một số vấn đề lý luận về tổ chức doanh nghiệp nhà
nớc theo mô hình công ty mẹ công ty con

pgs, ts Vũ trọng tích
Bộ môn Cơ sở Kinh tế v Quản lý
Trờng Đại học Giao Thông Vận Tải
Tóm tắt: Chuyển đổi các Tổng công ty nh nớc sang hoạt động theo mô hình công ty
mẹ- công ty con l xu thế đã v đang diễn ra ở nớc ta. Bi viết đề cập tới một số vấn đề mang
tính lý luận của quá trình chuyển đổi ny
Summary: Changing the head of state companies is active which according to big and
small company model is one of the models that has been developing in our country. This essay
mentions to one of the reasonable problems of this changed process.

i. Đặt vấn đề
Cạnh tranh xảy ra ở bất kỳ nơi nào khi có nhiều ngời cùng muốn một thứ hữu hạn (nh thị
trờng các nguồn lực, vị trí địa lý, thu nhập ), còn sự hợp tác lại xuất hiện ở bất cứ nơi nào khi
làm một việc gì đó riêng lẻ là không có lợi, hay vợt quá khả năng cá nhân hay một tổ chức
(doanh nghiệp, quốc gia , ). Cho nên, ngày nay dù doanh nghiệp lớn hay nhỏ, quốc gia có nền
kinh tế phát triển hay cha phát triển trong khi cạnh tranh gay gắt với nhau thì vẫn tham gia vào
quá trình hợp tác và liên kết trên nhiều lĩnh vực.
CT 2
Trong kinh tế sự liên kết đã hình thành nên những mô hình khác nhau của tổ hợp các
doanh nghiệp trong đó có mô hình công ty mẹ công ty con.
II. Nhận thức về công ty mẹ công ty con
Tổ hợp các doanh nghiệp hoạt động theo mô hình công ty mẹ công ty con là một
nhóm các doanh nghiệp độc lập về pháp lý, nắm giữ cổ phần của nhau và thiết lập đợc mối
quan hệ mật thiết về nguồn vốn, nguồn nhân lực, công nghệ, cung ứng nguyên vật liệu, tiêu thụ
sản phẩm.Tổ hợp các doanh nghiệp này bao gồm công ty mẹ, một số công ty con và một số
công ty liên kết.
Theo qui định của pháp luật nớc ta thì tổ hợp các doanh nghiệp của công ty mẹ công ty

Công ty con
Công
ty
cháu

CT 2
Công
ty
cháu
Công
ty
cháu
Công
ty
cháu
Công
ty
cháu
Công ty con Công ty con
Hình 1. Mô hình 1
Dạng mô hình 2
Công ty mẹ
Công ty con
Công

Công ty mẹ vừa đầu t vốn vào công ty con, vừa đầu t vốn vào công ty cháu nhằm kiểm
soát một lĩnh vực đặc biệt nào đó hoặc đấp ứng yêu cầu về vốn đầu t, nh hình sau :
Công ty mẹ

CT 2
Công
ty
cháu
Công ty mẹ
Công ty con
Công
ty
cháu
Công
ty
cháu
Công
ty
cháu
Công
ty
cháu
Công
ty
cháu
Công ty con Công ty con
Công
ty
cháu
Công ty con

Hình 4. Mô hình 4
Trong tổ chức hoạt động công ty mẹ quản lý và điều hành các công ty con hoàn toàn bằng
cơ chế tài chính thông qua đại diện của mình trong HĐQT hoặc hội đồng các thành viên của
công ty con phù hợp với tỷ lệ vốn góp mà công ty mẹ đã góp vào công ty con. Do vậy mối quan
hệ giữa công ty mẹ và công ty con đợc phân định một cách rành mạch, rõ ràng, vừa đảm bảo
tập trung đợc mọi nguồn lực và tính thống nhất trong việc thực hiện mục tiêu chiến lợc của
công ty mẹ vừa đảm bảo quyền chủ động trong sản xuất kinh doanh của công ty con.
III. Tác động v triển vọng áp dụng mô hình công ty mẹ - công ty con ở Việt
Nam
Tổng công ty nhà nớc hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con sẽ tạo mối liên kết bền vững về vốn phát huy và đảm bảo tính độc lập, tự chủ của các doanh nghiệp
thành viên và của bản thân tổng công ty, đồng thời khắc phục đợc phần lớn các hạn chế
trong hoạt động hiện nay của các tổng công ty.
Khi các tổng công ty nhà nớc chuyển sang hoạt động theo mô hình công ty mẹ -
công ty con sẽ giải quyết đợc một số vấn đề cơ bản cụ thể sau:
Mô hình công ty mẹ - công ty con cho phép kết hợp một cách hài hoà các loại sở hữu
trong phạm vi một doanh nghiệp và các loại hình doanh nghiệp có sự đan xen với nhau,
hỗ trợ nhau cùng phát triển. Việc mở rộng áp dụng loại hình công ty mẹ công ty con là
hớng quan trọng để tạo ra môi trờng kinh doanh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế,
nhng khả năng chi phối của doanh nghiệp nhà nớc với các thành phần kinh tế khác vẫn
đợc duy trì thông qua tỷ lệ vốn góp, thị trờng khoa học công nghệ và định hớng phát
triển.
Tạo ra cơ sở để giải quyết mối quan hệ trong nội bộ doanh nghiệp nhà nớc theo
hớng nâng cao quyền hạn và trách nhiệm của các đơn vị thành viên. Mối quan hệ giữa
tổng công ty và các đơn vị thành viên dựa trên quan hệ tài chính chứ không mang tính
chất hành chính, mệnh lệnh nh hiện nay.
Việc áp dụng mô hình công ty mẹ công ty con cho phép đẩy mạnh tiến trình đổi mới
doanh nghiệp nhà nớc.