§Ò ¸n kinh tÕ chÝnh trÞ Lª ThÞ Lan Chi
A.LỜI NÓI ĐẦU
Kinh tế chính trị là môn học có nhiệm vụ nghiên cứu giải thích bản
chất hiện tượng kinh tế khách quan, xá địng các quy luật kinh tế,chi phối
các hoạt động kinh tế xã hội. Môn kinh tế chính trị nghiên cứu các quan hệ
kinh tế giữa người với người diễn ra trong tất cả các khâu của quá trình tái
sản xuất xã hội-đó là quan hệ sản xuất, nó nghiên cứu trong mối quan hệ
thường xuyên- là lực lượng sản xuát và cấu trúc thượng tầng. Khi nghiên
cứu về kinh tế chính trị chúng ta luôn thấy sự hình thành và phát triển kinh
tế thị trường định hướng XHCH ở Việt Nam cũng như những nhân tố đảm
bảo cho tính định hướng đó đặc biệt là vai trò của Nhà nước.Phát triển kinh
tế thị trường là một tất yếu kinh tế đối với nước ta để chuyển nền kinh tế
lạc hậu thành nền kinh tế hiện đại hội nhập và phân công lao động quốc
tế.Nước ta muốn phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ
nghĩa cần có sự quản lí của Nhà nước nếu không rất dễ bị trệch hướng sang
kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa,do đó vai trò kinh tế của Nhà nước là
đặc biệt quan trọng. Vì thế cần phải đi sâu phân tích đánh giá chính xác vai
trò kinh tế của Nhà nước để phát triển tăng trưởng kinh tế bền vững theo
đúng định hướng xã hội chủ nghĩa.
Chính vì vậy “Vai trò kinh tế của Nhà nước trong nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” là một đề tài rất hay
và thú vị. Nó đã và đang là chủ đề nghiên cứu của rất nhiều nhà kinh tế. Do
thế là một sinh viên khối kinh tế em thấy đề tài này rất quan trọng nên em
rất muốn tìm hiểu lĩnh vực này để tăng thêm sự hiểu biết của mình cũng
như nhận thức về những vấn đề đang xảy ra trong nền kinh tế của đất nước
và muốn góp phần nhỏ bé của mình để xây dựng đất nước vững mạnh.
Lời cảm ơn:Em xin chân thành cảm ơn thầy giáo Tô Đức Hạnh,
trung ta Thong Tin Thư Viện trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân đã giup
đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho em hoàn thành đề án này.
1
§Ò ¸n kinh tÕ chÝnh trÞ Lª ThÞ Lan Chi

Thật ra lịch sử đã chứng minh chức năng kinh tế của nhà nước được
phôi thai ngay từ buổi ban đầu, khi nhà nước chỉ vừa xuất hiện. Sau đó mới
nhận thức và ứng dụng vào thực tiễn quản lí kinh tế xã hội.
2.Tính tất yếu khách quan phải có sự điều tiết của nhà nước
trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa:
- Ở Việt Nam, vai trò kinh tế của nhà nước được thể hiện qua nhiệm
vụ tổ chức quản lí toàn bộ nền kinh tế quốc dân trong đó quản lí vĩ mô là
chủ yếu, sở dĩ nhà nước ta có vai trò kinh tế nói trên là do:
Một là, nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân và vì dân: là người
đại diện cho toàn dân, toàn xã hội có nhiệm vụ quản lí đất nước về mặt
hành chính kinh tế.
Hai là, nhà nước là người đại diện cho sở hữu toàn dân về tư liệu
sản xuất, có nhiệm vụ quản lí các đơn vị kinh tế thuộc kinh tế nhà nước.
Ba là, kinh tế thị trường là một giai đoạn phát triển của kinh tế hàng
hoá (hay một trình độ phát triển của kinh tế hàng hoá).Kinh tế thị trường là
một sản phẩm khách quan của xã hội loài người.Thực tế cho thấy hình thức
tổ chức kinh tế – xã hội có hiệu quả hơn kinh tế thị trường. Kinh tế thị
trường co khả năng tự tập hợp được hành động , trí tuệ và tiềm lực của
hàng triệu con người và hướng tới lợi ích của xã hội, do đó thúc đẩy tăng
trửơng kinh tế, tăng thu nhập và đời sống dân cư. Song, nền nền kinh tế thị
trường không phải là một hệ thống được tổ chức một cách hoàn hảo, không
có những vấn đề nan giải phức tạp. Người ta đã tổng kết được 5 mặt hạn
chế, khuyết tật của cơ chế thị trường:
+ Cơ chế thị trường nếu không có sự điều tiết vĩ mô của nhà nước
thì sẽ dẫn tới sản xuất “mù quáng”, gây nên các cuộc khủng khoảng
thừa hoặc thiếu
+ Cơ chế thị trường cạnh tranh dẫn đến phá sản các doanh nghiệp
gây ra hậu quả tiêu cực về mặt xã hội nhất là thất nghiệp.
3
§Ò ¸n kinh tÕ chÝnh trÞ Lª ThÞ Lan Chi

