1

phần i : Mở đầu
Đất nước ta bước vào thời kì quá độ lên CNXH khi mà nền sản xuất chưa vận
động theo con đường bình thường của nó. Lịch sử đã để lại cho chúng ta một nền
sản xuất nghèo nàn và lạc hậu, lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề, lực lượng sản xuất
rất thấp kém. Nhưng ngày nay khi độc lập dân tộc gắn kiền với CNXH là một xu
thế tất yếu của lịch sử, khi giai cấp công nhân đã nắm quyền lãnh đạo cách mạng thì
kết thúc cuộc cách mạng dân tộc dân chủ cũng là lúc bắt đầu cuộc cách mạng XHCN.
Cách mạnh XHCN ở nước ta là một quá trình biến đổi cách mạng toàn điện, sâu sắc và
triệt để. đó là một quá trình vừa xoá bỏ cái cũ, vừa xây dựng cái mới từ gốc đến ngọn.
Phải tạo ra cả cơ sở kinh tế lẫn kiến trúc thượng tầng mới, tạo ra của cải đời sồng vật
chất mới lẫn đời sống tinh thần và văn hoá mới. Do đó, trong quá trình đi lên CNXH
chúng ta phải tiến hành công nghiệp hoá , hiện đại hoá đất nước.theo quan điểm của
ban chấp hành trung ương Đảng khoá VII đã khẳng định“Công nghiệp hoá-hiện đại
hoá là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch
vụ, quản lý kinh tế –xã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một
cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến
hiện đại dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học công nghệ tạo ra
năng suất lao động xã hội cao”. Quan điểm này đã gắn công nghiệp hoá với hiện đại
hoá đồng thời đa xác định vai trò khoa học-công nghệ là then chốt đẩy mạnh công
nghiệp hoá. Trong điều kiện giao lưu kinh tế giữa các nước chưa được mở rộng, quá
trình chuyển giao công nghệ giữa các nước chưa phát triển mạnh mẽ phải”tự lực cánh
sinh” thì đó chính là một trình tự hợp lí để tiến hành công nghiệp hoá. Song hiện nay
cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đang tác động một cách sâu rộng trên phạm vi
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version -

2

toàn thế giới khoảng thời gian để phát minh mới ra đời thay thế phát minh cũ ngày

- Cách mạng về công nghệ sinh học, các thành tựu của cuộc cách mạng này đang
được áp dụng rông rãi trong lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp, y tế, hoá chất, bảo vệ
môi trường sinh thái.
- Cách mạng về điện tử và tin học : đây là lĩnh vực hiện nay loài người đang đặc
biệt quan tâm trong đó phải kể đến lĩnh vực máy tính điện tử.
Như vậy, khoa học công nghệ ngày nay bao gồm một phạm vi rộng, nó không chỉ
là các phương tiện, thiết bị do con người sáng tạo ra mà còn là các bí quyết biến các
nguồn lực có sẵn thành sản phẩm. Với ý nghĩ đó khi mói tới công nghệ thì sẽ cũng bao
hàm cả kỹ thuật. đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay khoa học, kĩ thuật luôn nắn bó
chặt chẽ với nhau : khoa học là tiền đề trực tiếp của công nghệ và công nghệ lại là kết
quả của khoa học.
2. Vai trò của khoa học công nghệ
Trong thời đại ngày nay, có lẽ không còn ai không nhận thức được rằng khoa học
và công nghệ có vai trò rất quan trọng về nhiều mặt đối với sự phát triển. Khoa học và
công nghệ là cái không thể thiếu được trông đời sống kinh tế – văn hoá của một quốc
gia. Vai trò này của khoa học và công nghệ càng trở lên đặc biệt quan trọng đối với
nước ta đang trên con đường rút ngắn giai đoạn phát triển để sớm trở thành một xã hội
hiện đại. Ngay từ khi bắt đầu tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, Đảng ta đã xác
định khoa học và công nghệ là cái giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển lực lượng
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version -

4

sản xuất và nâng cao trình độ quản lý, bản đảm chất lượng và tốc độ phát triển của nền
kinh tế. Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước vì mục tiêu dân giàu nước mạnh xã
hội công bằng, văn minh, khoa học và công nghệ phải trở thành “quốc sánh hàng đầu”.
Nước ta đang bước vào một thời kỳ phát triển mới- thời kỳ đẩy mạnh CNH- HĐH.
Nghị quyết Trung ương hai của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII đã xác
định rõ :”CNH- HĐH đất nước phải bằng và dựa vào khoa học và công nghệ” “khoa
học và công nghệ phải trở thành nền tảng và động lực cho CNH- HĐH”. Chỉ bằng con

