KHI TÔI CÒN ĐANG NGỦ 31

khởi động một công ti gọi là B2K, với một bộ phận gọi là
Brickwork [Xây Gạch], nó chào cho các nhà điều hành toàn cầu
bận rộn trợ lí cá nhân riêng của họ ở Ấn Độ. Giả sử bạn điều hành
một công ti và được mời nói chuyện và trình bày bằng PowerPoint
hai ngày nữa. “Trợ lí điều hành từ xa” của bạn ở Ấn Độ, do
Brickwork cung cấp, sẽ làm mọi việc tìm kiếm cho bạn, soạn bài
trình bày PowerPoint, và e-mail toàn bộ cho bạn vào ban đêm sao
cho nó ở trên bàn bạn ngày bạn phải trình bày.
“Bạn có thể giao việc cho trợ lí điều hành từ xa của mình khi bạn
rời cơ quan vào cuối ngày ở Thành phố New York, và việc sẽ sẵn
sàng cho bạn sáng hôm sau,” Kulkarni giải thích. “Bởi vì thời gian
chênh lệch với Ấn Độ, họ có thể làm việc được giao khi bạn ngủ và
đưa lại cho bạn vào buổi sáng”. Kulkarni gợi ý tôi thuê một trợ lí từ
xa ở Ấn Độ để làm tất cả việc tìm kiếm cho cuốn sách này. “Anh
hay chị ta cũng giúp anh theo kịp với cái anh muốn đọc. Khi anh
thức dậy, anh sẽ thấy tóm tắt đầy đủ trong in-box của anh”. (Tôi
bảo ông ta không ai có thể giỏi hơn trợ lí lâu đời của tôi, Maya
Gorman, người ngồi cách xa mười bước!).
Có một trợ lí điều hành từ xa tốn khoảng 1.500 đến 2.000 $ một
tháng, và căn cứ và quỹ những người tốt nghiệp đại học Ấn Độ mà
từ đó Brickwork có thể tuyển, năng lực trí tuệ mà bạn có thể thuê
dollar lấy dollar là đáng kể. Như tài liệu quảng cáo của Brickwork
nói, “Quỹ tài năng của Ấn Độ tạo cho các công ti tiếp cận đến một
dải phổ rộng của những người có trình độ cao. Bên cạnh những
người mới tốt nghiệp đại học, khoảng 2,5 triệu mỗi năm, nhiều
người nội trợ có trình độ cũng tham gia thị trường việc làm”. Các

nhiều dấu hiệu hơn về thế giới là phẳng. Vì thế sau Ấn Độ, tôi mau
chóng đi Tokyo, nơi tôi đã có cơ hội phỏng vấn Kenichi Ohmae,
nguyên là nhà tư vấn huyền thoại của McKinsey & Company ở
Nhật Bản. Ohmae đã rời McKinsey và lập ra doanh nghiệp riêng
của mình, Ohmae & Associates. Và họ làm gì? Không còn làm tư
vấn nữa, Ohmae giải thích. Bây giờ ông đi tiên phong trong nỗ lực
để outsource các việc làm chất lượng thấp cho các call center và
các nhà cung cấp dịch vụ nói tiếng Nhật ở Trung Quốc. “Ông nói
gì?” tôi hỏi. “Sang Trung Quốc? Chẳng phải một thời người Nhật
đã thuộc địa hoá Trung Quốc, để lại vị rất khó chịu trong miệng
người Trung Quốc?”
Thế đấy, phải, Ohmae nói, nhưng ông giải thích rằng người Nhật
cũng để lại một số đông người nói tiếng Nhật những người đã duy
trì một phần văn hoá Nhật, từ sushi đến karaoke, ở bắc Trung
Quốc, đặc biệt quanh thành phố cảng đông bắc Đại Liên. Đối với
Nhật Bản Đại Liên đã trở thành cái mà Bangalore đã trở thành đối
với Mĩ và các nước nói tiếng Anh khác: trung tâm outsourcing.
Người Trung Quốc có thể không bao giờ tha thứ cho Nhật Bản vì
cái nó đã làm đối với Trung Quốc trong thế kỉ trước, nhưng người
Trung Quốc hết sức tập trung vào việc lãnh đạo thế giới trong thế
kỉ tiếp đến mức họ sẵn sàng xem lại tiếng Nhật của họ và đảm nhận
mọi việc Nhật Bản có thể outsource.
“Việc tuyển mộ là khá dễ,” Ohmae nói đầu năm 2004. “Khoảng
một phần ba dân số ở vùng này [quanh Đại Liên] đã học tiếng Nhật
như sinh ngữ thứ hai ở trường trung học. Cho nên tất cả các công ti
Nhật này đều tham gia”. Công ti của Ohmae chủ yếu vào số liệu ở
K