Còn kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa là: giai đoạn phát triển cao
của kinh tế thị trường với sự vận hành đồng bộ, thông suốt của hệ thống
các thị trường riêng, dựa chủ yếu vào các quy luật giá trị thặng dư, tích luỹ
và tái sản xuất mở rộng không ngừng.Chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ
nghĩa chiếm địa vị chi phối bản chất, xu hướng phát triển cũng như các quy
luật vận động của nền sản xuất; các nhà tư bản lớn ngày càng có điều kiên
tích luỹ tư liệu sản xuất và của cải trong tay do đó thống trị nền kinh tế
nhằm phục vụ lợi ích của họ. Tự do cạnh tranh của tư bản chủ nghĩa dẫn tới
“cá lớn nuốt cá bé”, áp đặt “luật chơi của kẻ mạnh”, kẻ mạnh hốt bạc một
cách sòng phẳng, lạnh lùng; trên thực tế một số các nhà tư bản cấu kết với
các thế lực chính trị cầm quyền để thực hiện sự bốc lột thống trị đối với đa
số nhân dân lao động nghèo khổ.
- Nước ta cũng đang trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội do đó
sự điều tiết, can thiệp của nhà nước vào kinh tế là hết sức quan trọng để
đảm bảo phát triển theo đúng định hướng xã hội chủ nghĩa, đưa nước ta
tiến nhanh lên chủ nghĩa xã hội.
3.Các chức năng kinh tế của nhà nước:
3.1. Khái niệm về chức năng kinh tế của nhà nước:
Trong lịch sử từ khi xuất hiện kiểu nhà nước đầu tiên đến nay thì
không có nhà nước nào hoàn toàn tách rời các quá trình kinh té bởi nhà
nước nào cũng tồn tại trên một cơ sở kinh tế nhất định. Muốn duy trì và
phát triển mọi mặt của đời sống xã hội thì nhà nước phải quan tâm đến các
diều kiện vật chất cũng như thúc đẩy sự phát triển của nền sản xuất xã hội.
Hơn nữa không nhà nước nào không năm trong tay một khối lượng tài sản
và tiềm lực kinh tế to lớn.Đó có phải là căn nguyên đầy dủ để kết luận rằng
nhà nước vốn có chức năng kinh tế hay không thì cần phải tiép tục làm
sáng tỏ trên cơ sở giải quết ở mức độ sâu hơn quan hệ giữa nhà nước và
kinh tế thông qua phạm trù chức năng của nhà nước.Trước hết xuất phát từ
việc nhận thức khái niệm chung về chức năng của nhà nước.Nhà nước là
5

