Chuy n d ch c c u ngành kinh t đ đ y m nh h n n a xu t kh u c a đ tể ị ơ ấ ế ể ẩ ạ ơ ữ ấ ẩ ủ ấ
n c có ý nghĩa r t quan tr ng trong vi c khuy n khích các doanh nghi p nângướ ấ ọ ệ ế ệ
cao năng l c c nh tranh, ch đ ng và tích c c h i nh p thành công vào kinh tự ạ ủ ộ ự ộ ậ ế
khu v c và th gi i. Do đó, vi c đánh giá th c tr ng c c u ngành kinh t , phânự ế ớ ệ ự ạ ơ ấ ế
tích nh ng y u t tác đ ng đ n quá trình chuy n d ch c a nó đ khai thác t t h nữ ế ố ộ ế ể ị ủ ể ố ơ
các ngu n l c hi n có theo h ng có l i cho xu t kh u là r t c n thi t hi n nay.ồ ự ệ ướ ợ ấ ẩ ấ ầ ế ệ
Đ Mai Thành ỗ
1- C c u kinh t là m t t ng th h th ng kinh t bao g m nhi u y u t có quan h ,ơ ấ ế ộ ổ ể ệ ố ế ồ ề ế ố ệ
tác đ ng qua l i v i nhau trong m t không gian và th i gian nh t đ nh.ộ ạ ớ ộ ờ ấ ị C c u kinh tơ ấ ế
th ng g m 3 ph ng di n h p thành. Đó là c c u ngành kinh t , c c u thành ph nườ ồ ươ ệ ợ ơ ấ ế ơ ấ ầ
kinh t và c c u vùng lãnh th , trong đó c c u ngành kinh t gi vai trò quan tr ngế ơ ấ ổ ơ ấ ế ữ ọ
nh t. ấ
C c u ngành kinh t là t ng th các ngành trong n n kinh t qu c dân đ c h pơ ấ ế ổ ể ề ế ố ượ ợ
thành theo m t quan h t l v l ng, th hi n m i quan h gi a các ngành và ph nộ ệ ỷ ệ ề ượ ể ệ ố ệ ữ ả
ánh trình đ phát tri n c a n n kinh t .ộ ể ủ ề ế
Trong quá trình phát tri n kinh t c a m t đ t n c các ch th kinh t luôn hànhể ế ủ ộ ấ ướ ủ ể ế
đ ng theo hi u qu kinh t thi t th c. m t ch ng m c nh t đ nh quy ho ch phátộ ệ ả ế ế ự Ở ộ ừ ự ấ ị ạ
tri n c a Nhà n c có tác đ ng đ n c c u đ u t , nh ng k t qu cu i cùng l i đ cể ủ ướ ộ ế ơ ấ ầ ư ư ế ả ố ạ ượ
th hi n b ng c c u trên các ph ng di n c a nó. C c u kinh t luôn thay đ i theoể ệ ằ ơ ấ ươ ệ ủ ơ ấ ế ổ
chi u h ng h p lý h n, s thay đ i đó chính là s chuy n d ch c c u kinh t . Nhìnề ướ ợ ơ ự ổ ự ể ị ơ ấ ế
chung chuy n d ch c c u kinh t c a m t n c th ng ph thu c vào m t s nhânể ị ơ ấ ế ủ ộ ướ ườ ụ ộ ộ ố
t bên trong và bên ngoài. ố
trong n c đó là:Ở ướ
- Các l i th v t nhiên c a đ t n c cho phép có th phát tri n ngành s n xu t nàoợ ế ề ự ủ ấ ướ ể ể ả ấ
m t cách thu n l i; quy mô dân s c a qu c gia; trình đ ngu n nhân l c; nh ng đi uộ ậ ợ ố ủ ố ộ ồ ự ữ ề
ki n kinh t , văn hóa c a đ t n c. ệ ế ủ ấ ướ
- Ngoài ra, nhu c u c a t ng xã h i, th tr ng m i giai đo n l i là c s đ s nầ ủ ừ ộ ị ườ ở ỗ ạ ạ ơ ở ể ả
xu t phát tri n đáp ng nhu c u không ch v s l ng mà c ch t l ng hàng hóa, tấ ể ứ ầ ỉ ề ố ượ ả ấ ượ ừ