KHI TÔI CÒN ĐANG NGỦ


ôi phải trực tiếp xem Đại Liên, Bangalore này của Trung Quốc,
cho nên tôi tiếp tục đi quanh phương Đông. Đại Liên uy nghi
không chỉ cho một thành phố Trung Quốc. Với các đại lộ rộng rãi,
không gian xanh tươi đẹp, và mối liên hệ của các trường đại học,
các cao đẳng kĩ thuật, và công viên phần mềm đồ sộ của nó, Đại
Liên có thể nổi bật ở Silicon Valley. Tôi đã ở đây năm 1998, nhưng
đã có rất nhiều cao ốc mới từ khi đó khiến tôi không nhận ra vị trí.
Đại Liên, nằm ở đông bắc cách Bắc Kinh khoảng một giờ bay,
tượng trưng cho hầu hết các thành phố hiện đại của Trung Quốc –
và vẫn còn rất nhiều thành phố khốn khổ, lạc hậu- chộp lấy việc
kinh doanh như các trung tâm tri thức nhanh thế nào, chứ không
T

THẾ GIỚI LÀ PHẲNG 34chỉ như các trung tâm sản xuất. Các bảng hiệu trên các cao ốc nói
toàn bộ câu chuyện: GE, Microsoft, Dell, SAP, HP, Sony, và
Accenture - tất cả đều có công việc hậu trường làm ở đây để hỗ trợ
hoạt động Á châu của họ, cũng như nghiên cứu và phát triển phần
mềm mới.
Vì gần Nhật Bản và Hàn Quốc, cách mỗi nước chỉ khoảng một
giờ bay, số lượng lớn người nói tiếng Nhật, băng thông Internet dư
dả, và nhiều bãi đỗ xe và một sân golf tầm cỡ thế giới của nó (tất cả
đều hấp dẫn các lao động tri thức), Đại Liên đã trở thành nơi hấp
dẫn outsourcing Nhật. Các hãng Nhật có thể thuê ba kĩ sư phần
mềm Trung Quốc với giá của một ở Nhật Bản và vẫn còn tiền lẻ để


“Ban đầu các công ti Nhật Bản khởi động một số ngành xử lí dữ
liệu ở đây,” thị trưởng nói thêm, “và với việc này như cơ sở bây
giờ họ chuyển sang R & D và phát triển phần mềm … Trong một
hay hai năm qua, các công ti phần mềm Mĩ cũng có nỗ lực nào đó
để chuyển outsourcing phần mềm từ Hoa Kì sang thành phố chúng
tôi… Chúng tôi tiến gần và bắt kịp những người Ấn Độ. Xuất khẩu
phần mềm [từ Đại Liên] đã tăng 50 phần trăm mỗi năm. Và Trung
Quốc hiện nay trở thành nước tạo ra số lượng người tốt nghiệp đại
học lớn nhất. Tuy nhìn chung tiếng Anh của chúng tôi không được
thông thạo như của người Ấn Độ, chúng tôi có dân số lớn hơn, [vì
thế] chúng tôi có thể chọn ra các sinh viên thông minh nhất những
người có thể nói tiếng Anh giỏi nhất”.
Người dân Đại Liên có khó chịu không khi làm việc cho người
Nhật, mà chính phủ của họ vẫn chưa bao giờ xin lỗi chính thức về
cái chính phủ Nhật Bản thời chiến tranh đã làm với Trung Quốc?
“Chúng tôi sẽ không bao giờ quên rằng một cuộc chiến tranh lịch
sử đã xảy ra giữa hai quốc gia,” ông trả lời, “nhưng khi nói về lĩnh
vực kinh tế, chúng tôi chỉ tập trung vào các vấn đề kinh tế- đặc biệt
nếu chúng tôi nói về kinh doanh outsourcing phần mềm. Nếu các
công ti Mĩ và Nhật làm sản phẩm của họ ở thành phố chúng tôi,
chúng tôi coi đó là một việc tốt. Những đứa trẻ của chúng tôi cố
học tiếng Nhật, để làm chủ công cụ này sao cho họ có thể cạnh
tranh với các đối tác Nhật Bản của họ để giành được các vị trí
lương cao cho bản thân họ trong tương lai”.
Thị trưởng sau đó nói thêm vào, “Cảm giác riêng của tôi là lũ trẻ
Trung Quốc có tham vọng hơn thanh niên Nhật hay Mĩ trong các
năm gần đây, song tôi không nghĩ họ có tham vọng đủ, vì họ không
có khát vọng như thế hệ chúng tôi. Vì thế hệ chúng tôi, trước khi
vào đại học hay cao đẳng, bị đưa đi các vùng nông thôn xa xôi và