6
§Ò ¸n kinh tÕ chÝnh trÞ Lª ThÞ Lan Chi
lợi nhuận, và do vậy phá vỡ ưu thế của cạnh tranh hoàn hảo. Vì vậy cần
phải có sự can thiệp của nhà nước để hạn chế độc quyền, đảm bảo tính hiệu
quả của cạnh tranh thị trường. Điều đó đảm bảo được ganh đua của những
người kinh doanh, đảm bảo tính hiệu quả của nền kinh tế.
Thứ hai, những tác động bên ngoài cũng dẫn đến tính không hiệu
quả của hoạt động của thị trường và cũng đòi hỏi nhà nước phải can thiệp.
Tác động bên ngoài xẩy ra khi doanh nghiệp tạo ra chi phí lợi ích cho
doanh nghiệp khác hoặc người khác mà các doanh nghiệp đó không phải
trả đúng số chi phí phải trả hoặc không được nhận những lợi ích nhẽ ra anh
ta được nhận. Vì vậy nhà nước phải sử dụng đến luật lệ để điều hành kinh
tế như là một phương pháp để ngăn chặn những tác động tiêu cực bên
ngoài như ô nhiễm nước và không khí, khai thác đến cạn kiệt khoáng
sản....Nhà nước phải đảm bảo nhiệm vụ sản xuất hàng hoá công cộng.
Thứ ba là thuế. Trên thực tế phần chi phí của chính phủ phải được trả
bằng thuế thu được. Tất cả mọi người đều phải chịu theo luật thuế. Sự thực
là toàn bộ công dân tự mình lại đặt gánh nặng thuế lên mình và mỗi công
dân cũng được hưởng phần hành công cộng do chính phủ cung cấp.
Như vậy, Nhà nước phải can thiệp vào thị trường để nâng cao hiệu
quả của thị trường. Nhà nước đề ra luật đi đường và bảo đảm hàng hoá
công cộng như đường sá, do đó tạo điều kiện dễ dàng cho tư nhân hoạt
động, ngăn cản sự lạm dụng của các doanh nghiệp khi họ trở thành những
kẻ tham lam, độc quyền chiếm đường và kiềm chế hoạt động của các doanh
nghiệp khác.
3.2.3. Đảm bảo sự công bằng:
Mục đích của chức năng này là để vừa đảm bảo ổn định xã hội, vừa
không làm triệt tiêu tích tích cực sản xuất kinh doanh của các thành viên
trong xã hội. Để thực hiện chức năng này, một mặt nhà nước phải tạo ra
những cơ sở về tổ chức để mọi người có cơ hội ngang nhau và đều được

lí kinh tế. Vượt quá những chức năng đó hoặc là dẫn đến chi tiêu tốn kém
8
§Ò ¸n kinh tÕ chÝnh trÞ Lª ThÞ Lan Chi
tạo ra bộ may quan liêu cồn kềnh kém hiệu quả hoặc làm cho nền kinh tế
rối ren,dẫn đến tình trạng quản lí kém hiệu quả của nhà nước.
4.Nội dung sự can thiệp của nhà nước:
Vai trò kinh tế của nhà nước được thể hiện thông qua: kinh tế nhà
nước giữ vai trò chủ đạo, Nhà nước quản lí và điều tiết vĩ mô nền kinh tế.
9
§Ò ¸n kinh tÕ chÝnh trÞ Lª ThÞ Lan Chi
4.1.Nội dung quản lí kinh tế của Nhà nước trong nền kinh tế thị
trường định hướng XHCN ở Việt Nam:
- Nhà nước xây dựng các chương trình, kế hoạch phát triển phù hợp
với điều kiện kinh tế xã hội ở nước ta theo các muc tiêu mong muốn. Bằng
việc định hướng sự phát triển của nền kinh tế nhà nước quản lí và can thiệp
vào các doanh nghiệp với mục tiêu làm giàu cho đất nước.Thực chất của
việc định hướng sự phát triển của nền kinh tế là thống nhất các lợi ích khác
nhau, qui tụ các lợi ích khác nhau về một lợi ích để định hướng nền kinh tế
phát triển bền vững.Chính vì vậy Nhà nước đã đề ra:
+ Chiến lược phát triển kinh tế- xã hội trong dài hạn: nước hoạch
định các chương trình phát triển kinh tế xã hội mà mỗi chương trình là mỗi
cơ hội đầu tư mở rộng phát triển sản xuất cho các doanh nghiệp.Từ đó nhà
nước dẫn dắt các doanh nghiệp cho họ thấy chỗ nào có thể và cần phải đầu
tư vào nơi nào.Và Nhà nước có thể thực hiện ý đồ chuyển dịch cơ cấu theo
ngành, theo vùng lãnh thổ khai thác sử dung có hiệu quả các nguồn tài
nguyên, đưa thị trường trong nước hoà nhập vào thị trường thế giới cho nền
kinh tế phát triển bền vững ổn định có hiệu quả và công bằng.
+ Kế hoạch hoá định hướng, kế hoạch chương trình phát triển kinh tế
xã hội do nhà nước đề ra.Kế hoạch mang tính định hướng; Kế hoạch hoá
không phải chỉ là giao chỉ tiêu thực hiện mà còn là điều phối sự thực hiện

