cơ học lượng tử làm cho người ta hiểu rõ cơ chế của các quá trình hình thành, tiến hóa của
các vật thể trong vũ trụ (Nguyên lý Pauli, Giới hạn Chandrasekhar, Nguyên lý bất định
Heisenberg, Những kỳ dị toán học (Singularity) của S. Hawking ). Thiên văn đã đặt ra
nhiều vấn đề cho vật lý học hiện đại và vật lý cũng góp phần giải quyết nhiều vấn đề của
thiên văn. Đặc biệt trong việc giải thích ngu
ồn gốc của vũ trụ rất cần sự kết hợp giữa các lý
thuyết vật lý hiện đại thành một lý thuyết thống nhất hoàn chỉnh mà hiện nay vật lý chưa
tìm ra được. Do đó thiên văn vật lý đang là một ngành mũi nhọn trong khoa học.
Không thể không kể đến việc từ những năm 60 của thế kỷ này con người đã thành công
trong việc bước ra khỏi chiếc nôi Trái đấ
t bé bỏng của mình, đã đặt những bước chân đầu
tiên vào vũ trụ. Đó chính là những bước sải dài trong lịch sử thiên văn. Nhờ có ngành hàng
không vũ trụ thiên văn của thế kỷ XX đã thu được nhiều thành tựu rất lớn.
Tuy nhiên, vũ trụ là mênh mông vô tận, so với sự tồn tại của nó thì lịch sử phát triển
của môn thiên văn chỉ chưa đầy một tích tắc. Thiên văn v
ẫn còn chưa viết đoạn kết cho rất
nhiều vấn đề của mình.
III. TỔNG QUAN VỀ VŨ TRỤ.

1. Những quan sát đầu tiên từ Trái đất.
Từ Trái đất ngước mắt nhìn lên bầu trời ta sẽ thấy một vòm cầu trong suốt úp xuống
mặt đất bằng phẳng, nơi ta đứng sẽ là trung tâm. Vì vậy ta có cảm giác trời tròn, đất
vuông và ta là trung tâm của vũ trụ (!).
Thực ra, vòm cầu mà ta nhìn thấy chỉ là ảo giác. Vũ trụ là vô tận, không có đường biên
là vòm cầu, không có nơi tiếp giáp giữa trời và đất như đường chân tr
ời mà ta nhìn thấy. Ta
gọi vòm cầu tưởng tượng đó là thiên cầu.
Ban ngày, Mặt trời xuất hiện rực rỡ từ đường chân trời phía đông, lên cao trên nền trời
trong xanh và lặn xuống chân trời tây. Đêm bắt đầu, bầu trời tối đen thăm thẳm, rải rác trên
vòm cầu là các sao, vị trí giữa chúng dường như không đổi mà nếu như kết nối chúng lại ta

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X

m

ờm l nht ng. Ngi ta qui c thiờn cc bc l thiờn cc m nhỡn v ú thỡ thy cỏc
thiờn th nht ng (quay) ngc vi chiu kim ng h (nu ng bỏn cu bc ca Trỏi
t). Theo qui nh ny thỡ nu ta ng nh vy tay phi l phng ụng, trỏi l tõy, trc
mt l bc, sau lng l nam. Bu tri nht ng theo chiu t ụng sang tõy (cỏc thiờn th
mc phớa ụng, l
n phớa tõy).
Quan sỏt k c nm ta s thy c im chuyn ng ca cỏc thiờn th nh sau:
a) Mt tri ( ) mt nm Mt tri ch mc ỳng hng ụng v ln ỳng hng tõy vo
2 ngy: xuõn phõn (20 hoc 21 thỏng ba); thu phõn (23 hoc 24 thỏng chớn). Sau xuõn phõn
im mc ca Mt tri lch dn v phớa ụng bc, ngy lch cc i l h chớ (22 thỏng 6)
23o27 so vi chớnh ụng.
im ln cng lch v phớa tõy bc theo qui lut y. Sau ú,
im mc dch dn v phớa nam v t ỳng chớnh ụng vo thu phõn. Qua thu phõn im
mc dch dn v phớa ụng nam (im ln tõy nam), t lch cao nht vo ngy ụng
chớ (22 thỏng 12) khong 23o27 ri li dch dn v phớa bc cho ti ngy xuõn phõn. Nh
vy im mc ca Mt tr
i cú th lch nhau ti 46o54 trong mt nm (minh ha h.2).
Song t
Capricornus
Aquarius
Pisces
Aries
Taurus
Gemini
7
8
9
10
11
12
Con tụm
S t
Trinh n
Cỏi cõn
Thn nụng
Nhõn mó
Cancer
Leo
Virgo
Libra
Scorpius
Sagittarius
ẹoõng nam
ẹoõng chớ
ẹoõng Baộc
Haù chớ
Chớnh ủoõn