tưởng nào về họ hoạt động ở đâu, nhưng tôi cần bay giữa
Washington và Atlanta, và không thể hoàn toàn có được giờ bay tôi
muốn, cho nên tôi quyết định gọi JetBlue và xem chính xác họ bay
ở đâu. Tôi thú nhận mình đã có một động cơ khác. Tôi nghe là
JetBlue đã outsource toàn bộ hệ thống giữ chỗ của nó cho các bà
nội trợ ở Utah, và tôi muốn kiểm tra việc này. Cho nên tôi đã gọi hệ
thống giữ chỗ của JetBlue và có đối thoại sau với người đại lí:
“Alô, đây là Dolly, tôi có thể giúp ông?” một giọng như của bà
trả lời cho cháu.
“Vâng, tôi muốn bay từ Washington đi Atlanta”, tôi nói. “Hãng
có bay đường ấy không ạ?”
“Không, tôi rất tiếc chúng tôi không. Chúng tôi bay từ
Washington đi Ft. Lauderdale”, Dolly nói.
“Thế còn Washington đi New York City?” tôi hỏi.
“Không, tôi rất tiếc chúng tôi không bay đường đó. Chúng tôi có
bay từ Washington đến Oakland và Long Beach”, Dolly nói.
“Bà ơi, tôi có thể hỏi bà việc này? Thật sự bà ở nhà à? Tôi đọc
thấy các đại lí của JetBlue chỉ làm việc ở nhà”.
“Vâng, đúng vậy,” Dolly nói với giọng vui vẻ nhất. (Muộn hơn
tôi xác minh với JetBlue rằng họ tên đầy đủ của bà là Dolly Baker).
“Tôi ngồi trong văn phòng của mình ở lầu trên trong nhà của tôi,
nhìn ra cửa sổ thấy trời nắng đẹp. Đúng năm phút trước ai đó đã
T

KHI TÔI CÒN ĐANG NGỦ 37

gọi và hỏi tôi cùng câu hỏi ấy và tôi bảo họ và họ nói, “Tốt, tôi

phụ nữ theo phái Mormon và nhiều người là các bà mẹ ở nhà.
Những người giữ chỗ tại gia làm việc hai mươi lăm giờ một tuần và
phải vào văn phòng khu vực của JetBlue ở Salt Lake City bốn giờ
một tháng để học các kĩ năng mới và để được cập nhật về cái gì xảy
ra ở bên trong công ti.
“Chúng tôi sẽ không bao giờ outsource sang Ấn Độ,” Needleman
nói. “Chất lượng mà chúng tôi có thể có được ở đây là tốt hơn rất
THẾ GIỚI LÀ PHẲNG 38nhiều … [Những người sử dụng lao động] muốn outsource sang Ấn
Độ hơn là cho các gia đình của chính họ, và tôi không thể hiểu điều
đó. Không hiểu sao họ lại nghĩ rằng cần phải đặt người ta ngồi
trước họ hay sếp nào đó mà họ đã bổ nhiệm. Năng suất chúng tôi
có ở đây nhiều hơn thành phần cho nhân tố [lương] Ấn Độ”.
Một bài báo của Los Angeles Times về JetBlue (9-5-2004) lưu ý
rằng “năm 1997, 11,6 triệu nhân viên của các công ti Mĩ làm việc
từ nhà ít nhất một phần thời gian. Ngày nay con số này đã tăng vọt
lên 23,5 triệu – 16% lực lượng lao động Mĩ. (Trong lúc đó, đội ngũ
của những người tự làm chủ, những người thường làm việc ở nhà,
đã phình lên 23,4 triệu từ 18 triệu trong cùng thời kì). Trong con
mắt của một số người, homesourcing và outsourcing không phải là
các chiến lược cạnh tranh nhau mà chúng là những biểu lộ của
cùng thứ: một sự thúc đẩy tàn nhẫn bởi corporate America [nước
Mĩ như một công ti] để giảm chi phí và tăng hiệu quả, bất cứ ở đâu
điều đó có thể dẫn đến”.
Đó chính xác là cái tôi đã học được trong các chuyến du hành của

