KHI TÔI CÒN ĐANG NGỦ 41

mình chẳng bao giờ biết đơn hàng của họ đi ngang hai bang và bật
lại trước khi họ có thể thậm chí lái xe đến cửa sổ để lấy thức ăn”.
“Davis nói rằng anh đã mơ làm cái gì đó giống thế này trong hơn
một thập niên. ‘Chúng tôi không thể đợi để đi theo nó’, anh nói
thêm. Bigari, người đã lập ra call center cho các tiệm ăn riêng của
mình, vui vẻ giúp đỡ – lấy một khoản phí nhỏ cho mỗi giao dịch”.
Bài báo lưu ý là Công ti McDonald’s nói thấy ý tưởng call center
là đủ lí thú để khởi động một thử nghiệm với ba cửa hàng gần tổng
hành dinh ở Oak Brook, Illinois, với phần mềm khác với phần mềm
Bigari dùng. “Jim Sappington, một phó chủ tịch của McDonald’s
về IT, nói rằng còn ‘quá, quá sớm’ để nói nếu ý tưởng call center
có thể hoạt động chéo qua mười ba ngàn tiệm ăn McDonald’s ở
Hoa Kì… Tuy nhiên, những người được kinh tiêu của hai tiệm ăn
McDonald’s khác, ngoài của Davis, đã outsource việc lấy đơn hàng
lái-thẳng của họ cho Bigari ở Colorado Springs. (Hai tiệm khác ở
Brainerd, Minnesota, và Norwood, Massachusetts). Cái chính cho
thành công của hệ thống, Bigari nói, là cách nó sóng đôi ảnh của
khách hàng với đơn hàng của họ; bằng tăng sự chính xác, hệ thống
cắt giảm số các khiếu nại và vì thế khiến việc phục vụ nhanh hơn.
Trong kinh doanh thức ăn nhanh, thời gian thực sự là tiền: cắt thậm
chí năm giây khỏi thời gian xử lí một đơn hàng là đáng kể,” bài báo
lưu ý. “Bigari nói anh đã cắt ngắn thời gian đặt hàng trong các cửa
hiệu hai làn lái-thẳng của anh hơn 30 giây một chút, xuống trung
bình còn khoảng 1 phút 5 giây. Ít hơn một nửa thời gian trung bình
2 phút 36 giây, cho tất cả các tiệm McDonald’s, giữa các tiệm
nhanh nhất ở trong nước, theo QSRweb.com, trang theo dõi những

giả. Sau chương trình Chủ nhật đó, Schieffer kể rằng thứ lì quặc
nhất xảy ra với ông ta vào tuần trước. Khi ông bước ra khỏi studio
của CBS, một phóng viên trẻ đã đợi ông ở vỉa hè. Đấy không hề lạ
thường, bởi vì như với tất cả các chương trình sáng Chủ nhật, các
mạng tin lớn – CBS, NBC, ABC, CNN, và Fox – luôn cử người
đến các studio của nhau để chộp các cuộc phỏng vấn với các khách
mời. Nhưng gã trẻ này, Schieffer giải thích, đã không từ một mạng
chính nào. Anh ta lịch sự giới thiệu mình là phóng viên của một
Web site gọi là InDC Journal và hỏi liệu anh ta có thể hỏi Schieffer
vài câu hỏi. Schieffer, do là một tay lịch sự, nói chắc chắn. Gã trẻ
phỏng vấn ông ta với một dụng cụ mà Schieffer không nhận ra và
sau đó hỏi nếu anh ta có thể chụp ảnh ông. Ảnh à? Schieffer thấy
gã trẻ không có máy ảnh. Anh ta chẳng cần máy ảnh. Anh ta quay
máy điện thoại di động của mình và nháy một ảnh của Schieffer.
“Vì thế sáng hôm sau tôi đến và ngó vào trang Web site này và
ảnh của tôi ở đó với bài phỏng vấn và đã có rồi ba trăm bình luận
về nó,” Schieffer nói, ông, tuy biết rất kĩ nghề báo trực tuyến, tuy
thế vẫn sửng sốt về cách nhanh không thể tin nổi, rẻ tiền, và đơn
độc mà gã trẻ này đã làm cho mình được biết đến [đưa mình lên
ánh sáng].
Câu chuyện này làm tôi tò mò, cho nên tôi lần ra gã trẻ này từ
InDC Journal. Tên anh ta là Bill Ardolino, và anh là gã rất chu đáo.
Tôi tiến hành phỏng vấn riêng của mình với anh ta trực tuyến – làm
sao khác được? – và bắt đầu bằng hỏi về thiết bị anh dùng với tư
cách một mạng/báo một-người.
M