đó d n đ n nh ng thay đ i v v trí, t tr ng c a các ngành ngh trong n n kinh t . ẫ ế ữ ổ ề ị ỷ ọ ủ ề ề ế
- M c tiêu, chi n l c, quy ho ch phát tri n kinh t c a t ng qu c gia có tác đ ngụ ế ượ ạ ể ế ủ ừ ố ộ
quan tr ng đ n s chuy n d ch c a c c u kinh t vì m c dù c c u kinh t mang tínhọ ế ự ể ị ủ ơ ấ ế ặ ơ ấ ế

xây d ng - còn g i là công nghi p; và d ch v ) phát tri n m t cách không đ ng đ u,ự ọ ệ ị ụ ể ộ ồ ề
t o nên nh ng t l khác nhau trong c c u ngành kinh t c a các n c. Song đi mạ ữ ỷ ệ ơ ấ ế ủ ướ ể
đáng l u ý là trong th i đ i ngày nay, b t c nhà n c nào cũng đ u quan tâm xác đ như ờ ạ ấ ứ ướ ề ị
cho n n kinh t c a n c mình phát tri n theo h ng có l i nh t và ph n đ u đ tề ế ủ ướ ể ướ ợ ấ ấ ấ ạ
đ c c c u kinh t đem l i hi u qu cao. Vì v y, và qua nh ng th c ti n, h u h tượ ơ ấ ế ạ ệ ả ậ ữ ự ễ ầ ế
các n c hi n nay đ u l a ch n mô hình chuy n d ch c c u kinh t c a n c mìnhướ ệ ề ự ọ ể ị ơ ấ ế ủ ướ
theo h ng đ y m nh xu t kh u nh m phát huy m i l i th c a đ t n c, tham giaướ ẩ ạ ấ ẩ ằ ọ ợ ế ủ ấ ướ
đ c vào s phân công lao đ ng trên quy mô toàn th gi i, t n d ng m i c h i đemượ ự ộ ế ớ ậ ụ ọ ơ ộ
l i c a xu h ng toàn c u hóa kinh t đang di n ra ngày càng sâu r ng. ạ ủ ướ ầ ế ễ ộ
Đ đi theo chi n l c m c a kinh t , h i nh p qu c t có hi u qu , v n đ chuy nể ế ượ ở ử ế ộ ậ ố ế ệ ả ấ ề ể
d ch c c u ngành kinh t trong n c có ý nghĩa r t l n. B i, s n xu t trong n cị ơ ấ ế ở ướ ấ ớ ở ả ấ ướ
c n ph i đ c d ch chuy n sao cho v a khai thác đ c nh ng ti m năng, l i th c aầ ả ượ ị ể ừ ượ ữ ề ợ ế ủ
đ t n c, v a s n xu t đ c nh ng s n ph m phù h p v i nhu c u th tr ng thấ ướ ừ ả ấ ượ ữ ả ẩ ợ ớ ầ ị ườ ế
gi i. Trong b i c nh chung là phân công lao đ ng qu c t ngày m t sâu s c, s c nhớ ố ả ộ ố ế ộ ắ ự ạ
tranh gi a các n c xu t kh u cũng vô cùng gay g t, l i mu n phát tri n đ c s nữ ướ ấ ẩ ắ ạ ố ể ượ ả
xu t c a đ t n c theo m t chi n l c chung, vi c l a ch n c c u kinh t h p lý,ấ ủ ấ ướ ộ ế ượ ệ ự ọ ơ ấ ế ợ
đem l i hi u qu cao là đi u r t c n thi t. Tuy nhiên, ngày nay các n c th c hi nạ ệ ả ề ấ ầ ế ướ ự ệ
công nghi p hóa đ nh h ng xu t kh u đi sau không th s d ng nguyên m u c a cácệ ị ướ ấ ẩ ể ử ụ ẫ ủ
mô hình s n có b i d i tác đ ng c a nh ng nhân t m i, nh ng l i th so sánhẵ ở ướ ộ ủ ữ ố ớ ữ ợ ế
truy n th ng không còn đ c đánh giá cao nh tr c đây, nên vi c chuy n d ch cề ố ượ ư ướ ệ ể ị ơ
c u kinh t c a các n c đi sau cũng c n ph i đ c nh n th c l i nh m t o ra m tấ ế ủ ướ ầ ả ượ ậ ứ ạ ằ ạ ộ