giới . Có thể nói cách mạng KH- CN là một hiện tượng toàn cầu, hiện tượng quốc tế
sớm hay muộn nó sẽ đến với tất cả dân tộc và các quốc gia trên trái đất
Là một hiện tượng toàn cầu, cuộc mạng KH- CN mang trong bản thân nó những
qui luật chung, phổ biến, chúng tác động vào tất cả các loại hình cách mạng KH- KT.
Nhưng mặt khác, mỗi nước tiến hành cuộc cách mạng này trong những điều kiện riêng
của đất nước mình cho nên cách mạng KH- KT ở những nước khác nhau cũng mang
những màu sắc, những đặc điểm khác nhau. Do đó, khi xem xét cuộc cách mạng KH-
KT ở nước ta cần phải đặt nó trong bối cảnh chung của cách mạng KH- KT trên thê
giới.
Sau khi giành được độc lập về chính trị, nước ta có nguyện vọng sử dụng những
thành tựu của cuộc cách mạng KT- CN hiện đại, muốn tiến hành cuộc cách mạng đó
để phát triển kinh tế, văn hoá, khoa học và kỹ thuật để đưa đất nước ta khỏi tình trạng
nghèo nàn và lạc hậu. Nguyện vọng đó là hoàn toàn chính đáng. Tuy nhiên, việc tiến
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version -

6

hành cách mạng KH- CN ở nước ta gặp phải những khó khăn lớn, do nhiều nguyên
nhân
Trước hết, nước ta còn ở tình trạng lạc hậu về mặt kinh tế, khoa học và công nghệ.
Nông nghiệp và công nghiệp chưa hết hợp thành một cơ cấu thống nhất, sự mất cân
đối trong các ngành kinh tế quốc dân trở nên trầm trọng
Về mặt văn hoá, khoa học và công nghệ thì số đông dân cư nước ta vẫn ở tình
trạng mù chữ, thiếu lực lượng lao động có trình độ chuyên môn cao, thiếu cán bộ văn
hoá và kỹ thuật. Thêm vào đó, sự tăng dân số quá nhanh đã gây ra những khó khăn cho
việc bảo đảm lương thực, giải quyết công ăn việc làm cho những người lao động
Ngoài những khó khăn trong nước, nước ta còn phải chịu những di sản nặng nề do
sự nô dịch của chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa thực dân để kại, đồng thời các cường
đế quốc lại đang thực hiện chính sách kìm hãm sự phát triển khoa học và kỹ thuật
nhằm duy trì tình trạng bất bình đẳng của họ trong sự phân công lao động quốc tế

phải phát triển khoa học và công nghệ. Để chuyển sang nền kinh tế thị trường hiện đại
từ điểm xuất phát thấp, nước ta không thể đi theo các bước tuần tự như các nước đi
trước đã làm, mà phải phát triển theo kiểu “nhảy vọt”,”rút ngắn”. Đây vừa là cơ hội để
tận dụng lợi thế của nước phát triển sau, vừa là thách thức đòi hỏi phải vượt qua.
Muốn phát triển nhanh kinh tế thị trường theo cách thức như vậy, nhất thiết phải đẩy
mạnh phát triển khoa học- công nghệ.
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version -

8

Đẩy mạnh phát triển khoa học và công nghệ đối với nước ta không chỉ bắt nguồn
từ đòi hỏi bức xúc của quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và quá trình
phát triển kinh tế thị trường, mà còn bắt nguồn từ yêu cầu phát triển đất nước theo định
hướng xã hội chủ nghĩa. Phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, về bản chất, là
một kiểu định hướng tổ chức nền kinh tế- xã hội vừa dựa trên nguyên tắc và quy luật
của kinh tế thị trường, vừa dựa trên nguyên tắc và mục tiêu của chủ nghĩa xã hội. Định
hướng này không chỉ đòi hỏi nền kinh tế tăng trưởng ở mức cao mà còn đòi hỏi phải
xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.ở đó, phát triển con người và
phát triển xã hội bền vững được coi là trung tâm. Đâu là con đường phát triển chưacó
tiền lệ. Muốn đạt tới đó, chúng ta phải có nỗ lực và sáng tạo rất cao, phải biết vận dụng
những thành tựu mới nhất của nhân loại, tránh những sai lầm mà các nước khác đã vấp
phải. Nếu không đủ trình độ trí tuệ, không đủ năng lực nội sinh thì khó có thể thành
công. Do vậy, đẩy mạnh phát triển khoa học và kỹ thuật càng trở nên rất quan trọng và
bức thiết.
2.Về hướng tác động của KH- CN
a. Tập trung nỗ lực tiến hành cải tạo, đồng bộ, hoá và hiện đại hoá có chọn lọc các cơ
sở sản xuất hiện có
Tuy cơ sở vật chất- kỹ thuật có của nước ta còn nhỏ bé, trình độ công nghệ, kỹ
thuật vào loại lạc hậu, hệ số sử dụng thiết bị và công suất còn thấp. Bởi vậy, nguồn dự
trữ còn khá lớn và dưới nhiều góc độ, đây thật sự đang là nguồn vốn quý của đất nước


