Y Học Hạt Nhân 2005 Bệnh phóng xạ có thể sinh ra do bị chiếu ngoài hoặc nhiễm chất phóng xạ vào
trong cơ thể hoặc do cả hai. Bệnh phóng xạ đợc chia làm hai loại: bệnh phóng xạ cấp
tính và bệnh phóng xạ mạn tính.
- Bệnh phóng xạ cấp tính: xảy ra khi cơ thể bị chiếu toàn thân một liều lớn hoặc
những liều không lớn nhng chiếu liên tiếp trong một thời gian ngắn. Mức độ trầm
trọng của bệnh tuỳ thuộc vào liều hấp thụ và tình trạng của cơ thể. Với sự tiến bộ của
công tác an toàn phóng xạ nh hiện nay, bệnh phóng xạ cấp thờng hiếm xảy ra. Bệnh
có thể gặp ở hai tình huống: tai nạn hạt nhân và điều trị phóng xạ quá liều.
- Bệnh phóng xạ mạn tính: xuất hiện khi cơ thể bị chiếu những liều xạ nhỏ trong một
thời gian dài. Bệnh có thể gặp ở những ngời do nghề nghiệp phải thờng xuyên tiếp
xúc với phóng xạ.
2.4.1. Chẩn đoán bệnh phóng xạ:
Để chẩn đoán bệnh phóng xạ, việc xác định liều chiếu có ý nghĩa quyết định.
Ngoài ra có thể dựa vào bệnh cảnh lâm sàng, tiền sử tiếp xúc với phóng xạ (liều tích
luỹ, tính chất công việc, dạng tiếp xúc, thâm niêm công tác phóng xạ ), các tổn
thơng ở da, niêm mạc, những thay đổi trong xét nghiệm máu và cơ quan tạo máu, xét
nghiệm tế bào. Đối với nhiễm xạ trong cần xác định thêm liều toàn thân, đo hoạt tính
các chất thải hay dịch sinh học nh nớc tiểu, phân, máu, mồ hôi, khí thở ra, hoặc một
số cơ quan xung yếu nh tuyến giáp.
2.4.2. Phòng bệnh phóng xạ:
- Tận giảm liều trong mọi trờng hợp chiếu xạ.
- Tránh nhiễm xạ trong.
- Kiểm tra liều chiếu cá nhân thờng xuyên.
- Khám sức khoẻ định kì theo quy định.
2.4.3. Điều trị bệnh phóng xạ:
- Những ngời có triệu chứng nhiễm xạ cần phải tách khỏi công việc có tiếp xúc với
phóng xạ và phải đợc nghỉ ngơi đầy đủ.
- Cần điều trị những tổn thơng tại chỗ nếu có.


V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-

o
m
Y Học Hạt Nhân 2005 Thực chất R là liều chiếu của chùm photon khi chiếu vào 1cm
3
không khí (tức
1,293 mg) ở điều kiện tiêu chuẩn sẽ tạo ra một số ion mà điện tích tổng cộng các ion
cùng dấu là một đơn vị điện tích (tức là khoảng 2,09 x 10
9
cặp ion).
3.2. Liều hấp thụ
Liều hấp thụ (D
ht
) là tỉ số giữa năng lợng mà một đối tợng hấp thụ (E) từ chùm
tia chiếu tới và khối lợng của nó (m). m
E
D
ht


=

Trong hệ SI, đơn vị của liều hấp thụ là Jun trên kilogam (J/kg), đợc đặt tên là
Gray (Gy). Gray là liều hấp thụ của một chùm bức xạ ion hoá đối với một đối tợng
nào đó, khi đối tợng này bị chiếu bởi chùm tia đó thì cứ mỗi kilogam vật chất của nó

Hạt alpha 20
Neutron nhanh 20
Neutron nhiệt 5

Trong hệ SI, đơn vị đo liều tơng đơng là Sievert (Sv). Nó có ớc số là mSv và
àSv. Theo đơn vị cổ điển liều tơng đơng đợc dùng là rem (Roentgen equivalent of
man). Hiện nay rem đợc thay thế bằng Sv.
1 Sv =100 rem hay 1 rem = 0,01 Sv.
3.4. Liều hiệu dụng (Effective dose)
Với cùng một liều bức xạ nhng tác dụng lên các mô khác nhau thì sẽ gây ra các
tổn thơng khác nhau. Để đặc trng cho tính chất này ngời dùng đại lợng đợc gọi
là trọng số mô (Tissue weighting factor: W
T
). Liều hiệu dụng (D
hd
) đợc tính bằng
cách nhân giá trị liều tơng đơng với giá trị của W
T.

