KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, KỸ NĂNG
SỬ DỤNG ORESOL TÓM TẮT
Mục tiêu. Khảo sát kiến thức, thái độ, và quan sát kỹ năng sử dụng ORS
ở 85 bà mẹ có con bị bệnh TCC.
Phương pháp. Nghiên cứu tiến cứu cắt ngang từ 85 bà mẹ có con bị
bệnh TCC tại Khoa Nhi Bệnh viện Bạch Mai từ tháng 1 đến tháng 5 năm
2007 bằng bộ câu hỏi điều tra và quan sát theo bảng kiểm.
Kết quả. Nghiên cứu cho thấy: (1) 58,8% các bà mẹ biết một phần tác
dụng của ORS, 41,2% biết được 2 loại gói ORS có bán ở các hiệu thuốc, 72,9%
không biết thành phần gói ORS và 21,2% biết sai lượng dịch ORS cho trẻ uống
khi đang TCC; (2) 57,6% các bà mẹ biết đúng loại dịch thay thế ORS, nhưng
có tới 65,9% không biết cách cho trẻ ăn thêm khi trẻ đang bị TCC; (3) 69,4%
các bà mẹ dự trữ sẵn ORS ở nhà, 88,2% cho rằng ORS tốt cho con của họ và
94,1% chấp nhận sử dụng ORS nếu con của họ bị TCC lần sau; (4) 92,9% có
kiểm tra ORS trước khi pha, là 58,6% pha ORS đúng quy trình, có 89,4% các
bà mẹ cho uống ORS đúng; (5) Trong số các bà mẹ pha ORS sai có 100% các
bà mẹ chia nhỏ gói ORS ra để pha nhiều lần
Kết luận. Kết quả nghiên cứu này cho thấy: cần tiếp tục chương trình
CDD, tập trung vào thông tin về tác dụng ORS và cách nuôi dưỡng trẻ khi
tiêu chảy và cách pha ORS đúng quy cách để tránh những tai biến điều trị
đáng tiếc.
Từ chủ: Bà mẹ, kiến thức, kỹ năng, thái độ, tiêu chảy cấp, oresol.
ABSTRACT
KNOWLEDGE, ATTITUDE AND SKILL OF UTILIZATION OF
ORS IN MOTHERS
OF CHILDREN WITH ACUTE DIARRHEA ADMITTED IN BACH
MAI HOSPITAL
Phan Thi Cam Hang, Nguyen Van Bang

Tiêu chảy cấp (TCC) vẫn là một trong những bệnh nhiễm trùng phổ
biến nhất, là gánh nặng kinh tế xã hội đối với nhiều nước, nhất là các nước
đang phát triển. Theo Tổ chức y tế thế giới (WHO), hàng năm có khoảng
gần 1 tỷ trẻ em dưới 5 tuổi bị tiêu chảy cấp. Trung bình mỗi trẻ mắc 1,3
lượt/năm, trong đó có hơn 3 triệu trẻ tử vong
(Error! Reference source not found.)
. Liệu
pháp điều trị phục hồi dịch và điện giải để điều trị và dự phòng mất nước do
tiêu chảy đã được hướng dẫn và tuyên truyền rộng rãi trên thế giới cũng như
ở Việt Nam
(Error! Reference source not found 9)
. Ở nước ta hiện nay, 90% trẻ em dưới
5 tuổi được bảo vệ bởi chương trình này
(6,7,10)
. Hiệu quả của liệu pháp này
phụ thuộc vào sự hiểu biết và nhất là sự chấp nhận và kỹ năng sử dụng dung
dịch oresol (ORS) của người mẹ hoặc của người chăm sóc trẻ. Vì vậy, việc
nâng cao kiến thức và kỹ năng thực hành của bà mẹ trong việc sử dụng ORS
đóng vai trò quan trọng bậc nhất trong việc điều trị tiêu chảy ở trẻ. Đã có
khá nhiều nghiên cứu đánh giá kiến thức, thái độ và thực hành của bà mẹ
trong dự phòng và điều trị trẻ tiêu chảy ở Việt Nam
(1-7)
, nhưng chưa có nhiều
nghiên cứu đi sâu đánh giá riêng về kiến thức, thái độ và kỹ năng của các bà
mẹ trong việc sử dụng ORS để bù dịch và điện giải cho trẻ TCC. Vì vậy,
chúng tôi tiến hành nghiên cứu này nhằm (1) khảo sát kiến thức và thái độ
của các bà mẹ có con bị tiêu chảy cấp đối với việc sử dụng ORS, (2) đánh
giá kỹ năng sử dụng ORS của các bà mẹ khi trẻ đang bị tiêu chảy cấp được
điều trị tại khoa Nhi bệnh viện Bạch Mai.
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

