Tiểu luận triết học
Lời nói đầu
Quy luật mâu thuẫn là quy luật quan trọng trong phép biện chứng duy vật .Nó
được coi là hạt nhân của phép biện chứng vạch ra nguồn gốc bên trong của sự vận
động và phát triển , nã chỉ ra nguyên nhân của sự thay đổi cái này thành cái khác ,
đồng thời nó tác động đến tất cả quy luật và phạm trù của phép biện chứng.
Trong công cuộc đỏi mới ở nước ta hiện nay có rất nhiều mâu thuẫn trong mọi
lĩnh vực của đời sống xã hội .Đây là một vấn đề quan tâm của Đảng và Nhà nước ,
nhiều bài báo , cuộc họp đã bàn luận về vến đề bức xúc này . Và mặc dù đã có nhiều
lý luận và đề tài đề cập tới sự hoạt động của quy luật mâu thuẫn trong nền kinh tế thị
trường Việt Nam nhưng với em là một sinh viên em tự nhận thấy rằng việc tiếp tục
nghiên cứu và khai thác những khía cạnh của quy luật này trong tình hình thị trường
Việt Nam hiện nay sẽ không những giúp cho mình hiểu biết sâu sắc về vấn đề này mà
còn góp một phần nhỏ bé vào việc phát triển lý luận , vào sự phát triển kinh tế ở Việt
Nam. Với mong muấn đó em đã chọn đề tài : “Quy luật mâu thuẫn và vận dụng quy
luật mâu thuẫn trong giai đoạn hiện nay” Đề tài này dược nghiên cứu trên cơ sở sử
dụng phương pháp luận duy vạt biện chứng Mác_Lênin
Với những hiểu biết đang còn rất hạn chế chắc chắn sẽ không tránh được những
sai lầm trong bài viết của mình mong nhận được sự giúp đỡ và chỉ dẫn của thầy cô để
bài viết của em được hoàn chỉnh hơn .
Em xin chân thành cảm ơn.
1
Tiểu luận triết học
Phần mở đầu
I > Lý DO CHọN Đề TàI _ MụC ĐíCH CủA Đề TàI
Trước khi chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường nền kinh tế của nước ta là nền
kinh tế tập trung quan liêu bao cấp . Nhưng nó chỉ phù hợp khi đất nước còn chiến
tranh , sau khi đất nước hoà bình thống nhất thì nó không còn phù hợp nữa mà dẫn
đến tiêu cực , thoái hoá . Nguyên nhân sâu xa của sự thoái hoá nền kinh tế ở nước ta
là do đã dập khuôn một mô hình kinh tế không thích hợp và kém hiệu quả . Trước sự
suy thoái kinh tế nghiêm trọng , viện trợ nước ngoài lại giảm sút đã đặt nền kinh tế

A. Thực tiễn : Vận dụng quy luật mâu thuẫn trong quá trình phát triển kinh tế thị
trường ở Việt Nam
I> Mâu thuẫn biện chứng trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định
hướng XHCN ở Việt Nam
1. Mâu thuẫn kinh tế vốn có của CNXH .
2. Những biểu hiện mâu thuẫn trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường
theo định hướng XHCN ở nước ta .
2.1. Tính thống nhất và mâu thuẫn của các thành phần kinh tế .
2.2. Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất
2.3. Mâu thuẫn giữa kinh tế thị trường và mục tiêu xây dựng con người
trong quá trình đi lên CNXH ở nước ta.
2.4. Mâu thuẫn giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội .
II> Các chính sách và giải pháp .

3
Tiểu luận triết học
Nội dung
A _ CƠ SỞ LÝ LUẬN
I . QUY LUẬT MÂU THUẪN
Mâu thuẫn là hiện tượng khách quan và phổ biến . Phép biện chứng duy vật
khẳng định rằng : mọi sự vật , hiện tượng trong thế giới đều tồn tại mâu thuẫn bên
trong . Mỗi sự vật mỗi hiện tượng đều là thể thống nhất giữa các mặt , các thuộc tính ,
các khuynh hướng đối lập nhau . Những mặt này đối lập nhau nhưng lại liên hệ ràng
buộc nhau tạo thành mâu thuẫn .