c c u kinh t hi n đ i, cân đ i, năng đ ng và tăng tr ng nhanh m t cách b n v ngơ ấ ế ệ ạ ố ộ ưở ộ ề ữ
h n.ơ
2 - Quá trình chuy n d ch c c u ngành kinh t c a Vi t Nam đã tr i qua nhi u giaiể ị ơ ấ ế ủ ệ ả ề
đo n l ch s khác nhau.ạ ị ử N u nh tr c th i kỳ đ i m i m t trong nh ng khi mế ư ướ ờ ổ ớ ộ ữ ế
khuy t l n c a t duy cũ, c a c ch k ho ch hóa t p trung, quan liêu, bao c p là cế ớ ủ ư ủ ơ ế ế ạ ậ ấ ố
g ng hình thành nên c c u ngành kinh t d a trên ý chí ch quan, b t ch p quy lu t,ắ ơ ấ ế ự ủ ấ ấ ậ
do đó đã kéo theo tình tr ng đ u t lãng phí, không đem l i hi u qu kinh t , thì b cạ ầ ư ạ ệ ả ế ướ
vào công cu c đ i m i quá trình chuy n d ch c c u ngành kinh t c a n c ta đã đemộ ổ ớ ể ị ơ ấ ế ủ ướ
l i nh ng k t qu r t tích c c. Nh v y, ch sau 3 năm c a th i kỳ phôi thai v kinhạ ữ ế ả ấ ự ờ ậ ỉ ủ ờ ề

27,1
8
25,7
7
24,5
3
23,2
4
23,0
3
22,5
4
21,8 20,9
Công
nghi p vàệ
xây d ngự
22,6
7
28,7
6
32,0
8
36,7
3
38,1
3
38,4
9
39,4
7

nông nghi p ngày càng đáp ng đúng nhu c u c a th tr ng và có hi u qu h n.ệ ứ ầ ủ ị ườ ệ ả ơ
Đ c bi t th c hi n ch tr ng chuy n d ch c c u kinh t c a Đ ng và Nhà n c,ặ ệ ự ệ ủ ươ ể ị ơ ấ ế ủ ả ướ
nh ng năm g n đây đã có s chuy n m nh m t ph n di n tích tr ng lúa có năng su t,ữ ầ ự ể ạ ộ ầ ệ ồ ấ
hi u qu th p sang nuôi tr ng th y s n (t p trung nhi u vùng đ ng b ng sông C uệ ả ấ ồ ủ ả ậ ề ở ồ ằ ử
Long và duyên h i Nam Trung B ), nh v y đã góp ph n tích c c chuy n d ch c c uả ộ ờ ậ ầ ự ể ị ơ ấ
kinh t nông nghi p, nâng cao đ i s ng cho nông dân.ế ệ ờ ố
C c u công nghi p có s chuy n d ch khá, nh t là giai đo n t năm 1998 đ n nay. Tơ ấ ệ ự ể ị ấ ạ ừ ế ỷ
tr ng ngành công nghi p - xây d ng tăng t 32,08% GDP (năm 1997) lên t i 36,73%ọ ệ ự ừ ớ
(năm 2000) và 41,0% (năm 2005). Trong ngành công nghi p s tăng nhanh c a t tr ngệ ự ủ ỷ ọ
ngành công nghi p ch bi n (t 78,7% năm 2000 lên t i 81,23% năm 2004 tính theo giáệ ế ế ừ ớ
th c t ) và s gi m t tr ng c a công nghi p khai thác m (t 15,7% xu ng cònự ế ự ả ỷ ọ ủ ệ ỏ ừ ố
12,8%), tăng t tr ng c a công nghi p s n xu t và phân ph i đi n, ga, n c (t 5,6%ỷ ọ ủ ệ ả ấ ố ệ ướ ừ
lên 5,9%) trong th i kỳ t ng ng đã ph n ánh s chuy n d ch c c u đúng h ng.ờ ươ ứ ả ự ể ị ơ ấ ướ
N u xét theo tiêu th c công ngh , càng th y rõ h n xu h ng chuy n d ch c c uế ứ ệ ấ ơ ướ ể ị ơ ấ
trong ngành công nghi p nh ng năm qua là tích c c, theo h ng công nghi p hóa, hi nệ ữ ự ướ ệ ệ