58 68,2

Tuổi
mẹ
>30
tuổi
27 31,8

Trình
đ
ộ văn hóa
Phổ
thông
25 29,4

Trung
h
ọc, cao
đẳng
24 28,2

mẹ
Đại
học, trên đ
ại
học
36 42,2

Lao
đ

Bi
ết 1
loại
12

14,1
Bi
ết 2
loại
35

41,2
Bi
ết 3
loại
6 7,1
Biết
loại ORS
Không
biết
32

37,6
Đúng
hoàn toàn
0 0
Đúng
một phần
22


Sai 18

21,2
Biết
lư
ợng ORS
cho tr
ẻ
uống
Không
biết
7 8,2
Đúng 29

34,1Biết
ti
ếp tục
cho ăn
ho
ặc bú
sữa mẹ
Sai 56

65,9
Bảng 3. Thái độ của 85 bà mẹ đối với việc sử dụng ORS khi trẻ bị
TCC
Thái
độ
Phân
loại

ấp
nh
ận sử
d
ụng ORS
Tiếp
tục d
ùng
ORS
80 94,1
Chưa
biết
4 4,7
khi tr
ẻ bị
TCC l
ần
sau
Không
dùng nữa
1
*

1,2
Bảng 4. Kỹ năng sử dụng ORS của 70 bà mẹ có con TCC được quan
sát
Kỹ
năng
Phân
loại

biểu hiện
40

61,5
Không
biết
2 3,1
Đúng 41

58,6
Theo
đúng quy
trình pha
ORS
Sai 29

41,4
Đúng
hoàn toàn
36

42,4
Đúng
một phần
41

48,2
Cho
u
ống ORS

cụ
1 3,4
Đo
lượng nư
ớc
không chính
xác
7 24,1
Không
pha c
ả gói
ORS trong 1
lần pha
29 100

Kh
ông
đậy nắp bình

6 20,7
Dùng
quá 24 giờ
1 3,4
K
ỹ
năng sai
Phân
loại
n



Ki
ểm
tra (n=65)
Pha
(n=70)
Cho
uống
(n=85)

30
tuổi
14/43

27/47 24/58

Tuổi
mẹ
>30
tuổi
9/22 14/23 12/27

Lao
đ
ộng gián
tiếp
19/48

33/50*


Lần
điều trị
Lần
thứ 2
2/6 6/7 4/7
Lần
đầu
11/32

22/41 23/48

Lần
TCC
Lần
thứ 2
12/33

19/29 13/37

* p<0,05
BÀN LUẬN
Khi được hỏi về tác dụng của ORS, chỉ có 21,2% các bà mẹ trả lời
đúng là ORS dùng để bù nước và điện giải; 58,8% các bà mẹ trả lời được
một phần tác dụng của ORS như chống mất nước, bù nước. Có 2,4% trả lời
sai như làm ngừng tiêu chảy, hạ sốt, giữ nước, tăng sức đề kháng. Có tới
17,6% các bà mẹ không biết ORS có tác dụng gì, do vậy vẫn cần nâng cao
hiểu biết của bà mẹ hơn nữa để họ có thể sử dụng ORS để điều trị và phòng
bệnh TCC chủ động hơn. Khi được hỏi về thành phần gói ORS chỉ có 11 bà
mẹ (12,9%) trả lời đuợc là có muối, đường và điện giải, trong khi nghiên
cứu tại Nigeria có 1/3 số người được hỏi có sử dụng ORS và hơn 80% trong

