TÀI LIỆU
Thực trạng và biện pháp
sử dụng phương tiện dạy học
bộ môn địa lý ở trường THCS
Thuỷ Vân-Hương Thuỷ
Thừa Thiên Huế
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
2. Mục tiêu nghiên cứu
3. Khách thể và đối tượng
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
5. Phương pháp nghiên cứu
6. Tiến trình nghiên cứu
NỘI DUNG
Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài
1.1 Khái niệm và phân loại phương tiên day học địa lý.
1.2 Đặc điểm tâm lý của học sinh THCS
1.3 Đặc điểm chương trình địa lý lớp 8
1.4 Ý nghĩa và tầm quan trọng của việc sử dụng phương tiện dạy học trong bộ môn địa
lý.
1.5 Mối quan hệ giữa phương tiện dạy học hiện đại với dạy học tích cực.
Chương 2: Thực trạng của việc sử dụng phương tiện dạy học vào dạy và học bộ môn địa
lý ở trường THCS Thuỷ Vân-Hương Thuỷ-Thừa Thiên Huế.
2.1 Vài nét về trường THCS Thuỷ Vân-Hương Thuỷ-Thừa Thiên Huế
2.1.1 Vị trí của trường
2.1.2 Tình hình giáo viên và học sinh ở trường THCS Thuỷ Vân-Hương Thuỷ-Thừa
Thiên Huế.
2.1.3 Đặc điểm học sinh khối 8 trường THCS Thuỷ Vân
2.2 Thực trạng của việc sử dụng phương tiện dạy học trong môn địa lý ở trường THCS
Thuỷ Vân.

năng khai thác kiến thức của học sinh vẫn còn hạn chế.
Thực hiện chương trình đổi mới của Đảng và Nhà nước ta trong nội dung giáo dục phổ
thông. Áp dụng các loại PTDH vào giáo dục từ cấp THCS đến THPT trong dạy và học
địa lý và đạt được một số kết quả khả quan, góp phần nâng cao chất lượng học tập, khả
năng tư duy của học sinh THCS. Tuy nhiên việc sử dụng phương tiện dạy học vẫn chưa
sử dụng đồng bộ tập trung nhiều ở những trường thành phố, vùng nông thôn vẫn chưa
được đáp ứng đủ.
Từ thực tiễn ấy, là một giáo viên địa lý trong tương lai cũng là người được tiếp cận với
phương pháp dạy học mới tôi không tránh khỏi sự băn khoăn về những vấn đề trên.Để
PTDH địa lý được sử dụng rộng rãi, thường xuyên và đồng bộ hơn tôi tiến hành nghiên
cứu đề tài “ Thực trạng và biện pháp sử dụng phương tiện dạy học bộ môn địa lý ở
trường THCS Thuỷ Vân-Hương Thuỷ-Thừa Thiên Huế”.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài nhằm tìm hiểu thực trạng và đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao
chất lượng học tập địa lý khi sử dụng PTDH cho học sinh trường Thuỷ Vân nói chung và
của khối 8 nói riêng.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
- Khách thể nghiên cứu: Thực trạng của việc sử dụng PTDH địa lý cho học sinh trường
THCS Thuỷ Vân-Hương Thuỷ-Thừa Thiên Huế.
- Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng và biện pháp sử dụng PTDH trong bộ môn địa lý cho
học sinh lớp 8 trường THCS Thuỷ Vân.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu một số vấn đề lý luận có liên quan đến vấn đề sử dụng PTDH địa lý.
- Tìm hiểu thực trạng sử dụng phượng tiện dạy học trong day địa lý cho học sinh lớp 8
trường THCS Thuỷ Vân-Hương Thuỷ-Thừa Thiên Huế.
- Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng PTDH trong dạy và học địa
lý cho học sinh khối lớp 8 trường THCS Thuỷ Vân-Hương Thuỷ-Thừa Thiên Huế.
5. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình làm đề tài, tôi vận dụng một số phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến nội dung đề

NỘI DUNG ĐỀ TÀI
Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài:
1.1 Khái niệm và phân loại phương tiện dạy học.
- Phương tiện dạy học là bao gồm mọi thiết bị kỹ thuật từ đơn giản đến phức tạp đựoc
dùng trong quá trình dạy học để làm dể dàng cho sự truyền đạt và tiếp thu kiến thức, kỹ
năng, kỹ xảo
* Phân loại các phương tiện dạy học trong dạy học địa lý:
- Bản đồ giáo khoa địa lý: là những bản đồ được được quy định sử dụng trong dạy và
học địa lý ở tất cả các cấp và ở tất cả các loại hình học tập, đào tạo.
Ngoài những đặc điểm chung của bản đồ về cơ sở toán học, ngôn ngữ bản đồ, khái quát
hoá bản đồ , bản đồ giáo khoa còn có một số đặc điểm riêng, đó là phải đảm bảo tính
khoa học, tính trực quan và tính sư phạm.
Bản đồ giáo khoa có nhiều loại khác, do dựa trên cơ sở phân loại khác nhau:
+ Theo nội dung: bản đồ địa lý chung, bản đồ chuyên đề
+ Theo tỉ lệ có: bản đồ tỉ lệ nhỏ, tỉ lệ trung bình, tỉ lệ lớn.
+ Theo lãnh thổ biểu hiện, có bản thế giới, bán cầu, châu lục, nhóm nước, quốc gia, đơn
vị hành chính,
+ Theo hình thức sử dụng trong quá trình học tập có nhiều loại bản đồ khác nhau: bản đồ
treo tường, bản đồ để bàn, bản đồ giáo khoa, tập bản đồ thế giới và các châu lục, atlát địa
lý Việt Nam, bản đồ câm, bản đồ khung,
- Các tài liệu tham khảo, tranh ảnh, hình vẽ có sẵn: đây là các loại phương tiện thể hiện
hình ảnh, cấu trúc, đặc tính , của các sự vật, hiện tượng địa lý được nghiên cứu trong
nhà trường. Các tài liệu tham khảo, tranh ảnh, hình vẽ rất đa dạng, phong phú và có khối
lượng lớn từ nhiều nguồn khác nhau., có nội dung trùng hợp, hoặc gần gũi liên quan đến
bài địa lý là vốn quý cho việc dạy học và học địa lý.
- Hình vẽ của giáo viên trên bảng: lược đồ, sơ đồ, hoặc hình dạng bên ngoài, cấu trúc mô
phỏng đồi tượng địa lý
- Số liệu thống kê: số liệu rời, các bảng số số liệu.
- Biểu đồ: nội dung chương trình địa lý hiện nay yêu cầu sử dụng nhiều laọi biểu đồ khác
nhau: hình cột( đứng, ngang, chồng), hình tròn, đường, miền

mình là người lớn. Ở một số em khác không biểu hiện tính người lớn ra bên ngoài nhưng
thực tế đang cố gắng rèn luyện mình có những đức tính của người lớn: dũng cảm, tự chủ,
độc lập còn quan hệ với bạn gái như trẻ con.
Trong những giai đoạn phát triển của con người lứa tuổi này có vị trí quan trọng. Đây là
thời kì phức tạp nhất và cũng là thời kì chuẩn bị quan trọng nhất cho bước trưởng thành
sau này. Hiểu rõ vị trí và ý nghĩa của việc phát triển tâm lý thiếu niên giúp chúng ta đối
xử đúng đắn và giáo dục để các em phát triển nhân cách toàn diện.
1.3 Đặc điểm chương trình địa lý lớp 8.
