Tên SKKN: Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học Địa lí 8
MỤC LỤC
Phần Nội dung Trang
A Phần mở đầu 2
1. Lời mở đầu 2
2. Lí do chọn đề tài 3
3 Mục đích nghiên cứu của đề tài 4
4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 4
5 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 4
6 Phương pháp nghiêm cứu 5
7 Giả thuyết khoa học 5
B Phần nội dung 6
1 Giải quyết vấn đề 6
1.1 Cơ sở lí luận của vấn đề 6
1.2 Thực trạng của vấn đề 7
1.3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề 8
1.4 Quá trình thực nghiệm 11
2 Hiệu quả của đề tài, Sáng kiến kinh nghiệm 16
3 Kết luận 16
Lời cảm ơn 18
Tài liệu tham khảo 19
A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lời mở đầu:
Nước ta đang phấn đấu đến năm 2020 trở thành một nước công nghiệp – mà
con người là nhân tố quyết định. Cho nên chúng ta phải bồi dưỡng nguồn lực ngay
từ bây giờ. Để có nguồn lực con người đáp ứng tốt cho yêu cầu trên thì đòi hỏi
ngành giáo dục phải đổi mới chương trình cũng như phương pháp dạy học, đồng
Giáo viên: Phạm Minh Khương 1 Trường TH&THCS Ba Điền
Tên SKKN: Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học Địa lí 8
thời tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, phương tiện dạy học. Từ trước tới nay đã có
nhiều ý kiến học sinh cho rằng bộ môn địa lí là một môn phụ, vì vậy các em không

dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp
với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp dạy học,rèn
luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại
niềm vui hứng thú học tập cho học sinh”, cần chuyển từ “Dạy học lấy giáo viên làm
trung tâm” sang “Dạy học lấy học sinh làm trung tâm”, phải tích hóa các hoạt động
của học sinh, khơi dậy cho các em tính khát khao, tìm tòi, nghiên cứu, cố gắng phát
huy trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình nắm vững kiến thức. Để thực hiện điều
này, đòi hỏi mỗi nhà trường, mỗi giáo viên phải có những bước chuyển biến rõ nét
trong việc cải tiến phương pháp dạy học, cần thực hiện giảng dạy trên lớp với nhiều
phương pháp phù hợp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.
Năm học 2013-2014 là năm học tiếp tục triển khai thực hiện “Xây dựng
trường học thân thiện, học sinh tích cực”, đồng thời học tập và làm theo tấm gương
đạo đức Hồ Chí Minh nhằm làm cho các hoạt động của nhà trường trở nên nhẹ
nhàng hơn, vui tươi, nhằm nâng cao hiệu quả chất lượng giáo dục, phù hợp với nhu
cầu và cuộc sống tại địa phương, tạo tâm lý cho người học được thoải mái, gắng
liền với việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống, bảo đảm cơ sở vật chất, thiết
bị dạy học, các nguồn lực cần thiết phù hợp với học sinh.
Xuất phát từ những nhu cầu trên, cùng đồng hành trên bước đường giáo dục
kiến thức cũng như phẩm chất đạo đức của các em, Là giáo viên địa lí tôi mạnh
dạng đưa ra sáng kiến và kinh nghiệm trong “Một số phương pháp sử dụng
phương tiện dạy học Địa lí 8” mà bản thân tôi đã làm được trong thời gian qua.
3. Mục đích nghiên cứu của đề tài:
Giáo viên: Phạm Minh Khương 3 Trường TH&THCS Ba Điền
Tên SKKN: Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học Địa lí 8
- Tìm hiểu về các phương pháp sử dụng phương tiện dạy học phát huy tính tích cực,
chủ động, sáng tạo, tìm tòi kiến thức của học sinh qua các dạng bản đồ, hình ảnh,
mô hình, tranh ảnh, mẫu vật cụ thể… để các em tự xác định dưới sự hướng dẫn,
định hướng của giáo viên nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy và học tập
môn địa lí THCS.
- Thông qua học tập môn địa lí để tạo ra con người mới, năng động, có khả năng