1 . Một số khái niệm cơ bản
- Mặt đối lập là những thuộc tính những quá trình có khuynh hướng phát triển
đối lập nhau tạo nên sự tồn tại và hiện tượng .
- Mâu thuẫn : là khái niệm chỉ sự liên hệ tác động lẫn nhau giữa các mặt đối
lập . Mỗi mâu thuẫn là một cặp mặt đối lập trong cùng một sự vừa thống nhất với
nhau , vừa thường xuyên đấu tranh với nhau .

- Thứ nhất : mặt đối lập này chuyển thành mặt đối lập kia , sang cái đối
lập với mình .
- Thứ hai : cả hai mặt đối lập đều chuyển hoá thành cái khác , lên hình
thức cao hơn . Đây là một hình thức chuyển hoá hết sức phổ biến trong
thực tiễn .
Mâu thuẫn tồn tại khách quan trong mọi lĩnh vực của thế giới với những hình
thức rất đa dạng . Tính đa dạng của các mối liên hệ trong sự vận động và phát triển
của thế giới vật chất quy định . Mỗi loại mâu thuẫn đều có những đặc điểm riêng và
có vai trò khác nhau đối với sự tồn tại và phát triển của sự vật .
3 . Ý nghĩa lý luận
5
Tiểu luận triết học
Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập là hạt nhân của phép
biện chứng . Quy luật này để chỉ rõ nguồn gốc động lực phát triển , phân tích quá
trình đấu tranh giải quyết mâu thuẫn bên trong sự vật . Từ đó phải vận dụng nguyên
tắc mâu thuẫn mà yêu cầu cơ bản của nó là phải nhận thức đúng đắn mâu thuẫn của sự
vật , hiện tượng , trước hết là mâu thuẫn là mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn chủ yếu ,
phải phân tích mâu thuẫn và quá trình đấu tranh giải quyết mâu thuẫn . Đấu tranh là
phương thức giải quyết mâu thuẫn .
Lênin nói : “Sự phát triển là một cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập ” Tuy
nhiên hình thức đấu tranh rất đa dạng , linh hoạt , tuỳ thuộc vào mâu thuẫn cụ thể và
hoàn cảnh cụ thể .
Từ đó ta cần xác định mâu thuẫn , phương pháp phân tích mâu thuẫn vì
trong sự vật có nhiều mâu thuẫn có vai trò vị trí khác nhau do đó phải biết phân tích
mâu thuẫn cụ thể , tìm cách giải quyết cụ thể đối vứi từng mâu thuẫn tuân theo quy
tắc phân tích cụ thể .
4 . Phương pháp giải quyết mâu thuẫn
- Mâu thuẫn có quá trình phát triển cho nên nó được giải quyết khi có đủ
điều kiện để giải quyết . Việc giải quyết mâu thuẫn phải tuân theo quy
luật khách quan.

mất ý chí và tự do độc lập , nhu cầu tự thể hiện bản thân của con người một điều kiện
để xây dựng hạnh phóc cá nhân . Cơ chế quan liêu muốn hay không muốn biến con
người thành phương tiện của bộ máy của kế hoạch vạch ra một cách quan liêu thành
các vai trò xã hội như vai trò của người chấp hành , chấp hành các mệnh lệnh quan
liêu từ trên dội xuống . Cơ chế quan liêu do ngộ nhận xã hội hoá trên thực tế là công
hữu hoá , tập thể hoá , vội vàng xoá bỏ sở hữu cá nhân_tư nhân . Nã làm biến các cá
nhân thành những người không có sở hữu , mà lam chủ sở hữu là làm chủ về mặt kinh
tế , tức là cá nhân phải làm chủ cái gì đó do chính bàn tay , khối óc của họ làm nên .