Chưong trình SGK địa lý lớp 8 đã thay đổi và có nhiều điểm mới, chương trình địa lý lớp
8 là phần nối tiếp chương trình địa lý lớp 7 và chuẩn bị cho học sinh học chương trinh lớp
9. Nhiệm vụ của chương trình Địa lý lớp 8 là cung cấp những kiến thức co bản và tương
đối có hệ thống về đặc điểm tự nhiên, dân cư, xã hội, sự phát triển kinh tế của châu Á và
về địa lý tự nhiên Việt Nam.
Thông qua những kiến thức trên, HS sẽ hiểu được tính đa dạnh của tự nhiên, các mối
quan hệ tương tác giữa các thành phần tự nhiên với nhau, vai trò của điều kiện tự nhiên
đối với sự phát triển kinh tế-xã hội và các tác động con người đối với môi trường xung
quanh. Đặc biệt chương trình địa lý 8 rèn luyện cho học sinh các kĩ năng như: đọc, sử
dụng bản đồ địa lý (đặc biệt là địa lts Việt Nam), đọc,phân tích, nhận xét các biểu đồ địa
lý, các lát cắt địa hình, cảnh quan, các bảng số liệu thống kê
Chương trình địa lý lớp 8 gồm hai phần: phần một là thiên nhiên, con người ở các châu
lục (tiếp theo), phần 2 là địa lý Việt Nam ( phần tự nhiên). Sách được viết theo đi nhj
hướng đổi mới phương pháp, chú ý rèn luyện kĩ năng cho học sinh có những điểm khó
đòi hỏi người giáo viên và cả học sinh phải vận dụng tốt và đổi mới dạy học.
Qua đó nắm được đặc điểm quan trọng của chương trình Địa lý 8 nhằm nâng cao việc sử
dụng các phương tiện day họcưtrong day vad học địa lý.
1.4 Ý nghĩa và tầm quan trọng của việc sử dụng phương tiện dạy học trong bộ môn
địa lý.
Phương tiện dạy học vừa điều khiển được hoạt động nhận thức một cách sinh động vừa là
nguồn tri thức phong phú để lĩnh hội tri thức và rèn luyện kỹ năng. Các phượng tiện đó
chính là “ cha đẻ” của biểu tượng, một cơ sở tạo nên khái niệm, định nghĩa. Không dừng

giáo viên phải biết lựa chọn phương tiện nào cho phù hợp. Bản thân mỗi phương pháp
dạy học tích cực nếu biết áp dụng đúng hoàn cảnh, nội dung bài giảng thì nhiều khi chỉ
cần một cái bảng cũng có thể khơi dậy được sự say mê của người học. Và nhiều khi cũng
chính phương tiện dạy học hiện đại đó sẽ làm cho phương pháp dạy học tích cực không
phát huy được hiệu quả bài giảng. Đó chính là khi giáo viên chưa nhận thức được đầy đủ
về tác dụng của các phương tiện và chưa biết sử dụng nhuần nhuyễn các phương tiện hiện
đai.
Điều đó chứng tỏ việc áp dụng phương tiện dạy học hiện đại vào giảng dạy là một sự cần thiết
nhưng không phải bằng mọi giá phải áp dụng bằng được khi các điều kiện chưa thật sự sẵn sàng.
Ở đây chúng ta cần phải hiểu rằng phương tiện luôn chỉ là một công cụ trợ giúp, chuyển tải các
nội dung. Tạo ra sự chú ý, cải thiện khả năng nhớ, mức độ tiếp thu của người tham dự.Nó không
thể quyết định đến toàn bộ chất lượng giảng dạy, mà chỉ hỗ trợ để thể hiện nội dung mà thôi. .
Tóm lại, giữa phương pháp dạy học tích cực và các phương tiện dạy học hiện đại có mối quan hệ
tương trợ lẫn nhau. Điều quan trọng là người giáo viên phải biết được những nguyên tắc vàng khi
áp dụng các phương pháp và phương tiện đó, để phát huy một cách tối ưu vào công tác giảng dạy.