D
hd
= D
tđ

x
W
T
Bảng 7.3: Trọng số mô
W
T

u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r

Ruột non
Mặt xơng
0,20
0,12
0,12
0,12
0,12
0,01
Thực quản
Bàng quang
Vú
Gan
Tuyến giáp
Còn lại
0,05
0,05
0,05
0,05
0,05
0,05
Để tính liều hiệu dụng cho cơ thể, cần tính liều hiệu dụng cho từng mô, sau đó lấy
tổng. Đơn vị đo liều hiệu dụng cũng là Sv.
4. tiêu chuẩn về giới hạn liều trong an toàn bức xạ
4.1. Quá trình xây dựng tiêu chuẩn
Ngay từ những ngày đầu sử dụng, tuy biết đợc mối nguy hiểm do bức xạ đối với
cơ thể sống nhng việc tiêu chuẩn hoá chiếu xạ trên ngời vẫn cha đợc quan tâm.
Năm 1928, ủy ban quốc tế về an toàn bức xạ đợc thành lập. Đây là một tổ chức phi
chính phủ của các nhà khoa học về an toàn bức xạ trên thế giới.
Từ những năm 1930, ICRP đ khuyến cáo mọi tiếp xúc với bức xạ vợt quá giới
hạn phông bình thờng nên giữ ở mức càng thấp càng tốt và đa ra các giới hạn liều để

-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.

-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Y Học Hạt Nhân 2005 Nh vậy từ năm 1971 đến nay các tiêu chuẩn, quy chế an toàn phóng xạ ở nớc
ta đ hoàn thiện dần cho phù hợp với các khuyến cáo của ICRP .
4.2. Những nguyên tắc để xây dựng tiêu chuẩn an toàn bức xạ
4.2.1. Hợp lí hoá (Justification):
- Mọi công việc chiếu xạ chỉ đợc chấp nhận nếu việc đó đem lại cho cá nhân và x
hội mối lợi lớn hơn sự thiệt hại mà nó gây ra. Vì vậy khi tiến hành một công việc bức
xạ phải tính toán cân nhắc để thiết lập một sự cân bằng đúng đắn giữa lợi ích và thiệt
hại.
- Trong thực hành phải đảm bảo là những thiệt hại do bức xạ gây ra ngang bằng
hoặc thấp hơn những thiệt hại trong lĩnh vực khác có độ an toàn cao.
4.2.2. Tối u hoá (Optimization):
- Các biện pháp an toàn bức xạ phải đợc tối u hoá, liều cá nhân, số ngời bị chiếu và
xác suất chiếu xạ phải giữ ở mức thấp hợp lí phù hợp với mục đính của công việc mà
không bị chi phối bởi việc chạy theo lợi ích kinh tế.
- Khi tìm một giải pháp để đạt đợc mối lợi cực đại phải tính đến tác động lẫn nhau
giữa chi phí bảo vệ và chi phí tổn thất.
4.2.3. Giới hạn liều (Dose limites):

P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a

o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Y Học Hạt Nhân 2005 5. Các nguyên tắc bảo vệ khi làm việc với nguồn bức xạ kín
Nguồn bức xạ kín là nguồn có kết cấu kín và chắc chắn không để chất phóng xạ
lọt ra môi trờng bên ngoài khi sử dụng, bảo quản và cả khi vận chuyển. Các nguồn
bức xạ kín dùng trong y tế nh: máy chụp chiếu X quang, các nguồn Co - 60, Cs - 137,
kim Radi để điều trị ung th. Từ định nghĩa trên ta thấy rằng nhân viên làm việc với
nguồn kín chỉ có thể bị chiếu ngoài. Vì vậy khi làm việc với nguồn kín cần tuân thủ
các biện pháp chống chiếu ngoài.
Các biện pháp an toàn chống chiếu ngoài
5.1. Giảm thời gian tiếp xúc với phóng xạ
Ta biết rằng liều lợng D là tích số giữa suất liều p với thời gian chiếu t. Rút ngắn
thời gian tiếp xúc với phóng xạ là biện pháp đơn giản nhng rất có hiệu quả để giảm
liều chiếu. Thạo nghề là yếu tố quan trọng để giảm thời gian tiếp xúc với phóng xạ.
Muốn vậy, nhân viên phải luyện tập thao tác rất thành thạo và chuẩn bị kĩ lỡng trớc
khi bắt đầu một công việc có tiếp xúc với phóng xạ. Đối với một thao tác mới nên tập

Nguyên liệu dùng để che chắn phóng xạ
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t

.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m