KHI TÔI CÒN ĐANG NGỦ
phỏng vấn về các cuộc mít ting lớn chống chiến tranh ở D.C., vì
các phương tiện truyền thông đã bóp méo thô thiển bản chất của
các nhóm tổ chức các cuộc tụ họp - [như] những người Marxist
ngoan cố, những kẻ ủng hộ khủng bố rõ ràng hay ngấm ngầm, v.v.
Tôi lúc đầu chọn dùng hài hước như một công cụ, nhưng từ đó tôi
đã chuyển hướng. Vâng, tôi có nhiều quyền lực hơn, quyền lực để
đưa thông điệp của tôi ra. Bài phỏng vấn Schieffer thực tế thu được
hai mươi lăm ngàn người thăm trong hai mươi bốn giờ. Ngày cao
điểm của tôi kể từ khi tôi bắt đầu là năm mươi lăm ngàn khi tôi
giúp phá đổ ‘Rathergate’ …Tôi phỏng vấn chuyên gia pháp y hàng
đầu trong câu chuyện Vệ binh Quốc gia của Dan Rather, và đặc

*
blogging ~ làm báo trên Web; xem blog ở trang sau
THẾ GIỚI LÀ PHẲNG 44biệt sau đó The Whashington Post, Chicago Sun-Times, Globe,
NYT, v.v đã kiếm được ông, trong vòng bốn mươi tám giờ.
“Nhịp độ thu thập và sửa thông tin trong câu chuyện thư báo giả
ở CBS gây sửng sốt,” anh ta tiếp tục. “Nó không chỉ là CBS News
‘đã gây bế tắc’ sau sự thật, có thể cho rằng họ đã không thể theo
kịp một đội quân những người kiểm tra sự thực tận tuỵ. Tốc độ và
sự cởi mở của phương tiện truyền thông là cái gì đó vượt xa quy
trình cũ …Tôi là một giám đốc tiếp thị hai mươi chín tuổi [người]
luôn muốn viết để kiếm sống nhưng căm ghét sách dạy phong cách
AP. Như Glenn Raynolds [một] überblogger

Blog: từ Weblog = xuất bản trên cơ sở Web; blogger người viết [báo trên] blog.
über, tiếng Đức = trên; überblogger ~ siêu blogger.
KHI TÔI CÒN ĐANG NGỦ 45

