SKKN: đổi mới phương pháp dạy toán có lời văn và dạy toán có nội dung
hình học thuộc chương trình toán lớp 4-5
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong những môn học công cụ quan trọng đối với học sinh tiểu học là
Tiếng Việt và Toán. Những năm qua, việc học sinh tiếp cận với kiến thức
Toán học nhất là ở lớp 4, 5 được các nhà chuyên môn hết sức chú trọng vì
muốn cung cấp kiến thức Toán học cho những năm bản lề khi chuyển lên bậc
học Trung học cơ sở các em có đủ các kiến thức số học căn bản tiếp tục lĩnh
hội chương trình Toán ở bậc học cao hơn. Việc cung cấp kiến thức Toán học
nhất là những kiến thức khó, nâng cao là việc làm cần thiết trong xu hướng
giáo dục hiện nay là “Nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài” cho đất nước.
Tuy nhiên với việc cải cách phương pháp và nội dung chương trình sách
giáo khoa hiện nay việc bồi dưỡng học sinh Giỏi lớp 4, 5 ở trường Tiểu học
phải thay đổi về cả phương pháp giảng dạy và nội dung cho phù hợp với
chương trình sách giáo khoa mới đã làm nhiều giáo viên lúng túng, các tài
liệu tham khảo chưa nhiều như chương trình cũ, các dạng Toán nâng cao
không còn phù hợp nhất là từ khi Bộ giáo dục và đào tạo bỏ kỳ thi học sinh
Giỏi tiểu học hàng năm.
Trong đề tài này, ngoài những cập nhật theo chương trình thay sách
người viết sẽ so sánh với chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi Toán nhất là ở
lớp 5 trong những năm chín mươi thế kỷ trước từ đó rút ra được một số kinh
nghiệm cung cấp kiến thức Toán cho học sinh lớp 4, 5 vì suy cho cùng kiến
thức Toán tiểu học từ bao năm nay trên thế giới cũng như trong nước chưa có
thay đổi về căn bản mà chủ yếu là đổi mới về phương pháp.
1
SKKN: đổi mới phương pháp dạy toán có lời văn và dạy toán có nội dung
hình học thuộc chương trình toán lớp 4-5
II. THỰC TRẠNG
1. Thuận lợi:
Trong một lớp học luôn có những cá nhân nổi trội, đòi hỏi người dạy
phải đầu tư một cách đặc biệt hơn nhất là ở môn Toán, các em mong muốn có

Ngoài ra cũng có một số phụ huynh học sinh vì hòan cảnh gia đình
không muốn cho con em học thêm chương trình bồi dưỡng, ngược lại có một
số phụ huynh lại muốn con em mình được tham gia hầu hết các lớp bồi dưỡng
dù những em nầy không có năng khiếu, không tiếp thu được như các bạn.
3. Số liệu thống kê
Từ năm 2004-2005 Trường TH đều đặn tổ chức bồi dưỡng cho số học
sinh khá, giỏi 2 môn Tiếng Việt và Toán vừa để cho các em dự thi cọ xát với
các bạn nhưng dù cấp trên không tổ chức các cuộc thi thì việc bồi dưỡng đã
thành nề nếp là cung cấp một số kiến thức nâng cao cho học sinh khá giỏi có
điều kiện theo học tốt ở các lớp trên
Năm học
Học sinh lớp 4 Học sinh lớp 5 G. chú
Tổng số
học sinh
Số HS
được
b.dưỡng
Trong đó
b.dưỡng
Toán
Tổng số
học sinh
Số HS
được
b.dưỡng
Trong đó
b.dưỡng
Toán
2004-2005 175 14 14 172 20 16
2005-2006 174 16 16 181 22 18

