Chuyên đề địa lí 10 ( Năm học 2011-2012)
BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ
Tên đề tài:
Sơ đồ hóa kiến thức và sử dụng kênh hình trong dạy học môn Địa lí THPT qua bài 20
“Một số quy luật của lớp vỏ địa lý” ở môn Địa lý lớp 10 theo quan điểm lấy học sinh
làm trung tâm.
Lý do chọn đề tài:
Khuyến khích tự học phải “ áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi
dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề”. NQTW2 khoá
VIII tiếp tục khẳng định “đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền
thụ một chiều, rèn luyện tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương
pháp tiên tiến và hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện thời gian tự học, tự
nghiên cứu cho học sinh. Với nghị quyết này giáo viên dạy bộ môn Địa lý cần tập trung
giảm tới mức tối đa những yêu cầu cần ghi nhớ máy móc, đồng thời rèn luyện cho học
sinh những kĩ năng phân tích, giải thích sự vật hiện tượng địa lý trong quá trình dạy và
học.
Đồng thời trong mấy năm qua giáo dục môi trường đã được đưa vào nhà trường phổ
thông, riêng môn Địa lí ở trường THPT là môn ĐLTN – KTXH. Nội dung chương trình
cũng đã chú ý đến vấn đề cấu trúc của lớp vỏ địa lí và các quy luật thống nhất hoàn
chỉnh của lớp vỏ địa lí giúp học sinh có ý thức bảo vệ tự nhiên phù hợp với quy luật của
nó Vì vậy môn ĐLTN – KTXH ở trường THPT có rất nhiều thuận lợi để giáo dục học
sinh, nhưng làm như thế nào để các em say mê bộ môn địa lí nói chung và nghiên cứu
quy luật thống nhất của lớp vỏ địa lí mới là một vấn đề mà giáo viên bộ môn địa lí cần
quan tâm, vì bình thường môn địa lý là môn học thuộc và là môn phụ nên các em không
quan tâm và say mê như nhiều môn khác
Do đó để gây hứng thú cho học sinh học tập và nghiên cứu cần có phương pháp dạy
và học dễ nhớ, dễ hiểu bài Nên giảng dạy địa lí theo phương pháp khai thác sử dụng
“kênh hình” đó là một trong những đặc thù của bộ môn địa lí. Việc thực hiện phương
pháp này cũng là thực hiện quan điểm giáo dục “lấy học sinh làm trung tâm”. Trong quá
trình dạy học tôi luôn lấy phương pháp này làm phương pháp chủ đạo trong giảng dạy,
trong bài viết này tôi xin trình bày cụ thể trong bài “Lớp vỏ địa lí-quy luật thống nhất và

đề của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí. Hậu quả của các thành
phần tự nhiên thay đổi thì các thành phần khác cũng thay đổi theo.
Từ những nhận thức đó giúp học sinh có thái độ hành vi đúng đắn trước các vấn đề đang
thay đổi theo thời gian với một số khu vực trên thế giới, một số tỉnh miền núi ở Việt Nam
cũng như tại địa phương mà các em đang sinh sống.
d. Tất cả các kiến thức và kĩ năng trên cần được phối hợp vào bài giảng sao
cho hợp lý và quan trọng là phải truyền thụ đến học sinh như thế nào để các em tiếp
thu ngay trên lớp, về nhà có hứng thú học bài và làm bài tập.
-Trong bài “Lớp vỏ địa lí-quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí” để
giáo dục cho các em học sinh cũng như truyền thụ kiến thức cơ bản về quy luật thống
nhất của lớp vỏ địa lí, khi giảng bài này giáo viên cần phải đạt các mục tiêu sau:
+ Cung cấp kiến thức về bề mặt của trái đất có sự xâm nhập và tác động lẫn nhau giữa
các quyển. Về mối quan hệ của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí,
nguyên nhân tạo lên quy luật này, các biểu hiện, ý nghĩa của quy luật
+ Rèn luyện kĩ năng phân tích, nhận xét bản đồ, tranh ảnh, video
-Để đạt được những điều đó tôi luôn thực hiện phương pháp giảng dạy sử dụng
phương tiện trực quan “kênh hình” trong quá trình lên lớp. Phương pháp sử dụng “kênh
hình” là phương pháp “dạy học lấy học sinh làm trung tâm ” là một tư tưởng, một quan
điểm, một cách tiếp cận mới về hoạt động dạy học, phương pháp đó được thể hiện ở các
khâu sau:
+Tiến hành giảng dạy trên lớp để tạo điều kiện phát huy tính chủ động sáng tạo và
năng lực tư duy ở học sinh. Trong quá trình giảng dạy tôi đã chú ý xây dựng hệ thống các
câu hỏi phát huy tính tích cực tự làm việc của học sinh, giáo viên chỉ là người hướng dẫn.
+Luôn tiến hành kiểm tra việc thực hiện tự nghiên cứu ở học sinh bằng các phiếu
học tập, các câu hỏi đã được tiến hành trong suốt bài giảng. Trên cơ sở đó giáo viên đặt
câu hỏi dựa trên bản đồ, tranh ảnh, vi deo có trong sách giáo khoa và các tranh ảnh mà
giáo viên đã sưu tầm để sử dụng làm phương tiện dạy học. Học sinh trình bày kết quả đã
nghiên cứu, giáo viên giúp học sinh chuẩn kiến thức bằng kiến thức cơ bản cần phải nhớ
trong bài học.
+Sử dụng đồ dùng dạy học:

- GV chuẩn kiến thức
- GV lấy VD về sự tác động qua lại để HS dễ hiểu về khái niệm
* Nước, khí và chất khoáng thường xuyên xâm nhập vào cơ thể sinh vật
qua quá trình dinh dưỡng và quang hợp, đồng thời TV cũng thường xuyên
trả về MT những chất đó qua sự bốc hơi, hô hấp và sự phân huỷ xác của
chúng. Những tác động qua lại đó đã tạo nên một hệ thống vật chất thống
nhất và hoàn chỉnh.
quang hợp
VD: CO2 + H2O gluxit + O2
AS MT
gluxit: là thức ăn cho người và ĐV qua
hô hấp
quá trình CO2
nội bào
HĐ 3: Nhóm (3 nhóm)
B1: Quan sát tranh ảnh và nội dung SGK
Nhóm 1: nghiên cứu ví dụ 1 và lập sơ đồ
Nhóm 2: nghiên cứu ví dụ 2 và lập sơ đồ
Nhóm 3: nghiên cứu ví dụ 3 và lập sơ đồ
B2:- HS trình bày- GV chuẩn kiến thức
- GV treo bảng 3 ví dụ để HS nhận xét
I. Lớp vỏ địa l í
- Khái niệm: là lớp bề
mặt của TĐ ở đó có sự
xâm nhập và tác động
lẫn nhau giữa các
quyển
- Độ dày: 30 – 35 km
- Những hiện tượng và
quá trình xẩy ra trong

* VD về sự thay đổi dây chuyền của các thành phần tự nhiên
Hoang mạc Atacama nằm dọc theo bờ tây LĐ Nam Mỹ, tại đây có dòng
biển lạnh Pê ru chảy gần bờ. Vào mùa hạ ở BCB dòng biển này chảy lên
xích đạo, vào mùa đông dòng biển Pê ru yếu đi; cùng thời điểm đó dòng
biển nóng En-Ni-Nô từ XĐ tiến xuống phía nam. Cứ khoảng 12 năm một
lần thường vào tháng 2-tháng 3, dòng En-Ni-Nô tiến sâu tới 12
0
-13
0
N lúc
đó những trận mưa rào đổ xuống phía nam, các thung lũng biến thành
dòng sông, đất đai trở lên ẩm ướt, nhiều loài TV- ĐV phát triển tình
trạng đó chỉ kéo dài trong thời gian ngắn khoảng 2-4 tháng sau đó dòng
En-Ni-Nô lùi lên phía bắc dòng Pêru trở lại vị trí bình thường của nó.
Trong hoang mạc lúc này không còn những trận mưa, TV khô cháy, sâu
bọ biến mất Atacama trở về trạng thái hoang mạc vốn có của nó.
HĐ4: Cả lớp
B1: Quan sát tranh ảnh (có ở phần phụ lục) và nêu nguyên nhân, hậu quả
của chúng?
Hình 1: Rừng đầu nguồn bị chặt phá ở TDMN Bắc Bộ
Hình 2: Hiện tượng xói mòn đất ở Tây Nguyên
Hình 3: Hạn hán ở Nghệ An
? Việc phá rừng đầu nguồn sẽ gây những hậu quả gì đối với đời sống và
MTTN? Cách khắc phục?
? Hãy nêu nguyên nhân và hậu quả của hiện tượng xói mòn đất? ảnh
hưởng ntn đến đời sống sản xuất con người? Cách khắc phục?
? Nêu nguyên nhân và hậu quả của vấn đề hạn hán ở Châu Phi? Cách khắc
phục?
B2: - HS trình bày
- GV chuẩn kiến thức