quả đồng thời sử dụng một số thiết bị dạy hỗ trợ một cách hợp lí thì sẽ tạo không
khí học tập tích cực, hứng thú hơn để kết quả học tập được tốt hơn.
B. PHẦN NỘI DUNG:
1.Giải quyết vấn đề:
1.1. Cơ sở lí luận của vấn đề:
Trong quá trình hội nhập nền kinh tế ngày nay, giáo dục được coi là một lĩnh vực
rất quan trọng và luôn đi trước một bước trong sự nghiệp phát triển kinh tế của mỗi
quốc gia. Vì vậy vấn đề chất lượng dạy và học nói chung và học địa lí nói riêng
ngày càng trở thành mỗi quan tâm chung của các nhà sư phạm cũng như các nhà
Giáo viên: Phạm Minh Khương 5 Trường TH&THCS Ba Điền
Tên SKKN: Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học Địa lí 8
quản lí giáo dục và xã hội. Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định: “Giáo dục là quốc
sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển” điều đó được thể hiện
trong các Nghị quyết của Trung ương.
Nghị quyết TW4 khóa VII đã chỉ rõ phải “Đổi mới phương pháp dạy học ở
tất cả các cấp học, bậc học. Kết hợp học với hành, học tập với lao động sản xuất,
thực nghiệm và nghiên cứu khoa học, gắn nhà trường với xã hội, áp dụng những
phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo,
năng lực giải quyết vấn đề.
Nghị quyết TW2 khóa VIII tiếp tục khẳng định “ Đổi mới phương pháp giáo
dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng
tạo của người học. Đổi mới và sử dụng nhiều phương pháp tiên tiến và hiện đại vào
quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu của học
sinh”, trong đó phương pháp sử dụng phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích
cực, sáng tạo của học sinh là quan trọng.
Xuất phát từ những yêu cầu thực tiễn đó của xã hội môn Địa lí trong nhà
trường nói chung và môn Địa lí cấp THCS nói riêng không ngừng cải tiến chương
trình, cải tiến phương pháp dạy học, nhằm đạt được hiệu quả cao nhất. Trong đó:
“ Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học Địa lí 8 có nhiệm vụ quan
trọng, giúp học sinh hứng thú hơn trong học tập bộ môn Địa lí. Từ đó làm cho học

Trong chương trình sách giáo khoa Địa lí 8 có 2 nội dung chính đó là Phần tự
nhiên- kinh tế châu Á và Tự nhiên Việt Nam. Dù là dạy địa lí các châu hay địa lí
Việt Nam chúng ta cũng cần hình thành cho các em học sinh những nội dung cơ bản
sau:
- Về kiến thức: Học sinh cần nắm được những kiến thức cơ bản nào?
- Về kỹ năng: Cần rèn luyện kỹ năng gì?
Giáo viên: Phạm Minh Khương 7 Trường TH&THCS Ba Điền
Tên SKKN: Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học Địa lí 8
- Về thái độ: Giáo dục học sinh về thái độ như thế nào để tìm ra biện pháp
thực hiện.
Trong các giờ lên lớp những bài dạy nào có bản đồ, tranh ảnh, mẫu vật thật là tốt
nhất vì học sinh không thể đi đến tận nơi, thấy tận mắt tất cả những nơi trên bề mặt
của Trái Đất, hay ở Việt Nam để quan sát thực tế địa phương
Ví dụ: Dạy bài “Đặc điểm tài nguyên khoáng sản Việt Nam”
Giáo viên sử dụng bản đồ tự nhiên Việt Nam bản đồ khoáng sản Việt Nam, mẫu vật
khoáng sản Việt Nam, bản đồ trống Việt Nam.
Học sinh quan sát.
Tài nguyên khoáng sản: gồm có
- Việt Nam có khoảng 5000 điểm tụ và quặng khoáng sản với 60 loại khác nhau.
- Các khoáng sản có trữ lượng lớn như:
+ Than, dầu mỏ, apatít, đá vôi, sắt, crôm, đồng thiếc, bô xít,
Với những bài dạy không có bản đồ, mẫu vật để quan sát. Có thể đưa ra yêu cầu
trước hoặc cho học sinh quan sát xong mới đưa ra yêu cầu.
Ví dụ: Dạy bài “Đặc điểm tài nguyên khoáng sản Việt Nam”
Yêu cầu cho học sinh quan sát lược đồ khoáng sản Việt Nam treo tường và
sách giáo khoa để nhận xét nguồn tài nguyên khoáng sản, sự phân bố, trữ lượng các
loại khoáng sản của nước ta.
1.3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:
Sau khi đã xác định được mục tiêu của bài ta thấy cần áp dụng những phương pháp
nào cho phù hợp. Tùy theo mỗi bài dạy có những phương pháp khác nhau áp dụng