đ i hóa và phù h p v i đi u ki n th c t c a n c ta. B i, các ngành công nghi p cóạ ợ ớ ề ệ ự ế ủ ướ ở ệ
công ngh cao ngày càng đ c m r ng và phát tri n nhanh, t o ra nh ng s n ph mệ ượ ở ộ ể ạ ữ ả ẩ
tiêu dùng có giá tr cao, đáp ng nhu c u tiêu dùng ngày m t nâng lên trong n c vàị ứ ầ ộ ở ướ
tham gia xu t kh u, nh ô-tô, s n ph m đi n t , tàu th y Các ngành có trình đ côngấ ẩ ư ả ẩ ệ ử ủ ộ
ngh trung bình và th p phát tri n t c đ trung bình và th p đ s n xu t s n ph mệ ấ ể ở ố ộ ấ ể ả ấ ả ẩ
phù h p v i nhu c u tiêu dùng ch a quá kh t khe c a th tr ng trong n c, cũng nhợ ớ ầ ư ắ ủ ị ườ ướ ư
nh m duy trì cung c p nh ng s n ph m thông th ng thi t y u cho nhân dân. ằ ấ ữ ả ẩ ườ ế ế
Trong lĩnh v c d ch v , đã có b c phát tri n nh y v t c v ch t và l ng, nh t là tự ị ụ ướ ể ả ọ ả ề ấ ượ ấ ừ
th p niên 90 c a th k XX tr l i đây. Tuy nhiên, t c đ tăng tr ng c a lĩnh v cậ ủ ế ỷ ở ạ ố ộ ưở ủ ự
này l i không đ u qua các th i kỳ khác nhau, th hi n n i b t qua vi c tăng nhanh c aạ ề ờ ể ệ ổ ậ ệ ủ
ngành d ch v trong th i kỳ 1990 - 1995, sau đó liên t c b gi m sút và ch có d u hi uị ụ ờ ụ ị ả ỉ ấ ệ
ph c h i nh trong m t vài năm g n đây. Đi u đó khi n t tr ng c a ngành d ch vụ ồ ẹ ộ ầ ề ế ỷ ọ ủ ị ụ
trong GDP, sau khi tăng t ng đ i m nh trong th i kỳ 1990 - 1995 (năm 1995 đ tươ ố ạ ờ ạ
44,06%) đã liên t c b gi m: năm 1996 còn 42,51%; năm 1997 còn 42,15%; năm 1998ụ ị ả
còn 41,73%; năm 1999 còn 40,08% và năm 2005 còn 38,1%. Đi u đáng lo ng i là tề ạ ỷ

s n xu t ph i ph thu c nhi u vào đi u ki n t nhiên, b gi i h n b i năng su t, di nả ấ ả ụ ộ ề ề ệ ự ị ớ ạ ở ấ ệ
tích, kh năng khai thác, giá c s n ph m l i ch u nhi u tác đ ng c a s bi n đ ng lênả ả ả ẩ ạ ị ề ộ ủ ự ế ộ
xu ng trên th tr ng th gi i và có xu h ng gi m theo giá "cánh kéo" v i hàng côngố ị ườ ế ớ ướ ả ớ
nghi p, do đó giá tr kim ng ch xu t kh u c a hàng nông s n s không cao và khôngệ ị ạ ấ ẩ ủ ả ẽ
n đ nh. Ch a k , t tr ng c a ngành chăn nuôi trong nông nghi p cũng th p và ch aổ ị ư ể ỷ ọ ủ ệ ấ ư
có d u hi u phát tri n trong nh ng năm t i. Đ ng th i, t tr ng c a ngành côngấ ệ ể ữ ớ ồ ờ ỷ ọ ủ
nghi p ch a cao, đ c bi t là ngành công nghi p ch t o. S đóng góp vào tăng tr ngệ ư ặ ệ ệ ế ạ ự ưở
xu t kh u c a ngành công nghi p m t s năm qua m i ch y u là do phát tri n cácấ ẩ ủ ệ ộ ố ớ ủ ế ể
ngành công nghi p l p ráp, gia công nh l p ráp ô-tô, xe máy, d t may, giày dép, làệ ắ ư ắ ệ