Chương 2: Thực trạng của việc sử dụng phương tiện dạy học vào dạy và học bộ môn
địa lý ở trường THCS Thuỷ Vân-Hương Thuỷ-Thừa Thiên Huế.
2.1 Vài nét về trường THCS Thuỷ Vân-Tx.Hương Thuỷ-Tt.Thừa Thiên Huế
2.1.1 Vị trí của trường
Trường THCS Thuỷ Vân đóng tại địa bàn thôn Công Lương thuộc xã Thuỷ Vân, Thị xã
Hương Thuỷ, tỉnh Thừa Thiên Huế. Phía tây giáp với thành phố Huế, phía đông giáp xã
Thuỷ Thanh, phía nam giáp Thuỷ An-Xuân Phú và phái bắc giáp xã Phú Thượng huyện
Phú Vang. Trường rộng trên 18000m2. Từ năm 1985 đến năm 1990 trường chung 2 cấp
có tên là trường PTCS Thuỷ Vân chưa đến 4500 dân, trường giáp ranh giới với địa bàn
thành phố Huế nên học sinh có ít nhiều phân tán, ngoài ra cơ sở vật chất còn thiếu thốn,
chưa phổ cập GD tiểu học và phổ cập GD trung học nên học sinh bỏ học khà nhiều. Năm
1991-1992 trường được tách từ trường PTCS Thuỷ Vân và được gọi là trường cấp 2 Thuỷ
Vân. Năm 1996-1997 trường đổi thành trường THCS Thuỷ Vân.
2.1.2 Tình hình giáo viên và học sinh ở trường THCS Thuỷ Vân-TX.Hương Thuỷ-
T.Thừa Thiên Huế.

2.2.1 Đội ngũ giáo viên và phương tiện phục vụ cho bộ môn địa lý ở trường THCS
Thuỷ Vân.
Đội ngũ giáo viên phục vụ cho việc dạy học địa lý ở trường THCS Thuỷ Vân hiện nay
gặp không ít khó khăn vì trường chỉ có 1 giáo viên giảng dạy bộ môn địa lý việc sử dụng
PTDH địa lý chưa được thường xuyên. Mặt khác, với số lượng giáo viên như vây khó có
thể trao đổi về vấn đề sử dụng như thế nào và thiếu xót gì trong tình hình sử dụng phương
tiện dạy học. Ngoài ra, trường có diện tích không lớn lắm nên chỉ có một phòng học áp
dụng phương công nghệ thông tin dành cho hầu hết các môn nên việc sử dụng dạy học
địa lý cho học sinh vẫn chưa được thực hiên một cách nhanh chóng, thường xuyên, chỉ
áp dụng cho những buổi dự giờ, phương tiện dạy học địa lý còn nhiều thiếu thốn, nhiều
loại phương tiện chưa được đáp ứng cho việc dạy và học địa lý ( ví dụ như một số bản đồ,
sơ đồ và các loại tranh ảnh, đặc biệt là các đoạn băng, đoạn phim cho các bài học ), một
số phương tiện đã củ và trở nên lạc hậu không đáp ứng được tình hình đổi mới hiện nay.
Với những tình hình trên thì nhà trường cũng đã rất cố gắng tăng cường và nâng cao các
phương tiện dạy học, tuy nhiên vấn đề này còn gặp nhiều khó khăn cần có sự đầu tư và
hợp nhất quan điểm trong sử dụng phương tiện day học trong địa lý.
2.2.2 Thực trạng việc sử dụng PTDH vào dạy học địa lý ở trương THCS Thuỷ Vân-
Hương Thuỷ-Thừa Thiên Huế.
Qua tìm hiểu nghiên cứu ở 3 lớp của khối 8 trường THCS Thuỷ Vân cho thấy tình hình
sử dụng phương tiện như sau: Một số tiết học của các lớp được sử dụng công nghệ thông
tin và được học sinh đánh giá cao, rất hứng thú và hăng say. Các tiết dạy trên lớp cũng có
sử dụng các phương tiện dạy học nhằm giúp học sinh khai thác các kiến thức trong đó.