7
Tiểu luận triết học
Thực tế đã được chứng minh ở trong các hợp tác xã nông nghiệp ỏ Việt Nam , mọi
người ỷ lại vào nhau , không ai chịu lao động tích cực vì lợi Ých giữa những người
lao động tích cực và những người lao động không tích cực là như nhau . Họ không
phát huy được tính sáng tạo của cá nhân . Nhà nước chủ trương phân phối lao động
theo kiểu cân bằng , đó đúng là đã giải quyết được vấn đề lớn , đó là hạn chế được
những người phải chịu đói , không có cơm ăn , áo mặc nhưng lại là sự cản trở đối với
việc phát triển kinh tế không chú trọng phát triển lực lượng sản xuất , kéo theo quan
hệ sản xuất không tiến bộ lên được thì sản xuất chỉ đủ ăn , đủ cho nhu cầu hàng ngày ,
việc kinh tế giàu lên là điều khó khăn . Vậy là cơ chế quan liêu chậm thay đổi chẳng
những làm trì trệ sự phát triển kinh tế mà lớn hơn là làm cho cá nhân con người chậm
phát triển về nhiều mặt . Đến lượt nã , chính con người lại là nhân tố cản trở sự phát
triển của kinh tế xã hội vì nó là hậu quả của sự bao cấp về ý chí và tư tưởng , tư
duy chứ không chỉ bao cấp về mặt hiện vật theo nghĩa thuần kinh tế .
2 . Chuyển sang nền kinh tế thị trường là một yếu tố khách quan
trong quá trình phát triển nền kinh tế đất nước .
Trước tình hình của đất nước như vậy thì quá trình chuyển đổi nền kinh tế là một
tất yếu nhưng lại rất phức tạp và hết sức đa dạng . Có nước chuyển nhanh , có nước
chuyển chậm . Mét câu hỏi đặt ra là chuyển đổi như thế nào thì có hiệu quả ?
Thứ nhất : Việc chuyển đổi này là một thay đổi cơ bản về chất từ cơ chế kinh
tế cho đến cách quản lý kinh tế . Cơ chế kinh tế mới chỉ chiến thắng cơ chế kinh tế cũ

thuẫn đối kháng đó là động lực phát triển xã hội XHCN . Đó là những hình thức biểu
hiện khác nhau về các mâu thuẫn giữa cái mới và cái cò , cái tiến bộ và cái lạc hậu ,
cái tích cực và cái tiêu cực . Những mặt đối lập không biểu hiện bằng quan hệ thù
địch giữa giai cấp đối kháng như trong chế độ cũ mà chỉ là sự không phù hợp giữa các
mặt riêng biệt , giữa các vấn đề cụ thể , cục bộ của đời sống muôn vẻ .
9
Tiểu luận triết học
Vì vậy , xã hội XHCN là xã hội tiến bộ nhưng không thể phủ nhận những mâu
thuẫn trong quá trình phát triển và sự phát triển Êy còng bao hàm sự xoá bỏ những
mâu thuẫn Êy . Vì xã hội XHCN không có giai cấp nông dân và các tầng líp trí thức ,
cho nên ở đó có đủ các điều kiện khiến cho các mâu thuẫn kinh tế chính trị được khắc
phục dần dần . Sù thắng lợi của công cuộc tập thể hoá đã đánh dấu sự xoá bỏ những
mâu thuẫn chủ yếu tồn tại giữa giai cấp công nhân và giai câp nông dân , mâu thuẫn
còn tồn tại cuối cùng sẽ mất hẳn trong quá trình xây dựng xã hội cộng sản .