Những phân tích nêu trên đã tới gợi ý quan trọng là chiến lược phát triển khoa học
và kỹ thuật không thể không quan tâm đến việc nâng cao trình độ kỹ thuật và công
nghệ ,cải tiến và nên coi đây là một hướng có ý nghĩa chiến lược cả trước mắt và lâu
dài .
d.Kết hợp hữu cơ việc tập trung nỗ lực giải quyết các vấn đề trước mắt và tiếp tục tăng
cường tiềm lực khoa học và kỹ thuật nhằm đáp ứng những yêu cầu mới của giai đoạn
phát triển tiếp theo
3. Vai trò của KH- CN đối với một số lĩnh vực
a. Với sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá nông thôn và phát triển nông thôn
Gần 20 năm qua sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn đã đạt được những
thành tựu to lớn góp phần quan trọng ổn định và phát triển kinh tế xã hội đưa nước ta
bước sang giai đoạn mới đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước.Tuy nhiên
cho đến nay với gần 80% dân số của cả nước sống ở nông thôn, trong đó tỷ lệ đói
nghèo vẫn còn trên 22%, có nơi như ở một số huyện miền núi còn trên 42%(theo
chuân ngheò mơí). Mặt khác cũng do nền kinh tế nước ta mới bước đầu chuyển từ nền
sản xuất theo cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định
hướng XHCN nên năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nông sản, hàng hoá còn
rất thấp so với nhiều nước trong khu vực và thế giới. Điều đó làm cho thu nhập và tích
luỹ của đại bộ phận dân cư nông thôn còn bấp bênh, sức mua có khả năng thanh toán
về tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng đều rất hạn chế, gây ảnh hưởng lớn đến sự
chuyển dịch cơ cấu của toàn bộ nền kinh tế, đồng thời gây cản trở việc, phát triển công
nghiệp và dịch vụ trên địa bàn nông thôn
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version -

11

So với các giải pháp khác, thì giải pháp về khoa học và công nghệ yêu cầu vốn đầu
tư không quá lớn mà đem lại hiệu quả cao. Theo đánh giá chung, trong nông nghiệp
ước tính 1/3 giá trị tăng của sản xuất lương thực thời gian vừa qua là do người dân tiếp

vốn đầu tư của nhà nước chưa được giải quyết tốt. Do đó, nông nghiệp, nông thôn
đang rất cần có sự tác động của lực lượng KH- CN
Tình hình trên khẳng định vai trò của KH- CN trong quá trình thực hiện CNH-
HĐH nông nghiệp, nông thôn ở nước ta hiện nay và đó cũng chính là những yêu cầu
bức xúc đặt ra đối với các nhà khoa học vì sự phát triển của nông nghiệp, nông thôn.
Tuy nhiên, để huy động được các lực lượng KH- CN phục vụ nông nghiệp, nông thôn,
chú ý các vấn đề về tổ chức bộ máy, cơ chế vận hành và các chính sách tác động, trong
đó cốt lõi là giải quyết hợp lý lợi ích cho người làm nghiên cứu, triển khai các thành
tựu của KH- CN.
Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật, công nghệ, áp dụng các tiến bộ kỹ thuật phục
vụ kinh tế nông nghiệp và nông thôn là một việc làm hiệu quả, đã khẳng định vai trò,
động lực chủ đạo phát triển kinh tế nông nghiệp và chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông
thôn, cần tổ chức, vận động thành phong trào rộng lớn đưa KH- CN về phục vụ CNH,
HĐH nông nghiệp và nông thôn nhằm tạo ra bước chuyển biến rõ rệt về năng suất chất
lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nông sản hàng hoá, chủ động hội nhập cới khu
vực và quốc tế, góp phần chuyển đổi nhanh cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version -

13

thực hiện đa dạng hoá cây trồng vật nuôi để có cơ sở lựa chọn, nhân giống các sản
phẩm có ưu thế ở từng vùng, từng địa phương, phát triển công nghiệp, công nghệ chế
biến, ứng dụng các công nghệ sau thu hoạch nhằm hạn chế tổn thất, duy trì chất lượng
nông sản, khai thác các tiềm năng chưa phát huy hết, tăng cường luận cứ khoa học để
bảo đảm hiệu quả đầu tư cho khu vực nông nghiệp và nông thôn.
b. Mối quan hệ giữa KH- CN với sản xuất vật chất
Khoa học có nguồn gốc, bản chất, chức năng sứ mạng từ đời sống thực tiễn của xã
hội, con người. Nó không phải là bản thân công cụ lao động và sức lao động, nhưng
cũng không nằm ngoài thành tố quan trọng nhất là lực lượng sản xuất. Nó không thay
thế, nhưng nó có thể làm thay đổi mạnh mẽ, nhanh chóng tính năng hiệu lực của công