w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V

th
ấy 5 hành tinh là Thủy, Kim, Hỏa, Mộc, Thổ. Các hành tinh nói chung dịch chuyển đối
với các sao ngược với chiều nhật động, nhưng có thời gian chúng dịch chuyển ngược lại
tạo nên quĩ đạo hình nút. Đường đi của chúng gần với Hoàng đạo. Đặc biệt Thủy tinh, Kim
tinh thường ở gần Mặt trời (Thủy tinh: 280, Kim tinh : 480).
Người xưa đã dựa trên những quan sát về qui luật chuyển động của Mặ
t trời, Mặt
trăng để xác định thời gian, làm lịch và xác định phương hướng. Họ đã nhận thấy Mặt
trời, Mặt trăng, Trái đất và các hành tinh kết hợp thành một hệ mà ta gọi là Hệ Mặt trời sau
này.
2. Bức tranh toàn cảnh về vũ trụ.
Từ những quan sát ban đầu, người xưa đã có kết luận về vũ trụ gồm một hệ chứa Trái
đấ
t, Mặt trời, Mặt trăng, các hành tinh. Giới hạn của vũ trụ là một vòm cầu trong suốt có
gắn các sao. Ngày nay, con người đã nhận thức được vũ trụ là vô tận. Phần vũ trụ mà con
người tìm hiểu được cũng đã vô cùng lớn (cỡ 3.1026m) trong đó có hàng tỉ tỉ các ngôi sao.
Các ngôi sao thường tập hợp lại thành hệ gọi là thiên hà, hay tinh hệ (galaxy), ta thường
nhìn thấy dưới dạng những vết sáng nhòe yếu
ớt nên còn gọi là tinh vân. Thiên hà của
chúng ta (là chữ Galaxy viết hoa) gọi là Ngân hà, là một dải sáng vắt ngang bầu trời đêm,
có khoảng 6000 sao nhìn được bằng mắt thường và hàng trăm tỉ ngôi sao khác.
Mặt trời là một ngôi sao trung bình nằm ngoài rìa của Ngân hà. Mặt trời kéo theo một
“bầu đoàn thê tử” gồm các hành tinh, tiểu hành tinh, sao chổi quay xung quanh, tập hợp
thành Hệ Mặt trời.
Kích thước của các thiên thể rất lớn, nhưng khoảng không vũ trụ giữ
a chúng còn lớn
hơn nhiều. Trong khoảng không đó còn có vật chất tồn tại dưới dạng bụi, khí, hạt cơ bản,
trường làm cản trở tầm quan sát. Chúng ta thật ngạc nhiên trước khả năng tìm hiểu vũ trụ
của con người. Ta thử làm một phép so sánh để tưởng tượng ra mức độ vĩ đại đó.
Trước hết là Trái đất, có đường kính cỡ hàng ngàn km. Để đi được vòng quanh Trái đất

a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!

