Thực phẩm chức năng và thuốc: Đâu là ranh giới?
Trong những năm gần đây, trên thị trường nước ta dần dần xuất hiện
rất nhiều sản phẩm có tên gọi là "thực phẩm chức năng". Nhiều loại
được quảng cáo hết sức rầm rộ với một hệ thống phân phối đa cấp có
mặt suốt cả ba miền Trung, Nam, Bắc.
Trên nhãn mác, loại nào cũng được ghi rõ là "sản phẩm không phải là thuốc
và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh", nhưng kỳ thực cách thuyết
trình của không ít diễn giả trong các cuộc "hội thảo" và của nhân viên tiếp
thị khi quảng cáo với người tiêu dùng đã khiến nhiều người lầm tưởng rằng:
sản phẩm là một thứ thuốc chữa được bách bệnh. Và rồi, mặc dù rất đắt,
người ta cũng cả tin và cố bỏ tiền ra mua để cuối cùng dẫn đến hậu quả "tiền
mất tật mang". Vậy, nên hiểu như thế nào về thực phẩm chức năng (TPCN),
ranh giới TPCN và thuốc chữa bệnh? Trước những thông tin và các chiến dịch quảng cáo thực phẩm chức năng
rầm rộ, người dân cần hiểu rõ tác dụng của sản phẩm trước khi mua.
Thực phẩm chức năng là gì?
Khái niệm TPCN (Functional foods) được người Nhật sử dụng đầu tiên từ
giữa những năm 80 của thế kỷ XX để chỉ những thực phẩm chế biến có chứa
những thành phần tuy không có giá trị dinh dưỡng nhưng giúp nâng cao sức
khoẻ cho người sử dụng. Theo Viện Khoa học và Đời sống quốc tế
(International Life Science Institute – ILSI) thì "TPCN là thực phẩm có lợi
cho một hay nhiều hoạt động của cơ thể như cải thiện tình trạng sức khoẻ và
làm giảm nguy cơ mắc bệnh hơn là so với giá trị dinh dưỡng mà nó mang
lại". Theo IFIC, TPCN là những thực phẩm hay thành phần của chế độ ăn có
thể đem lại lợi ích cho sức khoẻ nhiều hơn giá trị dinh dưỡng cơ bản.
TPCN có thể là sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên hoặc là sản phẩm của quá
trình chế biến hoặc là thực phẩm trong quá trình chế biến được bổ sung thêm
các chất "chức năng". Cũng như thực phẩm thuốc, TPCN nằm ở nơi giao
thoa giữa thực phẩm và thuốc.

Hiện nay, ở nhiều nước trên thế giới, sản xuất TPCN đã trở thành một ngành
công nghiệp mang lại lợi nhuận kếch xù. Ví như ở Mỹ, những nhà công
nghiệp thực phẩm là những người nhạy bén nhất trong sản xuất TPCN, đặc
biệt là TPCN cho trẻ nhỏ, với doanh thu hàng năm lên tới 30 tỷ đô-la. Việc
nghiên cứu và ứng dụng TPCN thực sự đã góp phần mở rộng và phát triển
khoa học về dinh dưỡng trong hiện tại và tương lai.
ThS. Hoàng Khánh Toàn
Sự cần thiết phải phân biệt thực phẩm chức năng và thuốc
Theo Thông tư số 08-TT-BYT ngày 23/8/2004 do Bộ trưởng Bộ Y tế ban
hành, đã đưa ra khái niệm về TPCN: "TPCN là thực phẩm dùng để hỗ trợ
chức năng của các bộ phận trong cơ thể người, có tác dụng bổ sung dinh
dưỡng, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng và giảm bớt
nguy cơ bệnh tật".
Đã không ít đơn vị lợi dụng TPCN để quảng cáo như những thuốc chữa
bệnh. Tuy nhiên, điều cần luôn luôn lưu ý là, TPCN không phải là thuốc, lại
càng không phải là thần dược chữa bách bệnh và thực ra thì cũng không có
loại thực phẩm nào hoàn toàn tốt hay hoàn toàn xấu cả. Bạn đọc cần phân
biệt giữa TPCN và thuốc.
Tiêu chí thuốc: Theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và khối ASEAN,
đối với sản phẩm là thuốc, cần các tiêu chí sau:
- Nguyên liệu: là chất hoặc hợp chất.
- Là thương phẩm: phải có tính thông dụng, phổ biến và theo luật định;
được bán và sử dụng theo quy định của Bộ Y tế và được kiểm định rất
nghiêm khắc, phải đạt được những tiêu chuẩn rõ ràng: nguyên liệu làm
thuốc, hoạt chất gì? Tác dụng như thế nào? Sự chuyển hóa trong cơ thể và
chúng được đào thải ra sao? Thuốc có tác dụng phụ như thế nào? Hàm
lượng bao nhiêu