phải nói: Bạn vẫn chưa thấy gì cả. Như tôi trình bày tỉ mỉ ở chương
tiếp, chúng ta bước vào một pha nơi chúng ta sẽ thấy sự số hoá, ảo
hoá, và tự động hoá mọi thứ. Những lợi ích về năng suất sẽ là đáng
kinh ngạc đối với các nước, các công ti, và các cá nhân có thể hấp
thu các công cụ công nghệ mới. Và chúng ta đang bước vào một
pha nơi nhiều người hơn chưa từng bao giờ có trước đây trong lịch
sử thế giới sẽ có khả năng tiếp cận đến các công cụ này - với tư
cách các nhà đổi mới sáng tạo, những người cộng tác, và, than ôi,
cả với tư cách những kẻ khủng bố. Bạn nói bạn muốn một cuộc
cách mạng? Thế đấy, cách mạng thông tin thực sự sắp bắt đầu. Tôi
gọi pha mới này là Toàn cầu hoá 3.0 bởi vì nó tiếp theo Toàn cầu
hoá 2.0, song tôi nghĩ kỉ nguyên toàn cầu hoá mới này sẽ tỏ ra là
một sự khác biệt về mức độ sẽ được thấy, theo thời gian, như một
sự khác biệt về loại. Đó là lí do vì sao tôi đã đưa ra ý tưởng rằng
thế giới đã biến từ tròn thành phẳng. Ở mọi nơi bạn hướng về, các
hệ thống thứ bậc bị thách thức từ bên dưới hay tự biến đổi từ các
cấu trúc trên xuống [top-down] sang các cấu trúc ngang và cộng tác
hơn.
“Toàn cầu hoá là từ chúng ta tìm ra để mô tả quan hệ thay đổi
giữa các chính phủ và các doanh nghiệp lớn,” David Rothkopf, một
cựu quan chức cấp cao của Bộ Thương mại trong chính quyền
Clinton và bây giờ là một nhà tư vấn chiến lược tư nhân, đã nói.
“Nhưng cái đang xảy ra ngày nay là một hiện tượng rộng hơn

hay các bước ngoặt trong lịch sử lớn hơn các điểm khác bởi vì
những thay đổi chúng tạo ra là cực kì sâu rộng, nhiều khía cạnh, và
khó tiên đoán vào lúc nào đó,” Rothkopf nói.
Nếu viễn cảnh về sự làm phẳng này – và tất cả áp lực, trục trặc,
và các cơ hội đi cùng nó- khiến cho bạn lo lắng về tương lai, bạn
chẳng phải một mình và cũng không sai. Mỗi khi nền văn minh trải
qua một trong những cuộc cách mạng công nghệ tàn phá, gây trục
trặc này – như việc đưa ra máy in của Gutenberg – toàn bộ thế giới
đã thay đổi theo những cách sâu sắc. Nhưng có cái gì đó về sự làm
phẳng thế giới sẽ là khác về mặt chất với những thay đổi sâu sắc
khác như vậy: tốc độ và bề rộng mà nó nắm giữ. Việc đưa máy in
vào đã xảy ra trong một giai đoạn hàng thập kỉ và trong thời gian
dài chỉ ảnh hưởng đến một phần nhỏ của hành tinh. Cách mạng
Công nghiệp cũng thế. Quá trình làm phẳng này đang xảy ra với
tốc độ thiên lệch [warp] và trực tiếp hay gián tiếp đụng chạm đến
rất nhiều người trên hành tinh ngay lập tức. Sự chuyển đổi sang kỉ
nguyên mới này càng nhanh và càng rộng, thì càng có khả năng
cho sự hỗn loạn, trái với một sự chuyển giao quyền lực có trật tự từ
những người thắng cũ sang cho những người thắng mới.
Diễn đạt theo cách khác, những kinh nghiệm của các công ti công
nghệ cao trong vài thập niên vừa qua các công ti đã thất bại để lèo
lái qua những thay đổi nhanh do các loại lực lượng này gây ra trên
thương trường của chúng có thể là một lời cảnh cáo cho tất cả các
doanh nghiệp, các định chế, các nhà nước quốc gia hiện giờ đang
đối mặt với những thay đổi không thể tránh được, thậm chí có thể
tiên đoán được này, nhưng thiếu sự lãnh đạo, tính uyển chuyển và
trí tưởng tượng để thích nghi – không phải bởi vì họ không thông
minh hay không ý thức được, mà bởi vì tốc độ thay đổi đơn giản
làm họ choáng ngợp không chống lại được.
KHI TÔI CÒN ĐANG NGỦ