những công cụ như lãi suất, thuế, khối lượng tiền tệ và chi tiêu ngân sách
để làm giảm những chấn động do cú sốc gây ra đưa nền kinh tế theo định
hướng chủ nghĩa xã hội.
- Quản lý tài sản quốc gia, phân bổ các nguồn tài sản một cách hợp
lý: trong nền kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta nhà nước điều
khiển sự vận động của nền kinh tế bằng cách hoạch định các chiến lược
phát triển kinh tế xã hội dài hạn và ngắn hạn, quyết định các phương án
phân phối và phân phối lại thu nhập quốc dân sao cho bình đẳng công
bằng, hiệu quả tạo môi trường thuận lợi, hướng dẫn các doanh nghiệp can
thiệp vào nền kinh tế. Mặt khác nhà nước còn đóng vai trò người quản lý
11
§Ò ¸n kinh tÕ chÝnh trÞ Lª ThÞ Lan Chi
tài sản quốc gia, phân bố các nguồn lực của sản xuất một cách hợp lý. Về
mặt đối ngoại nhà nước có trách nhiệm bảo vệ và phát triển các nguồn lực,
ngăn chặn mọi âm mưu từ bên ngoài; về mặt đối nội nhà nước là người chủ
sở hữu các nguồn lực nên phân bố sử dụng giữa các thành phần kinh tế sao
cho hợp lý.
Với tư cách là chủ sở hữu của doanh nghiệp nhà nước, nhà nước
quản lý và đóng vai trò độc quyền ở các thị trường quan trọng, quyết định
sự tồn tại của thể chế. Với tư cách là người chủ quản lý đất nước, là người
trọng tài, là chủ thể của quá trình phân công lại vai trò giữa các thành phần
kinh tế không làm triệt tiêu lợi ích chung của toàn xã hội.
4.2.Các công cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước XHCN ở Việt Nam:
- Hệ thống pháp luật:
Hệ thống pháp luật đặc biệt là luật kinh tế là công cụ quan trọng
thông qua đó nhà nước tạo lập hành lang pháp lí để duy trì kỉ cương trật tự,
hướng dẫn các doanh nghiệp hoạt động theo pháp luật chống mọi hiện
tượng làm ăn phi pháp. Chính vì vậy nhà nước phải tạo môi trường pháp lí
thuậ lợi cho các cá nhân, doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế hoạt
động.Hiện nay ở nước ta đã ban hành các luật về các quyền như: sở hữu,

bảo những điều kiện có lợi cho sự phát triển kinh tế xã hội.
Thông qua việc sử dụng hiệu quả hệ thống các công cụ nói trên nhà
nước thực hiẹn được vai trò chức năng kinh tế của mình nhằm mục đích
cuối cùng là quản lí, phân bổ, sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực của đất
nước, tạo điều kiện cần thiết để thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế
nhanh, bền vững kết hợp với công bằng tiến bộ xã hội, đưa nên kinh tê phát
triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
II.THỰC TRẠNG VAI TRÒ KINH TẾ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG NỀN
KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở NƯỚC TA:
1.Những thành tựu đạt được:
13

Trích đoạn KẾT LUẬN CHUNG:

---