1.3.2. Phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, tìm tòi kiến thức
của học sinh.
Sau khi học sinh đã quan sát cụ thể một mẫu vật, sơ đồ, bảng số liệu thống kê, hình
ảnh nào đó hoặc các kiến thức đã qua thực tế - Giáo viên cần phát huy tối đa hoạt
Giáo viên: Phạm Minh Khương 9 Trường TH&THCS Ba Điền
Tên SKKN: Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học Địa lí 8
động tư duy tích cực của học sinh bằng các tình huống để các em dự đoán nên giả
thuyết tranh luận giữa những ý kiến trái ngược
Ví dụ: Quan sát tranh khai thác than, dầu khí em có nhận xét gì?
- Em dự đoán xem, hậu quả của việc khai thác quá mức nguồn tài nguyên, tại sao
con người lại khai thác quá mức nguồn tài nguyên, có ảnh hưởng gì đến tườn lai?
- Em thử đoán xem khai thác hợp lí nguồn tài nguyên là biện pháp tích cực hay tiêu
cực?
- Để bảo vệ nguồn tài nguyên chúng ta cần phải làm gì?
1.3.3. Phương pháp hoạt động nhóm:
Với những câu hỏi khó, những tình huống chưa giải quyết, cá nhân các em có thể
đưa ra ý kiến thảo luận trong nhóm để thống nhất ý kiến.
Thảo luận nhóm là phương pháp thể hiện rõ nhất sự đổi mới trong phương pháp dạy
học, lấy học sinh làm trung tâm.
Hoạt động nhóm là hoạt động đòi hỏi tính tự giác của học sinh rất cao, em nào cũng
được đưa ra ý kiến của mình. Nhưng hoạt động nào đôi khi không hiệu quả vì giáo
viên chưa đi sâu đi sát đến từng nhóm và hướng dẫn các nhóm hoạt động chưa cụ
thể. Đây là một hoạt động mà người giáo viên thực hiện chưa tốt. Có giáo viên để
các nhóm hoạt động, ít để ý đến các em, có nhóm các em gây ồn ào mất trật tự, có
nhóm chỉ có một vài em làm việc còn lại một số các em khác không chú ý.
Thảo luận là trao đổi ý kiến về một vấn đề có phân tích lí lẽ, giữa giáo viên
và học sinh, giữa học sinh và học sinh. Giúp cho học sinh mở rộng kiến thức, phát
triển được tư duy khoa học. Giúp học sinh phát triển kĩ năng nói, giao tiếp tranh
luận, Thảo luận có nhiều hình thức: Thảo luận cá nhân (hay cả lớp ), thảo luận
theo cặp, nhóm, theo tổ.

khoáng sản chính.
- Chỉ được các vùng mỏ khoáng sản chính của nước ta.
Giáo viên: Phạm Minh Khương 11 Trường TH&THCS Ba Điền
Tên SKKN: Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học Địa lí 8
- Xác định được các loại khoáng sản và vùng phân bố trên bản đồ trống Việt Nam.
- Các vùng khai thác khoáng sản, các cơ sở luyện kim và xuất khẩu.
- Vận dụng kiến thực vào thực tế, liên hệ địa phương.
1.4.3. Thái độ:
- Tham gia và có ý thức bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên của nước ta đặc biệt là
nguồn tài nguyên khoáng sản, có ý thức bảo vệ nguồn tài nguyên và môi trường.
- Sau khi xác định rõ mục tiêu của bài thì khâu chuẩn bị đồ dùng dạy học và
phương pháp dạy học cho phù hợp với từng phần của bài học.
Ví dụ: Phần 1: Việt Nam là một nước giàu tài nguyên khoáng sản:
- Cho học sinh quan sát bản đồ khoáng sản Việt Nam.
? Cho biết Việt Nam có những loại khoáng sản nào có trữ lượng lớn?
- Các khoáng sản có trữ lượng lớn như: Than, dầu mỏ, apatít, đá vôi, sắt, crôm,
đồng, thiếc,
? Em hãy xác định các mỏ khoáng sản trên bản đồ.
- Sau khi học sinh trả lời giáo viên: Cho học sinh quan sát mẫu khoáng sản? Nơi
phân bố?
Giáo viên cho học sinh tự dán kí hiệu cắt rời lên bản đồ trống Việt Nam.
Ví dụ: Phần 2: Sự hình thành các vùng mỏ chính ở nước ta.
Hoạt động nhóm:
Nhóm 1: Giai đoàn tiền Cambri.
Nhóm 2: Giai đoạn Cổ kiến tạo.
Nhóm 3: Giai đoạn Tân kiến tạo.
* Đại diện nhóm trình bày, chỉ trên bản đồ khoáng sản Việt Nam.
- Quan sát thảo luận nhóm. Rút ra kết luận
VD: Bài: Phát triển tổng hợp kinh tế và bảo vệ tài nguyên môi trường biển và
đảo.

