Tiểu luận
TÂM LÝ NÔNG DÂN
TRONG QUÁ TRÌNH
CÔNG NGHIỆP HÓA
HIỆN ĐẠI HÓA

MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU
Có thể nói rằng, nền kinh tế tiểu nông đã tồn tại hàng ngàn năm ở Việt Nam
cùng với chế độ phong kiến, chế độ thuộc địa nửa phong kiến và văn hóa làng xã đã
góp phần tạo nên đặc điểm tâm lý đa dạng, phong phú và phức tạp của người nông
dân. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn là cuộc cải biến cách
mạng sâu sắc, triệt để về mọi mặt, nhất là trong đời sống tâm lý của người nông dân
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình chuyển từ nền kinh tế nông nghiệp
lên nền kinh tế công nghiệp. Dưới góc độ tâm lý, đó cũng là quá trình chuyển từ “tâm
lý tiểu nông" lên "tâm lý công nghiệp". Đó là cuộc cải biến mang tính khoa học và
cách mạng trong đời sống tâm lý của người nông dân. Nhằm đánh giá đúng đắn thực
trạng ảnh hưởng của tâm lý nông dân trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đát
nước nên nhóm chúng tôi quyết định chọn đề tài: “Tâm lý người nông dân trong quá
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” làm đề tài nghiên cứu.

NỘI DUNG
1. Khái niệm
Nông dân là những người lao động cư trú ở nông thôn, tham gia sản xuất nông
nghiệp. Nông dân sống chủ yếu bằng ruộng vườn, sau đó đến các ngành nghề mà tư
liệu sản xuất chính là đất đai.
Tùy từng quốc gia, từng thời kì lịch sử, người nông dân có quyền sở hữu khác
nhau về ruộng đất. Họ hình thành nên giai cấp nông dân, có vị trí, vai trò nhất định
trong xã hội.
Theo Hội Nông dân Việt Nam, nông dâ nước ta hiện nay chiếm 73% dân số


trình độ học van thấp, không có ngành nghề Vì vậy, nhiều nơi người nông dân phải
rời bỏ quê hương đi kiếm sống, hiện tượng di dân tự do từ nông thôn "ồ ạt" ra thành
phố trong những năm qua chứng minh cho điều đó (Hiện nay, Hà Nội có khoảng 500
ngàn và thành phố Hồ Chí Minh có khoảng 1,5 triệu dân tự do, không có hộ khẩu). Ra
thành phố, nhiều người không kiếm được việc làm, một số phải đi làm thuê bằng đủ
các nghề, thậm chí có số trở thành tội phạm và sa vào tệ nạn xã hội. Chính trong bối
cảnh này ở người nông dân dễ nảy sinh tâm lý làm thuê, tâm lý chán chường, bất
mãn
Đa số sinh viên xuất thân từ nông dân, tốt nghiệp các trường đại học, cao đẳng
không muốn về quê công tác. Họ "bám trụ" ở thành phố để kiếm tiền với bất cứ nghề
gì (dọn phòng, bưng bê ở nhà hàng, bốc vác ở kho bãi ). Ở đây, tâm lý "kiếm tiền",
đua đòi, thích cuộc sống xa hoa đã lộ ra khá rõ.
Do "áp lực" lớn của công nghiệp hóa và đô thị hóa. Ở vùng ven đô (điển hình là
thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Năng, Cần Thơ ), trong một thời gian rất ngắn
một bộ phận lớn nông dân "nghiễm nhiên" trở thành thị dân, mặc dù họ không được
chuẩn bị về mặt tâm lý, học vấn, văn hóa. Họ có một số tiền lớn (do được đền bù giải
tỏa, do bán đất ) nhưng không biết làm gì. Một số sử dụng tiền và kinh doanh, một
số dùng tiền mua sắm xe cộ, ăn chơi (cờ bạc, đánh đề, cá cược ). Ở đây, đã hình
thành lối sống "xài sang' "hợm hĩnh" và cuối cùng lại “trắng tay" rơi vào thất nghiệp.
Nông dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng rừng núi do hoàn cảnh sống khó khăn, ít
được hưởng phúc lợi xã hội, làm ăn thua lỗ, chán chường với cuộc sống và tìm đến
với các "trò" mê tín dị đoan, tín ngưỡng tôn giáo mới (trường hợp ở Tây Nguyên,
nhiều người bỏ tín ngưỡng, tôn giáo cũ gia nhập vào đạo Tin Lành là ví dụ điển hình,
đĩ nhiên là ở đây có sự xúi giục của một số kẻ xấu).
Trong điều kiện tác động mạnh của các quy luật kinh tế thị trường (cạnh tranh,
cung cầu, lợi nhuận, lợi nhuận tối đa), trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế và giao
lưu văn hóa (nhiều hàng hóa chất lượng tết, giá rẻ, nhiều văn hóa phẩm phương Tây
tràn vào) thì một bộ phận dân cư trong đó có nông dân có tâm lý "sùng ngoại", có lối
sống thực dụng, sùng bái đồng tiền, coi nhẹ các giá trị văn hóa truyền thống cũng là