c
k
.
c
o
m

một trang giấy, thậm chí vào một phòng thí nghiệm hay một công viên ! Mặc dù vậy, với tỷ
lệ thấp nhất này ngôi sao gần nhất cũng nằm tuốt tận sao hỏa! Những khoảng cách thật
kinh khủng. Vậy mà con người vẫn hiểu biết và chinh phục được vũ trụ. Thật vĩ đại!.
Bây giờ ta thử so sánh sự tiến triển của vũ trụ theo thời gian. Giả sử vũ trụ
được hình
thành từ một Big - Bang lúc nửa đêm (0 giờ) và đã tồn tại đến nay được 1 ngày (24 giờ) .
Trong thực tế là cỡ 15 tỷ năm. Ở đây ta đã làm phép thu nhỏ thời gian để dễ tưởng
tượng. Ta không biết được tường tận những khoảng khắc đầu của vũ trụ (trong thực tế ta
chỉ biết đến 10- 43 sau Big - Bang). Nhưng theo thang thời gian này ngay lập tức vật chất
trong vũ trụ trở thành H và He. Các thiên hà đầu tiên hình thành lúc 2 giờ sáng. Quasar là
một trong số các thiên hà đó. Vào khoảng 6 giờ sáng các sao trong thiên hà của chúng ta
được hình thành. Trong quá trình tiến hóa, nhiều ngôi sao nổ tung, bắn ra các nguyên tố C,
N, O, Fe. Sau đó chúng lại hợp thành các ngôi sao mới. Mặt trời thuộc loại ngôi sao thế hệ
sau, hình thành lúc 5 giờ chiều. Đồng thời với Mặt trời là Trái đất và các hành tinh.
Khoảng 6 giờ tối Trái đất bị va chạm dữ dội bởi các tiểu hành tinh và có lẽ Mặt trăng b
ị
văng ra từ đây. Chậm hơn một tí đã có sự sống nguyên thủy. Nhưng cứ sau 1/4 giờ lại có
những vụ va chạm với tiểu hành tinh, hủy diệt tất cả. Đến 9 giờ tối sự sống đã tiến triển và
để lại hóa thạch đến nay. Khoảng 6 phút trước 12 giờ đêm động vật có vú xuất hiện. Sự
tiến hóa đưa đến sự xu
ất hiện con người vào lúc 18 giây trước 12 giờ đêm. Đức Phật, Chúa
Giêsu, Mohammet sống trước nửa đêm được 0,01 giây! Vậy thì đời sống của con người (cỡ
100 năm trong thực tế) chả là gì so với thang thời gian này. Một giờ học về thiên văn ở trên

c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e

I. QUAN NIỆM CŨ VỀ HỆ MẶT TRỜI: HỆ ĐỊA TÂM.
1. Quan niệm của Aristotle về vũ trụ (384(322 TCN).
Aristotle là một nhà triết học vĩ đại thời cổ. Những tư tưởng của ông có ảnh hưởng sâu
sắc đến nhiều thế hệ. Mặc dù ở thời ông người ta không sử dụng toán học và tiến hành thí
nghiệm nhưng ông vẫn được coi là cha đẻ của vật lý với tác phẩm “Vật lý học”. Theo ông
vũ trụ được cấu thành bởi 4 yếu t
ố cơ bản là: đất, nước, không khí và lửa. Mỗi nguyên tố
đều có vị trí tự nhiên trong vũ trụ. Vị trí tự nhiên của đất là địa cầu, trung tâm bất động của
vũ trụ (Qua quan sát nguyệt thực thời này người ta đã biết Trái đất không phải là dĩa bẹt
mà có hình cầu). Vị trí tự nhiên của nước là phần khối cầu bao bọc ngoài địa cầu. Vị trí tự
nhiên của không khí và lửa là hai ph
ần khối cầu bọc ngoài. Mặt cầu ngoài cùng là giới hạn
vị trí của lửa, có gắn các sao bất động, đó là giới hạn của vũ trụ. Mỗi nguyên tố khi bị
cưỡng bức rời khỏi vị trí tự nhiên đều có xu hướng trở về vị trí tự nhiên cũ. Thế giới từ
Mặt trăng trở lên là của trời, là thế giới linh thiêng. Chuyển động tự nhiên c
ủa các thiên
thể ở đây là chuyển động tròn, vì đường tròn là hoàn thiện nhất. Thế giới dưới Mặt trăng
là thế giới trần tục nên chuyển động là đường thẳng, một đường không hoàn thiện. Tất cả
các thiên thể đều có dạng hình cầu ( một hình dạng hoàn thiện. Vũ trụ đã tồn tại và sẽ tồn
tại mãi, vĩnh hằng, bất biến. Theo ông thì không có chân không và vật nặng rơ
i tự do nhanh
hơn vật nhẹ.
Như vậy từ các truyền thuyết sơ khai về vũ trụ đến Aristotle vũ trụ đã có tâm là Trái đất
với các định luật cơ học được hiểu một cách trực quan, thiếu chính xác. Hình 3: Hệ địa tâm Aristotle

r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w