Tiểu luận triết học
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐỀ TÀI: Tính xã hội và tính cộng đồng của
kiến trúc Hà Nội

Tiểu luận triết học
MỤC LỤC
Lời nói đầu 1
Nội dung 2
I. Kiến trúc Hà Nội sau 12 năm nhìn lại 2
1. Kiến trúc Hà Nội hiện nay 2
2. Những nguyên nhân chủ quan và khách quan tác động đến kiến trúc
Hà Nội 3
3. Những tồn tại lớn của thành phố 5
II. Để có một Thăng Long - Hà Nội 2000 năm lịch sử 6
1. Hà Nội - một di sản kiến trúc chứa đựng đầy đủ đặc điểm của một đô thị
mang dấu ấn của nhiều giai đoạn xây dựng và phát triển 6
2. Vấn đề bảo tồn phố cổ với du lịch thủ đô 7
Kết luận 10
Tài liệu tham khảo 11

Tiểu luận triết học
LỜI NÓI ĐẦU
Mười năm gần đây, thực tiễn kiến trúc Hà Nội đã đòi hỏi giới kiến trúc
có chất lượng nghề nghiệp đổi mới, và muốn hay không, càng sớm càng tốt,
phải tiếp xúc với kiến trúc các nước công nghiệp phát triển và các nước trong
khu vực. Kiến trúc Hà Nội đang đứng trước những biến động lớn của một thời
điểm then chốt, cần có một sự đột biến về chất cũng như về lượng, điều đó
khiến cho mỗi kiến trúc sư Bắc Hà phải cùng suy nghĩ và đóng góp cho sự đột
biến đó. Tính xã hội và tính cộng đồng của kiến trúc Hà Nội đang đặt ra
những yêu cầu mới. Phấn đấu cho một nền kiến trúc bền vững, trật tự, thuần

tượng và tích cực. Có thể kể thêm khách sạn Sakura góc công viên Lênin hay
Lake View Hotel đầu dốc đường Thanh Niên. Rõ ràng việc xây dựng nhà cao

Tiểu luận triết học
tầng ở Hà Nội đang diễn ra một cách tự do mà chưa hề được quy hoạch.
Chúng ta có kinh nghiệm của khu vực Hồ Gươm nên đã tỏ ra thận trọng hơn
đối với khu vực Nhà hát lớn khi khống chế chiều cao xây dựng dưới 30m và
bắt buộc theo phong cách cổ điển. Song điều đó chỉ cần nhưng chưa đủ, vì hai
công trình office bld 63 Lý Thái Tổ và Opera Hotel từ lúc còn đang thi công
đã tỏ ra tranh chấp với Nhà hát lớn thành phố, tức là với chính công trình
được coi là chủ đạo của khu vực – một di sản kiến trúc hết sức tinh tế và quý
báu của Hà Nội.
Thành phố là một cơ thể sống. Xây dựng nhà cao tầng là một phương thức
phát triển đô thị vươn lên độ cao. Từ lâu chúng ta đều biết đến nhữn mô hình
đô thị dạng lòng chảo và dạng bát úp mà đối với Hà Nội cả hai mô hình này
đều tỏ ra chưa thật phù hợp. Về mặt lý thuyết, chúng ta mong muốn phát triển
khu vực cao tầng ra ngoại vi, nơi còn nhiều đất trống và có điều kiện tổ chức
mới các cấu trúc hạ tầng, nhằm bảo tồn trung tâm phố cổ như một di sản kiến
trúc tổng thể. Song trên thực tế các nhà đầu tư đểu chỉ nhắm đến khu vực
trung tâm này, và các đơn vị có quyền sử dụng đất tại đây vì mối lợi trước
mắt trong cuộc đua tìm đối tác đã tạo cơ hội cho nhà cao tầng mọc lên trong
vùng cấm địa đó một cách tràn lan và tự phát. Cho nên Hà Nội bây giờ, như
một kiến trúc sư đã nói vui, là một cái chảo thủng lỗ chỗ và bị gặm nhấm từng
mảng.
2. Những nguyên nhân chủ quan và khách quan tác động đến kiến
trúc Hà Nội:
Những tiếng kêu gào vang lên yếu ớt, lạc lõng và vô dụng trước thực tế
xây dựng ồ ạt, không thể chờ đợi. Người có chút kiến thức về thẩm mỹ cảm
thấy có một cái gì đó không ổn, nhưng chỉ bất lực, nhìn nhau lắc đầu ngao
ngán vì tiếng nói của họ như rơi vào giữa sa mạc! Các nhà làm kinh tế thì