phần làm nên cái thông minh, sáng tạo và lạc quan yêu đời. Chính những câu chuyện
về những ông Trạng Việt Nam (Trạng Quỳnh, Trạng Lợn ) và những câu tục ngữ ca
dao như: "Chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo" đã là những minh chứng sinh động
cho điều đó.
b. Mặt tiêu cực
Tư duy manh mún, tản mạn là một biểu hiện tâm lý nổi bật của nông dân sống
khép kín sau lũy tre làng, canh tác trên mảnh đất bạc màu, những thửa ruộng nhỏ, lẻ
với công cụ thô sơ "Con trâu đi trước cái cày theo sau" dựa trên những thói quen, tập
quán nhiều đời Chính hoàn cảnh đó đã làm nảy sinh và nuôi dưỡng tư duy manh
mún, tản mạn (thiếu khả năng khái quát tổng hợp) của người nông dân. Chính vì vậy
mà họ chỉ thấy lợi trước mắt, không thấy lợi lâu dài, chỉ thấy lợi ích cá nhân, không
thấy lợi ích tập thể ".
Thói "lười biếng" suy nghĩ và tính toán, tính ỷ lại và bảo thủ, sự sùng bái kinh
nghiệm và "coi thường" lớp trẻ là sản phẩm lâu dài của nền kinh tế tiểu nông mà dù
muốn hay không người nông dân vẫn tiêm nhiễm. Trong nền kinh tế tiểu nông, "Lão
nông tri điền", “sống lâu lên lão làng", “đất lề quê thói", “phép vua thua lệ làng" đã
trở thành thói quen ứng xử phổ biến. Hơn nữa, sống trong chế độ phong kiến dưới sự
thống trị của chế độ đẳng cấp, tôn ti, trật tự Nho giáo, người nông dân coi lớp trẻ như
là loại "trứng khôn hơn vịt", “khôn ba năm dại một giờ" Trong khi nói về những

điều cần khắc phục trong tâm lý nông dân, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: " nông dân
thường có tính thủ cựu, rời rạc, tư hữu "
Thiếu ý thức kỷ luật lao động và "thừa " tính đố kỵ, ganh ghét, cục bộ, bản vị địa
phương cũng là một đặc điểm tâm lý nổi bật của nông dân. Người nông dân (tư hữu
nhỏ) sản xuất phụ thuộc vào thiên nhiên "nắng mưa bất thường" và "tùy hứng" cá
nhân đã trở thành thói quen phổ biến ở làng xã Việt Nam. Bị quy định bởi tư hữu nhỏ,
bởi trình độ nhận thức và điều kiện kinh tế - xã hội, người nông dân tuy cần cù, thông
minh nhưng thiếu tính tổ chức, kỷ luật chặt chẽ, bộc lộ tính đố kỵ, ganh ghét, cục bộ
"Đèn nhà ai nấy rạng", “ta về ta tắm ao ta", “trâu buộc ghét trâu ăn"
Sống dựa trên nền kinh tế tiểu nông nghèo nàn lạc hậu, dưới chế độ phong kiến

sống động đó đã làm biến đổi tâm lý của người nông dân theo chiều hướng tích cực.

Ở đây, niềm tin vào chế độ, tính tích cực lao động, ý thức về trách nhiệm công dân
ngày càng tăng rõ rệt trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
KẾT LUẬN
Tâm lý người dân Việt Nam nói chung, người nông dân Việt Nam nói riêng
mang nhiều nét đẹp, lối sống đó ổn định đại diện cho bản sắc dân tộc trong các thang
giá trị, nhất là các thang giá trị về đạo đức và lối sống Việt Nam qua nhiều thế hệ.
Nhưng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã bộc lộ mặt trái của nó, kìm
hãm sự phát triển, vươn lên của ngành nông nghiệp Việt Nam. Trong xu thế hòa nhập
hiện nay, nông dân Việt Nam cần giữ gìn các bản sắc, nét đẹp truyền thống, “hòa
nhập nhưng không hòa tan”, phát huy các điểm mạnh, hạn chế các điểm yếu trong tâm
lý để hướng đến một nền nông nghiệp hiện đại.
Tài liệu tham khảo
1. Tổng cục thống kê http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=427&idmid=3
2. Tâm lý học http://www.tamlyhoc.net/diendan/showthread.php?tid=1934
3. Viện nghiên cứu phát triển thành phố
http://www.hids.hochiminhcity.gov.vn/xemtin.asp?idcha=1679&cap=3&id=2254
Và một số tờ báo điện tử khác.