PHƯƠNG PHÁP CHỌC HÚT TẾ BÀO
TUYẾN GIÁP BẰNG KIM NHỎ

TÓM TẮT
Bắt đầu từ giữa thế kỷ 16, nhưng mãi đến giữa thế kỷ 20 phương pháp chọc
hút tế bào tuyến giáp bằng kim nhỏ (FNACTG) mới thực sự được dùng phổ
biến. Phương pháp này có chỉ định rộng rãi, chủ yếu cho những nhân lạnh
đơn độc của TG và không có chống chỉ định. Tai biến rất hiếm < 2%, sẽ
không xảy ra khi dùng kim nhỏ và người thực hiện đã quen kỹ thuật này.
Ðây là một phương pháp có những ưu điểm sau:- S (simple): kỹ thuật đơn
giản - A (Accuracy): độ nhạy cảm 83%, độ đặc hiệu 92%, độ chính xác
95%, (-) giả 0, 3 - 6% < (-) giả của cắt lạnh, (+) giả: 0 - 2, 5% - F (fast):
thực hiện nhanh có kết quả trong vòng vài phút. - E (economy): ít tốn kém
so với một phẫu thuật sinh thiết không cần thiết mà kết quả GPB chưa chắc
đã kết luận được tình trạng xâm nhập vỏ bao và mạch máu. Kết hợp 4 ưu
điểm trên, viết tắt: SAFE, cuối cùng đây là một phương pháp an toàn vì
không gieo rắc tế bào bướu như khi sinh thiết, cũng như không gây dính sau
mổ. Và tuy FNA tuyến giáp tỏ ra hữu dụng trong chẩn đoán carcinôm tuyến
giáp không biệt hoá nhưng nhược điểm của nó là khó phân biệt được giữa
tân sinh nang lành và ác cũng như giữa phình giáp cục và tân sinh nang. Dù
sao thì đây cũng là một xét nghiệm được đề nghị nên thực hiện đầu tiên cho
một nhân lạnh đơn độc ở tuyến giáp.
SUMMARY
FINE NEEDLE ASPIRATION CYTOLOGY OF THYROID GLAND
Bui Thi Hong Khang, Au Nguyet Dieu, Huynh Ngoc Linh, Doan Thi
Phuong Thao, Nguyen Vu Thien, Nguyen Van Thanh, Nguyen Sao Trung *
Y hoc TP. Ho Chi Minh 1999 * Vol. 3 * No. 1: 17-24
Begining from the middle of 16
th
century but until the middle of 20
th

(7)
đã báo cáo hai ca ung thư
tuyến giáp bằng chọc hút với kim 18. Vào 1933, Stewart
(12)
đã đọc kết quả
cho 45 phết tế bào tuyến giáp thực hiện bằng phương pháp chọc hút. Ông
nhận xét rằng chẩn đoán tế bào học tuyến giáp bằng chọc hút thì khó nhưng
hữu dụng khi chẩn đoán những carcinom không biệt hoá của tuyến giáp,
trong khi chẩn đoán phân biệt giữa carcinom tuyến giáp dạng nhú hoặc dạng
nang với những thể tăng sản hoạt động của bệnh Grave thì không thể thực
hiện được. Tương tự, chẩn đoán limphôm dễ nhầm lẫn với carcinom tế bào
nhỏ của tuyến giáp.
Ðến năm 1934, Martin và Ellis
(8)
đã chẩn đoán 17 trường hợp ung thư tuyến
giáp bằng phương pháp chọc hút.
Và trong suốt những năm 1930-1951, 98 bệnh nhân có ung thư tuyến giáp
dạng nhú được phát hiện bằng phương pháp chọc hút tuyến giáp hoặc những
khối u ở cổ tại bệnh viện Memorial, New York, nhưng vì âm tính giả lên đến
26% nên phương pháp này lại bị gián đoạn một thời gian dài. Lúc này, Foote
và Frazell
(5)
tin rằng chẩn đoán bằng cắt lạnh đáng tin cậy hơn FNA. Và
người ta chỉ quan tâm đến sinh thiết bằng kim cắt còn FNA thì rơi vào quên
lãng.
Tuy nhiên, hầu như đồng thời với những báo cáo về FNA ở Mỹ, Scandinavi
cũng chú ý đến ứng dụng của FNA trên tuyến giáp. Sưderstrom
(11)
vào năm
1952 đã thay kim 18 bằng kim 22 (0,6-0,7mm). Kỹ thuật này đã được chấp

Lưu ý
- Nếu hút ra trên 0, 3 ml máu, nên ngưng hút và làm lại.
- Nếu chọc nhầm vào mạch máu lớn, máu sẽ ùa vào ống chích ngay khi kéo
piston.
- Nếu chọc nhầm vào khí quản, ngừng chọc và chọc ở vị trí khác.
- Nếu chọc vào vùng hoại tử, nên chọc lại ở vị trí ngoại vi tổn thương.
- Chọc hút một nang giáp chỉ cần kéo piston không cần cắt.
- Phải cân bằng áp lực trước khi rút kim ra khỏi tổn thương, nếu không chất
bệnh phẩm sẽ bị hút vào ống chích.
- Tỷ lệ lấy không đủ bệnh phẩm cho chẩn đoán, dù là người làm có đầy đủ
kinh nghiệm, là 4-8%.
Trải và nhuộm bệnh phẩm
* Trải bệnh phẩm
- Bệnh phẩm được xịt ra trên lam thành một giọt duy nhất, nên để mũi kim
tiếp xúc với mặt lam lúc xịt
- Tránh xịt bệnh phẩm ra thành nhiều giọt nhỏ, bệnh phẩm sẽ mau khô làm
tế bào và hồng cầu chồng chất lên nhau, còn nếu cố gắng trải giọt bệnh phẩm
đã khô sẽ làm tế bào bị biến dạng (hình 2, 3).
- Dùng một lam thứ hai hoặc lamelle đè nhẹ lên bệnh phẩm rồi kéo. Nếu
bệnh phẩm có nhiều dịch và máu thì kéo như trải phết máu. Nếu là dịch thì
quay ly tâm 1000 vòng/phút trong vòng 10 phút và trải phần cặn lắng như đã
mô tả ở trên. (hình 4)