Trong nền kinh tế XHCN , không có mâu thuẫn giữa lao động tư nhân và lao
động xã hội , ở đây lao động xuất hiện ra là lao động xã hội trực tiếp . Nhưng nếu tính
lao động có tính hai mặt , nếu nhiều hình thái của lao động cụ thể còn được quy định
thành lao động trừu tượng thì đó là vì còn chưa thể trực tiếp đo được lao động bằng số
lượng thời gian bỏ vào việc sản xuất ra của cải . Sù tồn tại của hai hình thức toàn dân
và tập thể gắn bó với nhau bởi những mối liên hệ hàng hoá , sù khác nhau về bản chất
giữa lao động chân tay và lao động trí óc làm cho người ta chỉ đo được số lao động bỏ
ra dùng giá trị và dùng các hình thức của giá trị làm trung gian . Do đó mà có tính hai
mặt của hàng hoá sản xuất ra trong xã hội XHCN . Nhưng vì mâu thuẫn giữa lao động
tư nhân và lao động xã hội hiện nay đã bị thủ tiêu dưới CNXH , cho nên không còn
đối lập giữa giá trị sử dụng và giá trị của hàng hoá cũng như của lao động cụ thể và
của lao động trừu tượng , chỉ còn tồn tại một sự khác nhau thường hay một sự khác
nhau về bản chất mà thôi . Chóng ta đều thấy rằng cái trước kia là một sự đối lập hay
hơn nữa là sự “ đối lập địch đối ” . thì nay trở thành một sự khác nhau thường trong
quá trình thủ tiêu các mâu thuẫn . Tuy nhiên sự khác nhau giữa giá trị sử dụng và giá
trị có thể trở nên gay gắt một cách dễ dàng trong nền kinh tế XHCN , nhưng đó là do

cũng không sáng tạo ra giá trị thặng dư mà nhằm thoả mãn nhu cầu tối đa của những
người lao động . Cho nên tiền tệ không còn là “ hàng hoá tuyệt đối ” nữa . Sù khác
11
Tiểu luận triết học
nhau giữa hàng hoá và tiền tệ không có thể trở thành mâu thuẫn tuyệt đối dưới CNXH
. Tuy nhiên chõng nào mà tiền tệ còn là một hàng hoá thuộc loại riêng biệt dùng làm
vật ngang giá cho cac hàng hoá khác thì tiền tệ và hàng hoá vẫn còn tồn tại một số
mâu thuẫn . Những mâu thuẫn Êy biểu hiện ra chẳng hạn là trong sản phẩm có sản
phẩm thừa , chất lượng kém hoặc kế hoạch sai lầm thì hàng hoá không thể đổi lấy tiền
tệ được . Nhưng khi đó tiền tệ không làm cho những mâu thuẫn Êy thêm sâu xắc mà
dùng để thủ tiêu mâu thuẫn Êy , để sửa chữa những khuyết đIểm của sản xuất và của
thương nghiệp . Trong xã hội XHCN , những mâu thuẫn như vậy có tính chất không
đối kháng . Do đó chúng không thể chuyển thành đối lập , thành mâu thuẫn tuyệt đối
được .
Như ta thấy , do bản thân tính chất xã hội của CNTB , những mâu thuẫn giữa
lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trở nên sâu sắc hơn , đạt tới mức cao nhất của
nó và được giải quyết bằng công cuộc cách mang XHCN . Dù các giai cấp thống trị
có cố gắng đến đâu chăng nữa cũng không thể ngăn trở sự phát triển Êy . Dưới CNXH
những mâu thuẫn đó không gay gắt như những mâu thuẫn dưới CNTB và ở nước ta
không không có chế độ chiếm hữu tư bản tư nhân mà hoàn toàn chỉ có chế độ sở hữu
xã hội về tư liệu sản xuất . Nói cách khác dưới chế độ XHCN , tính chất xã hội của
sản xuất được củng cố bởi tính chất xã hội của sở hữu . Do đó mà không có các hình
thức biểu hiện của những mâu thuẫn điển hình của CNTB khủng hoảng kinh tế , chiến
tranh … Trong xã hội XHCN , không có giai cấp nào có lợi trong việc bảo vệ những
mặt tác động của quan hệ sản xuất . Trái lại các lực lượng cơ bản của xã hội XHCN
đều có lợi trong việc kịp thời giải quyết các mâu thuẫn và caỉ thiện quan hệ sản xuất .
Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất không thể chuyển hoá thành
đối lập vì không có cơ sở khách quan nào cho sự chuyển hoá đó .
