biết họ đầu t vào đâu thì có lợi. Do đó việc thu P và theo đuổi P
là động lực thúc đẩy nhà t bản, là mục tiêu cạnh tranh của các
nhà t bản.
Do mục tiêu đạt đợc lợi nhuận cao nhất nên giữa các nhà t bản
luôn luôn diễn ra sự cạnh tranh gay gắt. Các quá trình cạnh tranh
của nhà t bản đợc Mac phân chia thành hai loại : cạnh tranh
trong nội bộ ngành và cạnh tranh giữa các ngành.
Cạnh tranh trong nội bộ ngành là sự cạnh tranh giữa các xí
nghiệp trong cùng một ngành, cùng sản xuất ra một loại hàng
hoá nhằm mục đích tiêu thụ hàng hoá có lợi hơn để th lợi nhuận
siêu ngạch.
Do bản chất của cạnh tranh chính là một hình thức đấu
tranh gay gắt giữa những ngời sản xuất hàng hoá dựa trên chế
độ t hữu về t liệu sản xuất, nhằm dành giật những điều kiện có
lợi nhất của sản xuất và tiêu thụ hàng hoá. Vì vậy cho nên cạnh
tranh trong nội bộ ngành buộc các xí nghiệp phải tìm cách giảm
giá trị cá biệt của hàng hoá thấp hơn giá trị xã hội để dành thắng
lợi trong cạnh tranh. Kết quả là do điều kiện sản xuất bình quân trong một ngành thay đổi, giá trị xã hội của hàng hoá giảm
xuống.
Cạnh tranh giữa các ngành là cạnh tranh giữa các nhà t bản
ở các ngành sản xuất khác nhau nhằm tìm nơi đầu t có lợi hơn,
ở các ngành sản xuất khác nhau có những điều kiện khác nhau,
do đó tỷ suất lợi nhuận cũng khác nhau. Các nhà t bản chọn
ngành có lợi nhuận cao để đầu t. C.Mac viết : Do ảnh hởng
của cạnh tranh những tỉ suất lợi nhuận khác nhau đó san bằng đi
thành một tỉ suất lợi nhuận chung, đó là con số bình quân của tất


đầy đủ giữa các ngành sản xuất ; quan hệ tín dụng phát triển, t
bản tự do chuyển từ ngành này sang ngành khác.
Trớc đây khi cha xuất hiện phạm trù giá cả sản xuất thì
giá cả xoay quanh giá trị hàng hoá. Giờ đây giá cả của hàng hoá
xoay quanh giá cả sản xuất. Về mặt lợng giá cả sản xuất và giá
trị có thể không bằng nhau. Chính trong mối quan hệ này, giá trị
vẫn là cơ sở, là nội dung bên trong của giá cả sản xuất, giá cả thị
trờng.
Thực chất hoạt động của quy luật giá cả sản xuất là sự biểu
hiện hoạt động của quy luật giá trị trong thời kỳ tự do cạnh tranh
của chủ nghĩa t bản.
Lợi nhuận đợc biểu hiện dới dạng P công nghiệp , P thơng
nghiệp, P ngân hàng, lợi tức cho vay.
Trong công nghiệp để cung cấp hàng hoá, dịch vụ cho thị
trờng các nhà sản xuất phải bỏ tiền vốn trong quá trình sản xuất
và kinh doanh họ mong muốn chi phí còn số d dôi để không chỉ
sản xuất, củng cố và tăng cờng vị trí của mình trên thị trờng.
Lợi nhuận ở đây chính là phần chênh lệch giữa tổng doanh thu và tổng chi phí. Còn tối đa hoá lợi nhuận hoặc giảm chi phí sản
xuất, tức là phải làm gì để đạt đợc lợi nhuận cực đại cho doanh
nghiệp. Tổng doanh thu của doanh nghiệp là số tiền mà doanh
nghiệp đó kiếm đợc nhờ bán hàng hoá, dịch vụ trong một thời
kỳ nhất định. Và quá trình bán này cũng đợc t bản công
nghiệp chia cho một phần lợi nhuận. Lợi nhuận đó sau này đợc
gọi là lợi nhuận thơng nghiệp.
Chúng ta đã đề cập đến quan điểm của chủ nghĩa trọng
thơng, ở đó họ cho rằng lợi nhuận là kết quả của sự không

xuất thực tế. Sự hình thành P thơng nghiệp đã che dấu thêm một
bớc quan hệ bóc lột t bản chủ nghĩa. Do việc phân phối P giữa t bản công nghiệp và t bản thơng nghiệp diễn ra theo quy luật
tỉ suất lợi nhuận bình quân thông qua cạnh tranh.
Lợi tức và tỉ suất lợi tức
Trong quá trình tuần hoàn và chu chuyển của t bản công
nghiệp, luôn có số t bản tiền tệ tạm thời nhàn rỗi ví dụ nh tiền
lơng quỹ khấu hao của t bản cố định, tiền dùng để mua nguyên
liệu vật liệu nhng cha đến kỳ mua, bộ phận giá trị thặng d
tích luỹ (dới dạng tiền) để mở rộng sản xuất nhng cha sử
dụng số tiền nhàn rỗi nh thế không mang lại một thu nhập nào
cho nhà t bản. Nhng đối với nhà t bản thì tiền phải đẻ ra tiền.
Vì vậy nhà t bản phải cho ngời khác vay để kiếm lãi. Vì trong
cùng một thời gian đó có những nhà t bản khác rất cần tiền để
mở rộng sản xuất do đó họ có nhu cầu vay. T bản cho vay là t
bản tiền tệ mà ngời chủ của nó nhờng cho một ngời khác sử
dụng trong một thời gian để đợc một số lời lãi nào đó. Số lời lãi
đó gọi là lợi tức. Bản chất của lợi tức là một phần lợi nhuận bình
quân mà nhà t bản đi vay đã đa cho nhà t bản đi vay sử dụng.
Nguồn gốc của lợi tức là một phần giá trị thặng d do công nhân
sáng tạo ra trong lĩnh vực sản xuất. Nhng việc nhà t bản cho
vay thu đợc lợi tức che dấu mất thực chất bóc lột của t bản chủ nghĩa. Dựa vào công thức t bản vận động cho vay, chúng ta
hoàn toàn vạch trần đợc điều đó.
Lợi tức vận động theo quy luật tỉ suất lợi tức. Tỉ suất lợi tức
là tỉ lệ tính theo % giữa tổng số lợi nhuận bình quân, tỉ lệ phân

thuộc vào tình hình kinh doanh của công ty.
Cổ phiếu đợc mua bán trên thị trờng gọi là trị giá cổ
phiếu.Thị giá cổ phiếu không phải là số tiền ghi trên mặt phiếu,