tụ của mười sự kiện chính trị, sự đổi mới, và công ti chính. Chẳng
ai trong chúng ta đã nghỉ từ khi đó, hay có lẽ có bao giờ lại sẽ
nghỉ. Chương này là về các lực đã làm phẳng thế giới và nhiều
dạng và công cụ mới cho cộng tác mà sự làm phẳng này đã tạo ra.
LỰC LÀM PHẲNG # 1
9/11/89
Khi các Bức Tưởng đổ xuống và Windows [Cửa sổ] Đi lên ần đầu tiên tôi thấy Tường Berlin, nó đã có một lỗ rồi.
Đó là tháng 12 năm 1990, và tôi đi Berlin với các phóng viên
đưa tin về Bộ trưởng Ngoại giao James A. Baker III. Tường Berlin
đã bị chọc thủng một năm trước, ngày 9 tháng Mười một năm
1989. Vâng, trong một sự tình cờ thần bí tuyệt vời về ngày tháng,
bức Tường Berlin đổ ngày 9/11. Bức tường, ngay cả ở trạng thái bị
đâm thủng và bị vỡ, vẫn là một vết sẹo xấu xí ngang Berlin. Bộ
trưởng Baker tiến hành cuộc viếng thăm đầu tiên của ông để xem
chứng tích đổ nát này của chủ nghĩa cộng sản Soviet. Tôi đứng
cạnh ông với một nhóm nhỏ các phóng viên. “Đó là một ngày
sương mù, u ám,” Baker nhớ lại trong hồi kí của ông, The Politics
of Diplomacy, “và trong áo mưa của mình, tôi cảm thấy giống một
K

L

MƯỜI LỰC LÀM PHẲNG THẾ GIỚI


Mĩ Latin. Nếu bạn không là một nền dân chủ hay một xã hội dân
chủ hoá, nếu tiếp tục bám chặt vào hoạt động kinh tế điều tiết mạnh
hay kế hoạch hoá tập trung, bạn bị coi là ở phía sai của lịch sử.
Đối với một số người, đặc biệt giữa các thế hệ già, đấy là sự biến
đổi không được hoan nghênh. Chủ nghĩa cộng sản là một hệ thống
vĩ đại làm cho người ta nghèo ngang nhau. Thực ra cho việc đó trên
thế giới không có hệ thống nào tốt hơn chủ nghĩa cộng sản. Chủ
nghĩa tư bản làm cho người ta giàu không đồng đều, và đối với một
số người đã quen với cung cách sống cặm cụi, hạn chế, nhưng an
toàn Xã hội chủ nghĩa- nơi một việc làm, nhà ở, giáo dục, và lương
hưu, cho dù xoàng, tất cả đã được đảm bảo- sự sụp đổ của Tường
THẾ GIỚI LÀ PHẲNG 50Berlin là vô cùng đáng lo. Song đối với nhiều người khác, nó đã là
một tấm thẻ tự do ngoài nhà tù. Đó là vì sao sự sụp đổ của Tường
Berlin được cảm nhận ở nhiều nơi đến vậy hơn chỉ ở Berlin, và vì
sao sự sụp đổ của nó là một sự kiện làm phẳng thế giới như vậy.
Quả thực, để đánh giá đúng các tác động làm phẳng sâu rộng của
sự sụp đổ Tường Berlin, tốt nhất đi trò chuyện với những người
không phải Đức hay Nga. Tarun Das đã đứng đầu Liên minh Công
nghiệp Ấn Độ khi bức tưởng Berlin đổ, và ông đã thấy ảnh hưởng
lăn tăn suốt lộ trình của nó đến Ấn Độ. “Chúng tôi đã có đống
khổng lồ này về quy định, kiểm soát và quan liêu,” ông nhớ lại.
“Nehru lên nắm quyền [sau sự kết thúc cai trị thuộc địa của Anh]
và đã có một nước khổng lồ để cai quản, và không có kinh nghiệm
nào về điều hành đất nước. Hoa Kì đã bận với Châu Âu và Nhật