trung bình).
Hỏi : Có những tỉnh thành phố nào giáp biển?(HS yếu)
GV: Tổng hợp đúc kết bằng lược đồ.(có liên hệ tỉnh Quảng Ngãi)
GV: Treo sơ đồ cắt ngang vùng biển Việt Nam.
Hỏi: Vùng biển gồm những bộ phận nào?(HS trung bình)
Giáo viên: Phạm Minh Khương 13 Trường TH&THCS Ba Điền
Tên SKKN: Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học Địa lí 8
Hỏi:Em hãy giải thích vùng nội thủy, vùng lảnh hải, vùng đặc quyền kinh tế?
(HS khá)
GV: Chuẩn xác kiến thức, bổ sung vùng đảo(Hơn 3000 đảo lớn nhỏ).và mở
rộng tình hình chính trị ở quần đảo Hoàng Sa.(Đà Nẳng).hoặc dùng phương pháp kể
chuyện nhằm gây hứng thú cho học sinh.
Hỏi : Với vị trí,và nhiều đảo như trên nước ta có lợi thế gì trong quá trình
phát triển và hội nhập với nền kinh tế thế giới?( HS giỏi)
GV: Kết luận mục I đồng thời chuyển ý sang mục II.
Mục II. Phát triển tổng hợp kinh tế Biển và Đảo.
GV: Treo Sơ đồ phân tích kĩ từng nghành kinh tế biển. để học sinh hiểu khái niệm
về phát triển tổng hợp.
GV: Cho học sinh đọc sơ đồ hình 38.3SGK (phóng to)
Chia lớp làm 4 nhóm thảo luận nhóm.
GV: Phát phiếu thảo luận
Phiếu 1: Nêu những tìm năng , sự phát triển, những hạn chế, phương hướng
phát triển của ngành khai thác và nuôi trồng hải sản?
Phiếu 2: Nêu những tiềm năng, sự phát triển, những hạn chế, phương hướng
phát triển của ngành du lịch biển và đảo?
Phiếu 3: Nêu tìm năng, sự phát triển, những hạn chế, phương hướng phát
triển của nghề khai thác và chế biến khoáng sản?
Phiếu 4: Nêu những tiềm năng, sự phát triển, những hạn chế, phương hướng
phát triển của ngành giao thông vận tải biển?
. Sau khi các nhóm trả lời, GV đúc kết bằng bảng phụ (Nhấn mạnh những

Tên SKKN: Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học Địa lí 8
biết tái hiện kiến thức khi cần thiết, biết suy luận, diễn tả một sự vật hiện tượng địa
lí, vận dụng chúng vào thực tiễn, trong đời sống hằng ngày, đặc biệt là trong quá
trình kiểm tra.
Kết quả áp dụng đề tài đối với lớp 8 trường TH&THCS Ba Điền như sau:
Trước khi áp dụng Sau khi áp dụng
Giỏi Khá TB Yếu Kém Giỏi Khá TB Yếu Kém
0 4 6 6 0 1 11 1 3 0
3. Kết luận:
Qua những giờ dạy được chuẩn bị đầy đủ các phương tiện, thao tác chính xác, giúp
các nắm các bài lí thuyết sau hơn, áp dụng trong đời sống hằng ngày, những kiến
thức địa lí trong chương trình lớp 8 để giải thích mối quan hệ nhân quả của tự nhiên
và kinh tế xã hội Việt Nam trong thời kỳ mở cửa, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay,
đất nước ta đang trên con đường công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, áp dụng
những hiểu biết của mình vào thực tế hiện nay là điều hết sức cần thiết, sau khi học
xong chương trình THCS các em có thể bước vào cuộc sống với sự tự tin và lòng
dũng cảm, để đối mặt với cuộc sống xã hội đầy khó khăn và gian khổ, tạo điều kiện
cho hoạt động học tập và lao động có hiệu quả và chất lượng.
Trong đề tài này tôi muốn trao đổi với các bạn đồng nghiệp những suy nghĩ của tôi
về một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học, để dạy tốt chương trình địa lí
8 đạt hiệu quả cao. Tôi rất mong được sự đóng góp của các bạn đồng nghiệp để
chúng ta cùng xây dựng nên một hình thức dạy môn địa lí thế nào cho hay nhất đạt
kết quả cao nhất của bộ môn địa lí.
Giáo viên: Phạm Minh Khương 16 Trường TH&THCS Ba Điền
Tên SKKN: Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học Địa lí 8
Lêi c¶m ¬n!
Khi thực hiện đề tài nghiên cứu về việc “Đổi mới và sử dụng nhiều phương pháp
dạy học trong môn địa lí” tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của bạn bè đồng
nghiệp và tổ chuyên môn để tôi thực hiện và hoàn thành đề tài này.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện đề tài này, chắc chắn còn nhiều thiếu sót, rất