b. Hiểu rằng diện tích rừng sẽ bị ngập khi đắp đập ngăn sông
c. Hiểu được MQH giữa tự nhiên với tự nhiên và giữa tự nhiên với hoạt động kinh tế
của con người
d. Cả a,b,c đều đúng
Bài tập2: Hãy điền vào chỗ trống
Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí là quy luật
và của mỗi bộ phận lãnh thổ nhỏ của
Bài tập3: Lớp vỏ địa lí mang tính thống nhất và hoàn chỉnh khi ta tác động vào bất cứ
thành phần nào của lớp vỏ địa lí cũng kéo theo sự biến đổi của các thành phần khác
Người thực hiện : Bùi Văn Tiến - Tổ Địa lí-THPT Buôn Ma
Thuột
4
Chuyên đề địa lí 10 ( Năm học 2011-2012)
a. Đúng b. Sai
* Củng cố - dặn dò: - GV củng cố lại toàn nội dung
- Về nhà làm bài tập trong sgk

3. Kết Luận
Qua việc thực hiện quan điểm giảng dạy lấy học sinh làm trung tâm và việc khai thác, sử
dụng tốt kênh hình (hình ảnh, bản đồ, video ) áp dụng vào bài học tôi thấy các em đã
thay đổi nhiều khi tự làm việc với tranh ảnh, bản đồ từ chỗ không thích học thì nay
nhiều em đã hăng say, hứng thú học tập và xung phong trả lời các câu hỏi phát vấn mỗi
khi giáo viên đưa ra câu hỏi.
4. NHỮNG KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ NGHỊ SAU QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
- Cần bổ sung phương tiện dạy học (nhìn chung phương tiện dạy học trong chương trình
địa lí lớp 10 chưa có các sơ đồ, tranh ảnh trong các bài học phóng to-đó cũng là một
trong những vấn đề khó khi giáo viên bộ môn lên lớp )
Ví dụ: ( trong bài 20 cần phải có một số tranh ảnh sau ):
- Tranh ảnh về sự thay đổi của các thành phần tự nhiên in phóng to
- Tranh ảnh về hiện tượng lũ lụt ở vùng đồng bằng, lũ quét ở miền núi

- Thảm TV bị phá huỷ.
Kết quả: đất bị xói
mòn, KH bị biến đổi
( đất Feralit bị xói mòn
và trơ sỏi đá ).
Ví Dụ 1:
Người thực hiện : Bùi Văn Tiến - Tổ Địa lí-THPT Buôn Ma
Thuột
5
 Ví dụ: dùng sơ đồ minh họa cho 3 ví dụ của Sgk
Chuyên đề địa lí 10 ( Năm học 2011-2012)
Ví Dụ 2:
Ví Dụ 3:
 Ví dụ: bổ sung kênh hình (hình ảnh)
Chặt phá rừng đầu nguồn ở TDMN Bắc Bộ
Xói mòn đất ở Tây Nguyên
Hạn hán ở các tỉnh Bắc Trung Bộ
Người thực hiện : Bùi Văn Tiến - Tổ Địa lí-THPT Buôn Ma
Thuột
Nguyên Nhân
Nước sông dâng
lên
vào mùa lũ
Kết quả
1- Lưu lượng nước sông tăng
2- Phù sa tăng
3- Tốc độ dòng chảy tăng
4- Xói lỡ tăng
Nguyên Nhân
sự biến đổi của khí hậu từ