thường hoặc chỉ cho ăn cháo loãng. Nguyễn Thị Như Mai nghiên cứu năm
2006 tại viện Nhi Trung ương thấy tỉ lệ cho ăn đúng là 71,8%
(Error! Reference
source not found.)
. Qua đó ta thấy việc tuyên truyền giáo dục bà mẹ cho trẻ ăn
đúng cách khi bị TCC cần được tăng cường hơn nữa, bởi thói quen không
cho trẻ ăn đủ chất khi bị TCC hoặc ăn ít hơn bình thường, thậm chí không
cho ăn vì sợ trẻ đi ngoài nhiều hơn, đã làm giảm hiệu quả điều trị TCC
Một trong những tiêu chí mà chúng tôi cho là để đánh giá thái độ của bà
mẹ đối với việc sử dụng ORS đó là việc các bà mẹ có dự trữ sẵn ORS ở nhà.
Kết quả cho thấy có 59 bà mẹ (69,4%) có sẵn ORS ở nhà. Khi được hỏi ORS
có tốt cho trẻ khi bị TCC không, có 88,2% các bà mẹ trả lời ORS tốt, 5,9%
trả lời ORS chưa tốt lắm và 5,9% trả lời không biết ORS có tốt không. Như
vậy, việc nâng cao hiểu biết cho các bà mẹ là cần thiết để họ có kiến thức
đầy đủ về ORS hơn, chấp nhận sử dụng thường xuyên hơn. Đa số các bà mẹ
(94,1%) trả lời là sẽ tiếp tục dùng với các lí do như họ thấy ORS tốt hay các
bác sĩ khuyên nên dùng. Có 4,7% các bà mẹ không biết sẽ dùng hay không
với lí do chờ ý kiến của bác sĩ, hay nếu điều trị lần này khỏi thì lần sau sẽ
dùng tiếp, chỉ có 1,2% các bà mẹ trả lời sẽ hỏi ý kiến bác sĩ trước mà không
dùng ORS ngay. Qua đó ta thấy rằng việc điều trị tại bệnh viện có sự hướng
dẫn của nhân viên y tế đem lại lòng tin cho các bà mẹ nen h? chấp nhận việc
sử dụng ORS một cách dễ dàng hơn.
Trong số các bà mẹ được phỏng vấn có 82,4% đã từng sử dụng ORS ít
nhất là một lần. Kết quả này cao hơn kết quả của Ngô Thị Thanh Hương năm
2004 tại Đak Lak (56,2%) và của Bùi Thị Thúy Ái năm 2000 tại Thanh Xuân,
Hà Nội (56,2%)
(1,6)
. Khi quan sát 70 bà mẹ đã từng pha ORS, có 65 bà mẹ
chiếm 92,9% có kiểm tra gói ORS trước khi pha, trong số các bà mẹ kiểm tra
gói ORS có 35,4% các bà mẹ nhận biết từ 2 biểu hiện trở lên của gói ORS

: 161 mmol/l, K
+
:
2,5 mmol/l, Cl
-
: 137mmol/l.
Chúng tôi có thử tìm hiểu sự tác động của một số thông số nghiên cứu lên
kỹ năng sử dụng ORS của các bà mẹ có con TCC được nghiên cứu, nhưng chỉ
thấy có vai trò của học vấn của bà mẹ (các bà mẹ học trên phổ thông có kỹ năng
kiểm tra gói ORS tốt hơn) và của nghề nghiệp mẹ (các bà mẹ làm lao động văn
phòng, trí thức có tỷ lệ pha đúng ORS cao hơn các bà mẹ lao động tay chân). Tuy
nhiên, cỡ mẫu nghiên cứu của chúng tôi còn bé, nên việc đánh giá tác động của
các yếu tố ảnh hưởng còn rất hạn chế. Cần có nghiên cứu với cỡ mẫu lớn hơn để
đánh giá chính xác và sâu hơn về lĩnh vực này.
KẾT LUẬN
Nghiên cứu tiến cứu cắt ngang khảo sát kiến thức, thái độ, và quan sát
kỹ năng sử dụng ORS ở 85 bà mẹ có con bị bệnh TCC tại Khoa Nhi Bệnh
viện Bạch Mai từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2007 chúng tôi thu được kết quả
như sau:
- Có 58,8% các bà mẹ biết một phần tác dụng của ORS, 41,2% biết
được 2 loại gói ORS có bán ở các hiệu thuốc, 72,9% không biết thành phần
gói ORS và 21,2% biết sai lượng dịch ORS cho trẻ uống khi đang TCC.
- Có 57,6% các bà mẹ biết đúng loại dịch thay thế ORS, nhưng có tới
65,9% không biết cách cho trẻ ăn thêm khi trẻ đang bị TCC.
- Có 69,4% các bà mẹ dự trữ sẵn ORS ở nhà, 88,2% cho rằng ORS tốt
cho con của họ và 94,1% chấp nhận sử dụng ORS nếu con của họ bị TCC
lần sau.
- Có 92,9% có kiểm tra ORS trước khi pha, là 58,6% pha ORS đúng
quy trình, có 89,4% các bà mẹ cho uống ORS đúng.
- Trong số các bà mẹ pha ORS sai có 100% các bà mẹ chia nhỏ gói ORS ra