Tuy nhiên do phương tiện dạy học còn thiếu nên vấn đề dạy vẫn còn một số khó khăn tồn
tại khi thực hiện đổi mới cách dạy. Hoạt động với quỹ thời gian 3 tiết trong một tuần trên
một lớp, tuy nhiên thì việc sử dụng đầy đủ có chất lượng các loại phương tiện lại rất hạn
chế. Các bản đồ, tranh ảnh, vioclip minh hoạ cho bài học chưa đồng bộ và chưa mang
tính khả quan, chưa đáp ứng đủ cho giáo viên dạy địa lý. Việc chỉ đạo sử dụng các thiết
bị dạy học chưa được quan tâm đúng mức cũng tạo cho việc sử dụng các phương tiện gặp
nhiều khó khăn. Gây trở ngại cho việc nâng cao kĩ năng khai thác kiến thức từ các loại
phương tiện đó.

b. Quan trọng
c. Không quan trọng
d. Hoàn toàn không quan trọng
Kết quả cho thấy:
Đối tượng Các mức độ đánh giá
Rất quan trọng Quan trọng Không quan trọng Hoàn toàn không
quan trọng
Giáo viên 20% 60% 20% 0%
Qua đó tôi nhận thấy phần lớn các thầy cô cho rằng phương tiện dạy học có vai trò quan
trọng trong dạy học địa lý, số giáo viên xem công việc này là rất quan trọng chiếm 20%,
tuy nhiên một số giáo viên vẫn xem nhẹ vai trò của phương tiện dạy học xem nó không
quan trọng với 20%. Như vậy thì nhận thức của các thầy cô cũng rất khác nhau, số giáo
viên xem nhẹ vai trò của phương tiện dạy học phải chăng chỉ xem xét ở mức độ khi lên
dạy trên lớp, chỉ quan đến thời gian đứng lớp khi chỉ học được 45 phút, cho rằng thời
gian quá ít và cần có nỗ lực của học sinh.
c. Hình thức áp dụng phương tiện dạy học vào dạy học trên lớp:
Từ thực tiễn thông qua phiếu trưng cầu :
a. Lồng ghép trong các bài dạy, phương tiện dạy học có liên quan
b. Chỉ sử dụng để minh hoạ thêm cho sinh động
c. Dùng thường xuyên trên lớp, rèn luyện các kĩ năng cơ bản cho học sinh.
d. Không dùng cho các tiết dạy bình thường chỉ dùng cho các tiết dự giờ.
Kết quả của việc điều tra như sau:
Các hình thức áp dụng phương tiện dạy học Số người Tỉ lệ
Lồng ghép trong bài dạy, phương tiện dạy học có liên quan. 1 2%
Chỉ sử dụng để minh hoạ thêm cho sinh động. 2 20%
Dùng thường xuyên trên lớp, rèn luyện các kĩ năng cơ bản của
học sinh.
6 58%
Không dùng trong tiết dạy bình thường chỉ dùng cho các tiết dự
giờ.

Kết quả như sau:
Đối tượng Các mức độ đánh giá
Rất hứng thú Hứng thú Không hứng thú Hoàn toàn không hứng
thú
Học sinh 60% 30% 10% 0%
Qua đó chúng ta có thể thấy rằng việc sử dụng các phượng tiện dạy học mới vào trong
học địa lý của học sinh làm học sinh rất hứng thú với 60%, còn 30% cảm thấy hứng thú
thích học. Tuy nhiên còn một số em vẫn không hứng thú với việc học tập bằng các
phương tiện dạy học hiện đại chiếm 10%. Như vậy chúng ta cũng có thể thấy học sinh
cũng có những sự đánh giá khác nhau và điều đó phụ thuộc vào cách dạy học và sử dụng
phương tiện của giáo viên bộ môn.