2 . Những biểu hiện mâu thuẫn trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường
theo định hướng XHCN ở nước ta .

Tiểu luận triết học
tựu quan trọng nhưng cũng không tránh khỏi những khó khăn và mặt tiêu cực mới nảy
sinh . Điều quan trọng là về mặt lý luận cần phải cách nghĩa một cách khoa học về
bản chất của quá trình đổi mới đó và xu hướng phát triển của nó để hoàn thiện đường
lối đổi mới , tạo ra những tiền đề bảo đảm cho khả năng thắng lợi của công cuộc xây
dựng CNXH trên đất nước ta . Đảng cộng sản Việt Nam không từ bỏ mục tiêu xây
dựng CNXH mà Đảng chỉ thay đổi phương thức , biện pháp , bước đi để đạt được
mục tiêu đó mà thôi . Cái thay đổi chính là nhận thức và sự đIều chỉnh thái độ của
chúng ta đối với sở hữu tư nhân và kinh doanh tư nhân , đối với kinh tế hàng hoá và
cơ chế thị trường ; là sự tìm tòi thử nghiệm những hình thức kinh tế và những mô
hình tổ chức kinh tế phù hợp với thực trạng phát triển của lực lượng sản xuất trong
điều kiện của nước ta hiện nay , đem lại hiệu quả kinh tế xã hội thực sù .
Xây dựng CNXH bằng cách phát triển CNTB nhà nước , điều đó là trung
thành với quan điểm hết sức đúng đắn của Lênin là : “ trong một nước tiểu nông ,
trước hết cần phải bắc những chiếc cầu nhỏ vững chắc đi xuyên qua CNTB nhà nước
tiến lên CNXH ” (Lênin toàn tập _ tập 44 ) . Khi giải thích về việc phải chuyển sang
chính sách kinh tế mới Lênin nói : “ chóng ta cần nhận thức rõ là chưa nên xây dựng
trực tiếp CNXH mà trong nhiều lĩnh vực kinh tế của chúng ta , cần phải lùi về CNTB
Nhà nước , từ bỏ biện pháp tấn công chính diện mà bắt đầu cuộc bao vây lâu dài ”
(Lênin toàn tập _ tập 44).
Việc sử dụng phạm trù CNTB Nhà nước như tất yếu kinh tế để xây dựng
CNXH ở nước ta sẽ có thể giải thích được một điều có vẻ ngược đời nhưng lại là biện
chứng cho cuộc sống đang diễn ra trước mắt chúng ta là xây dựng CNXH bằng cách
mở rộng đường cho CNTB , chỉ có điều đấy là CNTB hoạt động dưới sự quản lý của
Nhà nước XHCN và không dẹp bỏ kinh tế tư nhân và TBCN như chúng ta đã làm
trước đây . Trái lại ngày nay chóng ta bảo hộ và khuyến khích các thành phần kinh tế
đó phát triển . Điều này không phải là chúng ta thay đổi con đường phát triển kinh tế
_ xã hội không phải là từ bỏ sự lùa chọn XHCN việc xoá bỏ chế độ tư hữu kiểu trước
14
Tiểu luận triết học

nước , còng như tất cả mọi lực lượng tiến bộ của thời đại có thiện tâm . Thế nhưng
nếu quên mất những vấn đề nguyên tắc chiến lược , quá thiên về sự tiếp cận hội nhập
không thấy bản chất và nội dung cuộc đấu tranh cực kì gay gắt , trong đó các nhân tố
dân téc , giai cấp , quốc gia và quốc tế hoà quyện với nhau cực kì phức tạp . Do đó ,
quên mất việc giới hạn và phải tiến hành đấu tranh thì cũng phạm phải sai lầm rất
nguy hiểm.