trị
Tuy nhiên, sự phát triển như vũ bão của cách mạng KH- CN hiện đại đang diễn ra
từng ngày, từng giờ ở khắp mọi nơi trên thế giới đã có tác dụng cụ thể. Sức tiến công
vũ bão của phong trào giải phong dân tộc, giai cấp tư sản đã chủ động ra sức đẩy mạnh
cuộc cách mạng KH- KT, sử dụng các thành quả của nó để phát triển lực lượng sản
xuất, phát triển kinh tế một cách thành công
Tuy không lạc quan đến mức vội vã và ngộ nhận mà cho rằng, cuộc cách mạng
KH- CN hiện đại sẽ tự động và trực tiếp đưa ngay đến một xã hội thực sự là “ hậu
TBCN “, nhưng chúng ta vẫn có thể ghi nhận những thành tựu lớn lao của cuộc cách
mạng này và có đủ cơ sở để tin tưởng rằng, những thành tựu ấy trong hôm qua, hôm
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version -

15

nay và ngày mai đều góp phần thiết thực thúc đẩy CNTB đi nhanh hơn tới điểm kết
thúc không thể tránh khỏi.
c. Khoa học – công nghệ đã nhanh chóng trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp ở nước
ta
Việc khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp là dự đoán thiên tài của
C.Mác. Dựa trên cơ sở phân tích rõ vai trò của khoa học trong sự phát triển của công
nghiêp, ông đã kết luận : Việc biến khoa học thành lực lượng sản xuất trực tiếp là một
quy luật khách quan của sự phát triển xã hội. Ngày nay dự đoán ấy đang trở thành hiện
thực trong nhiều nước công nghiệp phát triển
Khoa học là một hệ thống tri thức được tích luỹ trong quá trình lịch sử và được
thực tiễn kiểm nghiệm, phản ánh những quy kuật khách quan của thế giới bên ngoài
cũng như hoạt động tinh thần của con người, giúp con người có năng lực cải tạo thế
giới
Như vậy, khoa học là” văn hoá biết”, còn sản xuất, kỹ thuật, công nghệ là “ văn hóa
làm “. Từ “biết” đến “ làm “ có một khoảng nhất định nhưng không hề có bức tường
nào ngăn cản tuyệt đối cả. Khoảng cách ấy có thể bị rút ngắn và được rút ngắn đến đâu

đại cũng đã phát tiển đến mức có đủ điều kiện để có thể giải quyết được những vấn đề
của sản xuất.
2.Ngày nay các máy móc kỹ thuật, công nghệ ngày càng hiện đại, tinh vi và có hàm
lượng trí tuệ cao, thị trường mở rộng, phong phú, phức tạp và đầu biến động, hợp tác
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version -

17

giao lưu nhưng cạnh tranh giữa các quốc gia cũng gay gắt. Muốn sản xuất đạt chất
lượng và hiệu quả cao, người lao dộng không thể chỉ dừng lại ở những kinh nghiệm
cảm tính, mà còn rất cần có nhiều tri thức khoa học, kỹ thuật và kinh tế. Mặt khác,
khoa học phải được con người vận dụng vào hoạt đông thực tiễn sản xuất, hình thành
nên những thao tác công nghệ, kỹ năng,… hợp thành năng lực sáng tạo mới trở thành
một lực lượng vật chất.
3. Kỹ thuật công nghệ hiện đại phải có khoa học định hướng, dẫn đường và làm cơ
sở lý thuyết mới có thể phát triển nhanh. Đồng thời các lý thuyết khoa học phải được
vật chất hóa thành các phương tiện kỹ thuật, công nghệ hiện đại mới tác động trực tiếp
tới lực lượng sản xuất.
4.Trong điều kiện của cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật- công nghệ hiện đại,
thời gian để một lý thuyết khoa học đi vào thực tế sản xuất, trực tiếp tạo tra sản phẩm
hàng hoá đang ngày càng được rút ngắn
4. Các nguồn lực để phát triển KH- CN
a. Chăm lo phát triển nguồn nhân lực KH- CN
Nhân tố con người
Nhân tố con người, đã và đang là điều kiện quyết định trong sự nghiệp phát triển
KH- CN của nước ta. Thành công của chúng ta là ở chỗ đã tạo ta một lực lượng cán bộ
KH- CN ban đầu tương đối đông đảo. Mặt khác, chính lĩnh vực này cũng là nơi đang
đặt ta những vấn đề bức thiết, mà việc giải quyết chúng, về thực chất, sẽ quyết định
tính hiện thực của những bước tiếp theo
Đối với KH- CN vấn đề không chỉ là những nhà khoa học, các kỹ sư, kỹ thuật viên