vỡ lẽ ra rằng khởi đầu là người đi lao động ở Đông Âu về, có tiền mà không
có chỗ ở bèn tậu một khoảnh đất còn rẻ ở ngoại thành hoặc quanh Hồ Tây để
xây nhà. Trong đầu họ chỉ có hình ảnh sang trọng của các lâu đài thời Trung
cổ Đông Âu, với mái nhọn, mái củ hành và cả lỗ châu mai. Cứ thế, họ ra kiểu

Tiểu luận triết học
cho nhà thầu xây dựng. Nay thì kiểu nhà này cũng ít dần, nhưng Hà Nội lại có
một dạng chóp khác do nước ngoài thiết kế, dựng lên nào mái chùa, đầu đao,
rồng phượng, úp lên nóc nhà cao tầng. Khách sạn Shareton còn làm cả khu
tiếp tân, sảnh lớn kiểu đình chùa, rõ ràng là không ăn nhập nổi với khối cao
tầng hiện đại đằng sau. Thẩm mỹ đô thị còn là một mảnh đất hoang vắng ở Hà
Nội, nói như kiểu KTS Nguyễn Luận.
Hà Nội đã từng đi đầu trong cơn biến động nhà đất vừa qua nên đã thấy
xuất hiện những làng đô thị nửa quê nửa tỉnh, với ngõ xóm ngoằn ngoèo, chạy
theo các trục lộ mới mở, hầu như chưa trang bị hạ tầng kỹ thuật đô thị. Các
“xóm liều”, “chợ cóc”, “chợ người”, các hoạt động kinh tế vỉa hè có mặt khắp
nơi. Tốc độ xây dựng lại quá dồn dập, luật lệ nhà đất chưa đầy đủ, quy hoạch
chưa sẵn sàng. Đó mới chỉ là những cái rối rắm nhìn thấy từ bên ngoài. Nhìn
lại thực lực nhân sự quy hoạch đô thị của ta, phải công nhận rằng các cán bộ
quy hoạch và quản lý quy hoạch xây dựng chưa qua thực hành bao nhiêu, chỉ
được đào tạo theo bài bản cũ rất lạc hậu so với tình hình phát triển mới, lại
chưa từng phụ trách công trình quy mô lớn – chiến tranh và cái nghèo trong
một thời gian dài đã hạn chế sự phát triển của ngành kiến trúc, quy hoạch của
chúng ta. Về mặt này ta còn tụt hậu so với các nước khu vực Đông – Nam Á.
Chuyển đột ngột từ nền kinh tế xã hộ chủ nghĩa sang kinh tế thị trường càng
làm ta lúng túng hơn.
3. Những tồn tại lớn của thành phố:
Kiến trúc là biểu hiện của văn hóa, lối sống qua nhà cửa, phố thị. Kiến
trúc Hà Nội nay thể hiện sự giằng co giữa cái cũ, truyền thống và cái mới,
quốc tế hóa. Một thành phố cổ như Hà Nội có lịch sử dài cả nghìn năm dễ dơi

1.Hà Nội – một di sản kiến trúc chứa đựng đầy đủ đặc điểm của một
đô thị mang dấu ấn nhiều giai đoạn xây dựng và phát triển:
Ngay từ những ngày đầu giải phóng miền Bắc đã dồn sức mình hàn gắn
vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế để bước đầu xây dựng cơ sở vật
chất cho chủ nghĩa xã hội. Đến nay, trong một chuỗi dài lâu của những diễn