cho một số học sinh Giỏi có năng khiếu về Toán đòi hỏi học sinh phải vận
dụng độc lập, linh họat, sáng tạo vốn hiểu biết của bản thân.
Để trả lời câu hỏi thế nào là phần cứng và phần mềm trong chương trình
Toán Tiểu học GS Phạm Đình Thực một chuyên gia về Toán Tiểu học đã
khẳng định : Phần cứng gồm những kiến thức và kỹ năng có tính chất bắt
buộc đối với tất cả học sinh, không trừ một em nào còn phần mềm là những
kiến thức và kỹ năng nâng cao không có tính chất bắt buộc đối với tất cả học
sinh nhưng rất cấn cho những học sinh khá giỏi được bồi dưỡng riêng.
Mỗi Giáo viên đều phải nắm vững chỗ nào thuộc về phần cứng, chỗ nào
thuộc về phần mềm trong chương trình để việc giảng dạy vừa đạt yêu cầu phổ
cập đối với học sinh đại trà lại vừa không kìm hãm sự phát triển trí tuệ đối với
các học sinh khá, giỏi.
5
SKKN: đổi mới phương pháp dạy toán có lời văn và dạy toán có nội dung
hình học thuộc chương trình toán lớp 4-5
Ví dụ 1:
Trong nội dung giải phương trình ở tiểu học thì :
Phần cứng là các phương trình có chứa một quan hệ
Phần mềm là các phương trình có chứa hai quan hệ
Trong “Các yếu tố về đại số “ thì tòan bộ vấn đề “Giải bất phương trình”
thuộc về phần mềm
Ví dụ 2 :
Đối với các lọai Toán chuyển động có hai động tử ở Học kỳ II lớp 5 thì:
Lọai có hai động tử chuyển động cùng chiều (hoặc ngược chiều) cùng
khởi hành một lúc, không ngừng nghỉ giữa đường không thay đổi vận tốc
thuộc về phần cứng
Lọai Toán : không khởi hành đồng thời ; có ngừng nghỉ, giữa đường, có
thay đổi vận tốc thuộc về phần mềm.
Như vậy trong chương trình Toán thay sách mà chúng ta đang thực hiện
cũng đã nói đến việc vừa dạy học sinh theo chương trình phổ cập đại trà vừa

+ Quy luật mỗi số hạng kể từ số hạng thứ hai bằng số hạng trước + STN
d và + thứ tự số hạng:
1, 6, 12, 17 (d= 3)
7
SKKN: đổi mới phương pháp dạy toán có lời văn và dạy toán có nội dung
hình học thuộc chương trình toán lớp 4-5
+Quy luật số hạng thứ ba bằng tổng hai số hạng liền trước:
0, 1, 1, 2, 3, 5, 8 …
+Quy luật Số hạng hai bằng tích số hạng liền trước với STN d
1, 3, 9, 27 (d=3)
+Mỗi số hạng kể từ số hạng hai bằng số hạng liền trước nhân với thứ tự
số hạng: 1, 2, 6, 24,….
+Mỗi số hạng của dãy bằng thứ tự của số hạng ấy nhân với thứ tự của
nó:
1, 4, 9, 16, 25, …
+Mỗi số hạng bằng thứ tự số hạng ấy nhân với thứ tự của nó và cộng với
1
2, 5, 10, 17, 26,…
+Mỗi số hạng kể từ số hạng thứ ba bằng tích hai số hạng liền trước:
1, 2, 2, 4, 8, 32, …
4.Về phép tính đối với lớp 4 và lớp 5 việc chia hết và chia có dư là rất
cần phải hướng dẫn thêm bằng các bài Toán tương đối khó như:
4.1.Cho bốn chữ số : 0,4,5,9 hãy viết tất cả các số có ba chữ số khác
nhau thỏa mản điều kiện:
a/ Chia hết cho 4
b/ Chia hết cho 2 và cho 5
4.2 . Cho a= x459y Hãy xác định x, y sao cho:
8
SKKN: đổi mới phương pháp dạy toán có lời văn và dạy toán có nội dung
hình học thuộc chương trình toán lớp 4-5

2
cần 25 viên ?
6.5 Một mảnh đất hình chữ nhật có chu vi 160m. Ở giữ người ta đào một
cái hồ hình vuông có cạnh bằng 1/6 chiều rộng của mảnh đất, chiều rộng của
mảnh đất lại kém chiều dài 20m.Phần đất còn lại trồng lúa bình quân mỗi mét
vuông thu được 0,2kg lúa. Tìm số kg lúa thu được ?
Các bài Toán có yếu tố hình học bắt buộc học sinh trước khi giải phải vẽ
hình Vẽ hình đúng là đã giải quyết một phần quan trọng trong các bước giải
Toán có yếu tố hình học
Ví dụ : Bài 6.5
A | 20 m B
_
_
_
_
_
D Chu vi : 160 m C
10
SKKN: đổi mới phương pháp dạy toán có lời văn và dạy toán có nội dung
hình học thuộc chương trình toán lớp 4-5
Nhìn chung các dạng Toán có yếu tố đo đại lượng và hình học trên
không khó, chỉ cần giáo viên hướng dẫn học sinh cách suy luận từ cái đã cho
để tìm cái chưa biết
7. Giải Toán có lời văn :
Là một mạch kiến thức tổng hợp nằm rải rác tòan bộ chương trình để tạo
cho học sinh thực hành có hiệu quả. Sau mỗi bài mới xong phần lý thuyết
giáo viên cần cho các em khá giỏi thực hành giải Toán nhiều hơn số bài quy
định trong sách giáo khoa, bên cạnh đó giáo viên cần sưu tầm các đề Toán
phù hợp với trình độ học sinh lớp mình, từ dễ đến khó, đừng dùng những đề
Toán mang tính chất đánh đố cả thầy lẫn trò, cũng đừng dùng cách giải lập