một máy bay không người lái nhỏ với camera TV công suất cao –
đang bay trên một làng Iraq, trong khu vực hoạt động của MEU thứ
24, và truyền các ảnh tình báo thời gian thực về máy xách tay của
anh ta và về màn hình phẳng này. Máy bay không người lái này
thực sự “bay” và được điều khiển bởi một chuyên gia ngồi ở Căn
Cứ Không Quân Nellis ở Las Vegas, Nevada. Đúng thế, máy bay
không người lái trên [bầu trời] Iraq thực sự được điều khiển từ xa
từ Las Vegas. Trong khi đó, các ảnh video mà nó phát về được
MEU thứ 24, tổng hành dinh Chỉ huy Trung Tâm Hoa Kì ở Tampa,
tổng hành dinh khu vực CentCom ở Quatar, Lầu Năm Góc, và có lẽ
CIA, theo dõi đồng thời. Các nhà phân tích khác nhau quanh thế
giới đã tiến hành chat trực tuyến về diễn giải thế nào cái đang xảy
ra và phải làm gì với nó. Chính cuộc nói chuyện của họ là cái cuộn
xuống ở bên phải màn hình.
Trước khi tôi có thể thậm chí biểu lộ sự kinh ngạc của mình, một
sĩ quan khác đi cùng chúng tôi đã làm tôi sửng sốt khi nói rằng
công nghệ này đã “làm phẳng” hệ thống thứ bậc quân sự - bằng cho
nhiều thông tin đến vậy cho sĩ quan cấp thấp, hay thậm chí cho
binh nhì, người đang cho máy tính hoạt động, và trao quyền cho
anh ta để ra các quyết định về thông tin anh ta thu thập. Trong khi
tôi tin chắc rằng không trung uý nào sẽ được phép khai hoả mà
không hỏi ý kiến cấp trên, ngày mà chỉ có các sĩ quan cấp cao có
bức tranh lớn đã qua rồi. Sân chơi quân sự được làm bằng.
Tôi kể chuyện này cho bạn tôi Nick Burns, đại sứ Hoa Kì ở
NATO và một thành viên trung thành của Red Sox Nation [câu lạc
bộ người hâm mộ hội bóng chày Red Sox- Tất Đỏ]. Nick bảo tôi
anh ta đã ở tổng hành dinh CentCom ở Quatar tháng Tư 2004, được
Tướng John Abizaid và ban tham mưu của ông chỉ dẫn. Đội của
Abizaid ngồi ở bên kia bàn từ Nick với bốn màn hình phẳng TV ở
đằng sau họ. Ba chiếc đầu tiên có các ảnh từ cao do các máy bay

không cần xuống xe] của một quán McDonald’s sát đường cao tốc
và bạn có dịch vụ nhanh, thân thiện, cho dù người lấy đơn hàng của
bạn không ở trong quán ăn – hay thậm chí ở Missouri,” bài báo
viết. “Người lấy đơn hàng là một call center ở Colorado Springs,
cách xa hơn 900 dặm, hay 1.450 kilomet, được nối với khách hàng
và với những người lao động chuẩn bị thức ăn bằng các đường dữ
liệu tốc độ cao. Ngay cả một số việc làm nhà hàng ăn, có vẻ, không
miễn khỏi outsourcing”.
“Chủ tiệm ăn ở Cape Girardeau, Shannon Davis, đã kết nối nó và
ba trong 12 quán đặc quyền kinh tiêu McDonald’s của ông với call
center ở Colorado, được vận hành bởi một người được đặc quyền
kinh tiêu khác của McDonald’s, Steven Bigari. Và ông đã làm việc
đó vì cùng các lí do mà các chủ doanh nghiệp khác nắm lấy các call
center: các chi phí thấp hơn, tốc độ nhanh hơn và ít sai sót hơn”.
“Các đường truyền thông rẻ, nhanh và tin cậy cho phép những
người nhận thực đơn ở Colorado Springs trò chuyện với các khách
hàng ở Missouri, chụp một ảnh điện tử nhanh về họ, hiển thị thực
đơn của họ trên một màn hình nhằm đảm bảo rằng nó đúng, rồi gửi
đơn hàng và ảnh đến bếp của tiệm ăn. Ảnh được huỷ ngay khi thực
đơn được hoàn tất, Bigari nói. Người dân mua món thịt băm của
T