nh ng ngành ch y u "l y công làm lãi", ngu n nguyên li u b ph thu c vào thữ ủ ế ấ ồ ệ ị ụ ộ ị
tr ng n c ngoài. T tr ng công nghi p ch bi n c a n c ta còn nh (t l s nườ ướ ỷ ọ ệ ế ế ủ ướ ỏ ỷ ệ ả
ph m ch bi n trong c c u xu t kh u ch tăng kho ng 1,5%/năm), vì th kéo theo tẩ ế ế ơ ấ ấ ẩ ỉ ả ế ỷ
tr ng hàng xu t kh u đã qua ch bi n sâu v n còn th p, m i xu t kh u ch y u hàngọ ấ ẩ ế ế ẫ ấ ớ ấ ẩ ủ ế
thô, s ch , làm h n ch giá tr gia tăng c a s n ph m và kim ng ch xu t kh u. Tơ ế ạ ế ị ủ ả ẩ ạ ấ ẩ ỷ
tr ng th p c a ngành d ch v trong GDP và r t th p trong t ng kim ng ch xu t kh uọ ấ ủ ị ụ ấ ấ ổ ạ ấ ẩ
(13,4% t ng kim ng ch xu t kh u - d i m c trung bình c a th gi i là 20,0%) càngổ ạ ấ ẩ ướ ứ ủ ế ớ
cho th y quá trình chuy n d ch c c u ngành kinh t c a n c ta ch a có kh năngấ ể ị ơ ấ ế ủ ướ ư ả
t o ra s chuy n bi n m nh trong xu t kh u c a đ t n c. Ngoài ra, năng l c c nhạ ự ể ế ạ ấ ẩ ủ ấ ướ ự ạ
tranh y u c a nhi u m t hàng cũng nh s n ph m d ch v đã h n ch và làm cho sế ủ ề ặ ư ả ẩ ị ụ ạ ế ự
phát tri n xu t kh u tr nên không v ng ch c.ể ấ ẩ ở ữ ắ
Tóm l i,ạ quá trình chuy n d ch c c u ngành kinh t c a n c ta th i gian qua v cể ị ơ ấ ế ủ ướ ờ ề ơ
b n m i th c s ch mang ý nghĩa t o công ăn vi c làm, nâng cao thu nh p đ i s ngả ớ ự ự ỉ ạ ệ ậ ờ ố
cho nhân dân, nh ng hi u qu và s góp ph n vào đ y m nh ho t đ ng xu t kh uư ệ ả ự ầ ẩ ạ ạ ộ ấ ẩ
v n còn nhi u h n ch . Vì v y, th i gian t i, thi t nghĩ, c n có nh ng bi n pháp tíchẫ ề ạ ế ậ ờ ớ ế ầ ữ ệ
c c đ tăng t tr ng c a ngành công nghi p, d ch v trong c c u n n kinh t qu cự ể ỷ ọ ủ ệ ị ụ ơ ấ ề ế ố
dân và c c u xu t kh u. Phát tri n công nghi p ch bi n, tr c h t liên quan đ nơ ấ ấ ẩ ể ệ ế ế ướ ế ế
nh ng s n ph m nông nghi p, đ ng th i c g ng t o ra nh ng s n ph m công nghi pữ ả ẩ ệ ồ ờ ố ắ ạ ữ ả ẩ ệ
xu t kh u "mũi nh n", có hàm l ng công ngh cao, m r ng xu t kh u các lo i d chấ ẩ ọ ượ ệ ở ộ ấ ẩ ạ ị
v . Đ làm đ c đi u này c n t p trung th c hi n m t s bi n pháp chính nh : ụ ể ượ ề ầ ậ ự ệ ộ ố ệ ư
Th nh t,ứ ấ v đ u t , c n thay đ i c c u đ u t , t p trung vào nh ng lĩnh v c có khề ầ ư ầ ổ ơ ấ ầ ư ậ ữ ự ả

gi ng d y ả ạ
Th t ,ứ ư ch tr ng c a Đ ng kh ng đ nh vi c phân b các ngu n l c theo s đi uủ ươ ủ ả ẳ ị ệ ố ồ ự ự ề
ti t c a c ch th tr ng. Vì v y, c n s m t o l p đ ng b các lo i th tr ng đế ủ ơ ế ị ườ ậ ầ ớ ạ ậ ồ ộ ạ ị ườ ể
đ y m nh quá trình xây d ng th ch kinh t th tr ng đ nh h ng xã h i ch nghĩa.ẩ ạ ự ể ế ế ị ườ ị ướ ộ ủ