Tiểu luận triết học
biến đó, các thế hệ kiến trúc sư của chúng ta luôn mang nỗi niềm say mê day
dứt, một khát vọng tột cùng, mong mỏi tìm ra một hướng đi, một phong cách
– phong cách kiến trúc xã hội chủ nghĩa mang đậm đà bản sắc dân tộc. Những
công trình mới mọc lên, đây đó có nhiều tranh cãi giữa cái “chưa được” và cái
“được”. Thật khó xác định cái “chưa được” khi mà người ta nhìn nó bằng một
cảm nhận, trên một nền quy hoạch của thành phố chưa hoàn chỉnh với đúng
nghĩa của nó. Đó là một đòi hỏi khách quan cần phân tích, đánh giá cho công
bằng, chính xác. Nhưng cái “được” thì thật có ý nghĩa, vì mỗi công trình được
xây dựng lên, được đánh dấu và qua thời gian nó sẽ trở thành chứng tích, là
hiện vật sống cho một thời kỳ “thịnh” “suy” của một dân tộc.
Sở dĩ ngày nay chúng ta còn phố cổ, la vì ông cha ta, những thế hệ
trước, biết gìn giữ nó, hoặc chưa để tâm đến nó thì sắp tới đây kỷ niệm 1000
năm Thăng Long – Hà Nội, chúng ta mới có cái mà nói, còn có cái mà tự hào.
Công bằng mà nói, ở đây ngoài một số di tích đã được xếp hạng và số công
trình có giá trị về kiến trúc thì đa phần còn lại chỉ có ý nghĩa về thời gian, mà
ít mang một giá trị nào khác. Thế thì, ý kiến cho là cần phải phá đi hoặc cải
tạo triệt để một số công trình nào đó đã xây dựng trong những năm gần đây bị
coi là “chưa được” là một điều cần được cân nhắc trước khi đi đến một giải
pháp tiết kiệm tiền của và công sức của Nhà nước và của nhân dân. Có lẽ hãy
để thời gian minh chứng và mách bảo chúng ta cần phải làm gì đối với những
công trình đó.
Để tránh tình trạng các công trình vừa mới xây xong lại bị “đòi” đập bỏ
đi, Hà Nội cần có một quy hoạch tổng thể của thành phố cho tương lai, đặc

thơ mộng. Từ dẫn chứng trên, ta hãy vận dụng vào một ô phố cổ của Hà Nội,
có sự kết hợp giữa du lịch với kiến trúc, và thực hiện theo phương châm “Nhà
nước và nhân dân cùng làm”. Chúng ta tin một điều rằng, sự hoạch định đúng
đắn sẽ tạo cho người dân một niềm hưng phấn, họ sẽ yên tâm cùng Nhà nước
đầu tư, cùng giữ gìn di sản văn hóa của thủ đô và khi nền kinh tế đã phát
triển, theo quy luật tự nhiên người dân sẽ thấy hết được giá trị của di sản ấy,

Tiểu luận triết học
mỗi tấc đất là một tấc vàng chỉ dùng cho kinh doanh, còn muốn có điều kiện ở
tốt hơn thì họ tự giảm mật độ cư trú, tách hộ đến ở nơi khác cho hợp lý hơn.
Thời gian không chờ đợi, chúng ta cần hoàn thiện quy hoạch tổng thể và
chi tiết các khu phố Hà Nội để công cuộc xây dựng Thủ đô từng bước được
cải thiện vững chắc, nhanh chóng để có thể hy vọng rằng những thế hệ mai
sau khi kỷ niệm 2000 năm Thăng Long – Hà Nội sẽ còn có cái để mà nói, mà
tự hào là Hà Nội của chúng ta còn có những khu phố như phố cổ hiện nay và
cũng để những người viết lịch sử kiến trúc Hà Nội, của Việt Nam còn có cái
để mà viết cho các đời sau, bởi lẽ mỗi công trình, mỗi ngôi nhà được xây
dựng lên đều mang dấu ấn lịch sử một giai đoạn phát triển của mỗi điểm dân
cư, của mỗi dân tộc.

Tiểu luận triết học
KẾT LUẬN
Quá trình phát triển đô thị là một sự vận động tất yếu, quá trình này sẽ
tác động đến cấu trúc đô thị làm nảy sinh những mâu thuẫn mới giữa vấn đề
bảo tồn và phát triển. Quan niệm về các giá trị bảo tồn trong đó bao gồm cả
phương pháp và kỹ thuật xây dựng truyền thống phụ thuộc vào sự nhận biết
giá trị đó trong toàn bộ tiến trình lịch sử phát triển đô thị. Sẽ còn nhiều vấn đề
khác nảy sinh trên con đường phát triển của lịch sử, sẽ còn nhiều thách thức
khác trong việc gìn giữ các giá trị di sản dân tộc – những cái đã mất mát đi
nhiều trong chiến tranh, nhưng sẽ lại còn nguy hiểm hơn khi bị mất mát ngay