứng khác nhau.
4.1.Giai đoạn san bằng (thiu thiu ngủ).
Mọi kích thích đều có tác dụng gần như nhau,cơ thể đều có phản
ứng giống nhau.
4.2.Giai đoạn trái ngược.
Các kích thích yếu trở nên có tác dụng mạnh và ngược lại.
4.3.Giai đoạn cực kỳ trái ngược.
Tác nhân gây hưng phấn lúc thức trở thành gây ức chế,ngược lại
kích thích gây ức chế lại có tác dụng gây hưng phấn.
4.4.Giai đoạn ức chế hoàn toàn (ngủ say)
Mọi tác nhân kích thích dù mạnh hay yếu đều không làm xuất hiện
phản ứng,cơ thể không trả lời kích thích .Các tế bào thần kinh trên vỏ não ở
trạng thái ức chế hoàn toàn.

biệt là vỏ não.
Giấc ngủ trưa cũng ngủ giấc ngủ đêm là một loại nghỉ ngơi cơ bản
và không có gì thay thế được.Thiếu ngủ còn có hại cho cơ thể hơn thiếu
ăn.Người ta chỉ có thể không ngủ tối đa 4-5 ngày,sau đó có muốn hay không
cũng ngủ thiếp đi.
Trẻ mẫu giáo,thời gian thức được kéo dài hơn so với các lứa tuổi
trước.Trong thời gian thức này của trẻ dần xuất hiện ngày càng nhiều các
hoạt động ăn - chơi - học tập… Điều đó đồng nghĩa với mật dộ vận động,sự
phát huy năng lượng - năng lực cá nhân ngày càng lớn.Song nếu không tổ
chức các hoạt động trên một cách hợp lý,khoa học thì sẽ mâu thuẫn với khả
năng về sức lực của trẻ con nhiều hạn chế.Trẻ chứa thể tham gia liên tục vào
các hoạt động một cách tích cực,có hiệu quả mà không cần có những phút
nghỉ ngơi với đúng nghĩa của nó.Ngay cả đối với bản thân của chúng ta -
những người trưởng thành và đang ở trong sự xung mãn nhất về thể lực cũng
cần những giờ phút nghỉ ngơi đó biết bao.
Trong cuốn sách bất hủ “Nghiên cứu di truyền các thiên tài” của mình
tiến sĩ Liwis M.Terman đã trình bày một phương pháp thử trí thông minh do
chính ông tìm ra vào năm 1925.Khi so sánh 600 trẻ có chỉ số IQ >140 và
2700 trẻ khác với IQ < 140, ông nhận thấy trẻ thiên tài có giấc ngủ dài
hơn.Một khảo sát khác của ông tiến hành trên 5500 trẻ em Nhật vào hai
năm sau cũng có kết quả tương tự.Sau này,những nghiên cứu riêng biệt về
giấc ngủ của Terman cũng cho thấy thông minh đi đôi với giấc ngủ.Năm
1983,phòng thí nghiệm giấc ngủ ở Canada đã khẳng định nghiên cứu của
Terman là đúng:Trẻ có chỉ số IQ lớn thì tổng lượng thời gian ngủ của chúng
dài.Các nghiên cứu của Canada và Mỹ đều thống nhất rằng trẻ thông minh
có giấc ngủ dài hơn so với trẻ cùng lứa tuổi.
Mới đây,một nghiên cứu khác của Đại học Lousville về giấc ngủ đối
với trẻ sinh đôi trẻ có kiểu ngủ dài và điểm số cao hơn về tập đọc,từ vựng,
đọc hiểu…so với trẻ có kiều ngủ ngắn.Rõ ràng,giấc ngủ với trẻ em là rất
quan trọng.Các nghiên cứu đều chứng minh có sự liên quan chặt chữ giữa