2. Việc học tập với các phượng tiện mới đối với các em có khó cho việc thu thập
thông tin và khai thác các kiến thức cần thiết không?
- Đơn giản và dễ hiểu
- Phức tạp và khó hiểu
- Không khó
- Hoàn toàn không hiểu gì
Kết quả thu được như sau:
Đối tượng Các mức độ đánh giá
Đơn giản và dễ
hiểu
Phức tạp và khó
hiểu
Không khó Hoàn toàn
không hiểu gì
Học sinh 60% 25% 10% 5%
Như vậy các phương tiện dạy học thường mang tính trực quan cao đa phần các em thấy
rất đơn giản và dễ hiểu chiếm 60%, còn một số em lại thấy chúng phức tạp và khó hiếu
25%, một số em do không chú ý lắm nên thấy không hiểu gì 5%. Qua đó ta có thể thấy
cần nắm bắt được tâm lí và kiến thức của các em để biết cách áp dụng có hiệu quả tăng

+ Cần trâu dồi thêm kĩ năng dạy học khi sử dụng các loại PTDH vào truyền đạt kiến thức
cho học sinh.
+ Thường xuyên tham gia các lớp tập huấn sử dụng hiệu quả các PTDH.
+ Biết hướng dẫn học sinh các kĩ năng cơ bản trong việc học tập và khai thác triệt để kiến
thức từ các loại phương tiện đó.
+ Cần tổ chức rút kinh nghiệm sau các tiết dạy và đưa ra những kiến nghị, yêu cầu cụ thể
để nâng cao chất lượng dạy học địa lý.
+ Phải biết nắm bắt tâm lí và mức độ hiểu biết của học sinh để sử dụng hợp lí hơn các
PTDH trong môn học.
+ Nắm chắc chương trình và các bài học để có kế hoạch sử dụng các PTDH được tốt hơn.
3.3 Đối với sinh viên của trường CĐSP Thừa Thiên Huế.
- Là si nh viên trường CĐSP phải luôn ý thức được hiệu quả và sự cần thiết của các
PTDH trong thời kì đổi mới, nhằm phát triển toàn diện cho học sinh.
- Phải luôn phấn đấu học tâp, rèn luyện kĩ năng và học hỏi kinh nghiêm trong việc sử
dụng PTDH và công tác dạy học sau này.
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận:
Việc sử dụng các phương tiện dạy học và dạy học địa lý có một vị trí và ý nghĩa
quan trọng, nó ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành kĩ năng và giáo dục học sinh. Thông
qua công tác này học sinh được rèn luyện các kĩ năng cơ bản và học tập hứng thú có hiệu
quả hơn, qua đó các em sẽ tích cực hơn, tự giác và tăng tính tò mò và kích thích sự tìm
hiểu nâng cao tầm hiểu biết. Mặc khác, còn giúp cho giáo viên dạy học theo hướng tích
cực và tinh giảng kiến thức và đáp ứng kịp thời các nhu cầu cần thiết cho việc day học.
Việc dạy học ứng dụng phương tiện dạy học vào trường THCS nói chung và Trường
THCS Thuỷ Vân nói riêng đặc biệt là các em khối 8 hết sức cần thiết, nó đáp ứng nhu cầu
thực tiễn, góp phần thực hiện mục tiêu chung giáo dục toàn diện cho học sinh.
Đề tài nghiên cứu của tôi đã chỉ ra được thực trạng sử dụng PTDH địa lý ở trừơng THCS
Thuỷ Vân nói chung và học sinh khối 8 nói riêng. Trên cơ sở đó đã tìm ra những khó
khăn cơ bản của trường cũng như đội ngũ giáo viên bộ môn. Từ đó đề xuất một số giải
pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của việc sử dụng PTDH địa lý đối với nghành