Giải
Giả sử mỗi con chó chỉ có 2 chân. Do đó có thể coi 36 con đều là gà cả.
Lúc nầy tổng số chân là: 36 x 2 = 72 (chân)
Vậy số chân chó đã bớt đi là:
100 - 72 = 28 (chân)
12
SKKN: đổi mới phương pháp dạy toán có lời văn và dạy toán có nội dung
hình học thuộc chương trình toán lớp 4-5
Suy ra số chó là: 28 : 2 = 14 (con)
Số gà là : 36 - 14 = 22 (con) …
Với giải Toán có lời văn giáo viên cần tìm thêm các đề Toán theo từng
dạng bài như: Toán tính tuổi, Toán tìm hai số khi biết tổng và hiệu, tổng và tỉ,
hiệu và tỉ, Toán chuyển động, đề Toán có nội dung hình học, đo lường, trồng
cây …Lưu ý các đề Toán như tính tuổi, tìm hai số … cần hướng dẫn học sinh
biết cách tóm tắt bằng sơ đồ đọan thẳng, tóm tắt đúng gọn chính xác theo yêu
cầu là đã phần nào giải quyết được bài Toán.
Ví dụ:
Chị năm nay 21 tuổi, trước đây khi tuổi chị bằng tuổi em hiện nay thì
tuổi em bằng 3/5 tuổi chị. Hỏi năm nay em bao nhiêu tuổi?
Giải
Ta có sơ đồ sau chỉ quan hệ về tuổi của hai chị em là:
Tuổi em trước đây | | | |
Tuổi chị trước đây | | | | | |
Tuổi em hiện nay | | | | | |
Tuổi chị hiện nay | | | | | | | | (21 tuổi)
Tuổi em hiện nay: 21 : 7 x 5 = 15 ( tuổi)
Đáp số : Em năm nay 15 tuổi
13
SKKN: đổi mới phương pháp dạy toán có lời văn và dạy toán có nội dung
hình học thuộc chương trình toán lớp 4-5

tiểu học qua cuộc thi XXXX cấp Huyện. Đội thi chương trình:”Em vui học
cùng bạn “ Khối 5 đạt giải nhì cấp Hưyện.
15
SKKN: đổi mới phương pháp dạy toán có lời văn và dạy toán có nội dung
hình học thuộc chương trình toán lớp 4-5
Năm học 2007-2008 vá năm học 2008-2009: Số học sinh lớp 4, 5 được
giáo viên bồi dưỡng Toán tăng gấp ba lần những năm trước.Học sinh lớp 4, 5
tuy không dự thi các [phong trào học sinh Giỏi nhưng đã thể hiện cách giải
Toán nhanh nhẹn, hợp lý khiến Giáo viên dạy rất phấn khởi
Như đã nói ở trên kết quả những hội thi không phản ánh hết những thành
quả mà thấy trò nhà trường đạt được, đều quan trọng là các em được thỏa mản
tính ham hiểu biết tìm tòi những kiến thức nâng cao hơn yêu cầu sách giáo
khoa làm tiền đề cho các em học lên bậc học cao hơn và có những thành tích
đáng khích lệ sau nầy.
16
SKKN: đổi mới phương pháp dạy toán có lời văn và dạy toán có nội dung
hình học thuộc chương trình toán lớp 4-5
IV. BÀI HỌC KINH NGHIỆM:
Qua những năm thực hiện sáng kiến người viết đúc kết được kinh
nghiệm trong việc cung cấp kiến thức Toán cho học sinh khá, giỏi lớp 4, 5
như sau:
-Đa số học sinh tiểu học có năng khiếu do bản tính tò mò của lứa tuổi rất
cần có những thử thách trong các môn khoa học mà Toán là một công cụ giúp
các em khẳng định năng khiếu của mình : nhạy bén trong tư duy, có cách suy
nghĩ và làm việc khoa học giúp học tốt các môn học khác nên việc bồi dưỡng,
cung cấp thêm các kiến thức Toán nâng cao cho các em là rất cần thiết.
-Không cần phải tổ chức lớp chọn hay lớp bồi dưỡng riêng, giáo viên dạy
lớp có nhiệt tình và chịu khó tìm hiểu kiến thức nâng cao ở từng bài học giành
một ít thời gian trong chính khóa và các buổi khác trong tuần là có thể bồi
dưỡng, cung cấp thêm kiến thức Toán cho các em khá giỏi.

19