Xét cho cùng cái đảm bảo cho thắng lợi của định hướng XHCN là quan hệ so
sánh lực lượng . CNTB Nhà nước là chiếc cầu dẫn đến CNXH , nếu Nhà nước mạnh
hơn CNTB và khống chế , hướng dẫn được sự phát triển của nã . Nếu Nhà nước yếu
hơn thì CNTB Nhà nước không còn là CNTB Nhà nước nữa mà là CNTB tự phát , tù
do rời bỏ định hướng XHCN . Do đó , tiền đề cơ bản hàng đầu bảo đảm cho thắng lợi
của CNXH ở nước ta là phải có một Nhà nước mạnh , mét Nhà nước pháp quyền và là
một Nhà nước thực sự dân chủ , của dân , do dân , vì dân . Đó là một Nhà nước có
thực lực biết quản lý các quá trình kinh tế _ xã hội một cách vừa kiên quyết , vừa
thông minh , đem lại hiệu lực cao , một trọng tài không thiên vị bên nào trong cuộc
đua tranh giữa các thành phần kinh tế , giữ đúng luật chơi của cơ chế thị trường . Cốt
lõi là để có một Nhà nước như vậy là sự lãnh đạo của Đảng cộng sản tiêu biểu cho sức
mạnh lương tâm và trí tuệ của thời đại , có tính chiến đấu cao , vững mạnh , toàn
diện , được đổi mới và tự chỉnh đốn không ngừng theo yêu cầu của sự nghiệp phát
triển đất nước . Tuy nhiên nếu bản chất thời kì quá độ ở nước ta chỉ có CNTB Nhà
nước thôi thì chưa đủ đảm bảo cho thắng lợi của XHCN . Chính vì vậy mà cách khái
quát bản chất con đường cách mạng Việt Nam là xây dựng CNXH đi qua con đường
CNTB nhà nước là đầy đủ .
Chính sách phát triển cơ cấu kinh tế nhiều thành phần đòi hỏi có sự khuyến
khích kinh tế tư nhân phát triển mạnh vì hiện nay sự phát triển đó còn thấp , chưa
tương xứng với tiềm năng hiện có . Tuy nhiên , đường lối đó cũng đòi hỏi thúc đẩy
16
Tiểu luận triết học
kinh tế các thành phần khác phát triển . Chỉ có như vậy mới làm cho các thành phần
kinh tế ngày càng mạnh lên , phát huy tốt vai trò chủ đạo và hợp thành nền tảng của

pháp giải quyết mâu thuẫn một cách khách quan phù hợp với quy luật sẽ giúp chúng
ta đạt được những thành tựu về kinh tế, xã hội và mục tiêu xây dựng đất nước XHCN.
Đề tài này mới chỉ nghiên cứu một cách khái quát và nêu ra những biện pháp rất
cơ bản để giải quyết những mâu thuẫn chính trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam
hiện nay, vì vậy còn rất nhiều vấn đề đặt ra cần được nghiên cứu, xem xét và giải
quyết trong các lĩnh vực của nền kinh tế thị trường ở Việt Nam.
Để kết thúc bài tiểu luận em xin chân thành cảm ơn thầy cô giáo bộ môn đã giúp
em hoàn thành bài tiểu luận này. Hy vọng bài tiểu luận sẽ góp phần nhỏ bé vào việc
nghiên cứu, tìm hiểu quy luật mâu thuẫn và vận dụng quy luật mâu thuẫn trong quá
trình phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam.19
Tiểu luận triết học
TàI liệu tham khảo
1. Giáo trình Triết học Mác_Lênin (Nhà xuất bản giáo dục)
2. Bài giảng về triết học của thầy giáo.
3. Tạp chí triết học số 1 .
4. Tạp chí cộng sản số 21 .
5. Việt Nam chuyển sang nền kinh tế thị trường ( Học viện chính trị
quốc gia ) .
6. Văn kiện đại hội Đảng lần thứ 6 .
7. Văn kiện đại hội Đảng lần thứ 9 .
8. Lênin toàn tập _ tập 44

20
Tiểu luận triết học
MỤC LỤC
Lời mở đầu .………………………………………. .Trang 1
Phần mở đầu ……………………………………….Trang 2