SKKN: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY TOÁN PHẦN HÌNH HỌC LỚP 4
PHẦN 1 – ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lý do chọn đề tài
Trong bốn mạch kiến thức cơ bản của Toán 4, mạch các yếu tố hình
học (YTHH) không đóng vai trò trọng tâm, cốt lõi, thời lượng dành cho nội
dung các YTHH chỉ chiếm khoảng 10% tổng thời lượng Toán 4. Nói như
vậy, không có nghĩa là mạch các YTHH không có vai trò trong chương
trình, mà nó được sắp xếp hợp lí, đan xen với mạch kiến thức số học, đại
lượng - đo đại lượng và giải toán làm nổi rõ mạch kiến thức số học và hỗ
trợ học tốt các mạch kiến thức khác.
Việc dạy – học các YTHH làm cho học sinh có được những biểu tượng
chính xác về một số hình hình học đơn giản và một số đại lượng hình học
thông dụng ; rèn cho học sinh một số kĩ năng thực hành như biết dùng êke
để vẽ đường thẳng vuông góc, đường thẳng song song, vẽ chính xác hình
chữ nhật … ; phát triển một số năng lực trí tuệ như phân tích, tổng hợp,
quan sát, so sánh, đối chiếu, trí tưởng tượng không gian được phát triển.
Bên cạnh đó, việc dạy – học các YTHH làm tích lũy thêm những hiểu biết
cần thiết cho đời sống sinh hoạt và học tập của học sinh. Ngoài ra các
YTHH giúp học sinh phát triển được nhiều năng lực trí tuệ ; rèn luyện
được nhiều đức tính và phẩm chất tốt như : cẩn thận, cần cù, chu đáo, khéo
léo, ưa thích sự chính xác, … Nhờ đó mà học sinh có thêm tiền đề để học
các môn học khác ở tiểu học, để học tiếp môn toán ở bậc trung học cơ sở
và thích ứng tốt hơn với môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh.
II. Mục đích nghiên cứu
…
III. Kết quả cần đạt
…
IV. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
…
1
SKKN: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY TOÁN PHẦN HÌNH HỌC LỚP 4

học, học sinh cũng chủ yếu dựa vào quan sát tổng thể hình để nhận biết về
góc.
a. Giới thiệu góc nhọn :
* Ôn lại về cái ê ke :
- GV cho HS lấy cái ê ke, quan sát
- Cái ê ke hình gì ? (…tam giác)
- Tam giác này có gì đặc biệt ? (…có 1 góc vuông)
- GV : Hôm nay chúng ta sẽ sử dụng ê ke để kiểm tra một số góc.
- GV vẽ lên bảng góc nhọn AOB
- Hãy đọc tên góc, tên đỉnh và các
cạnh của góc này
- GV giới thiệu : Góc này là góc
nhọn.
- Hãy dùng ê ke để kiểm tra độ lớn
của góc nhọn AOB và cho biết góc
này như thế nào so với góc vuông.
- GV nêu : Góc nhọn bé hơn góc
vuông.
- Yêu cầu HS vẽ một góc nhọn (HS
sử dụng ê ke để vẽ góc nhỏ hơn góc
vuông)
- HS quan sát
- Góc AOB có đỉnh O, hai cạnh OA
và OB.
- HS nêu : Góc nhọn AOB
- 1 HS lên bảng kiểm tra, cả lớp theo
dõi, sau đó kiểm tra góc AOB trong
SGK -> góc nhọn AOB bé hơn gco1
vuông.
- 1 HS vẽ bảng, HS cả lớp thực hành

học hết sức quan trọng là quan hệ vuông góc và quan hệ song song giữa
các đường thẳng.
Biểu tượng về hai đđường thẳng vuông góc được hình thành trên cơ
sở kéo dài mãi hai cạnh liên tiếp của một hình chữ nhật. Hai đường thẳng
vuông góc với nhau tạo thành bốn góc vuông có đỉnh chung.
Ở đây hình chữ nhật chỉ là công cụ để hình thành biểu tượng về đường
thẳng vuông góc và đường thẳng song song. Do đó :
4
C
C
O
D
SKKN: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY TOÁN PHẦN HÌNH HỌC LỚP 4
- Sau khi kéo dài các cạnh AB và AD (của hình chữ nhật ABCD) để được
hai đường thẳng AB và AD vuông góc với nhau thì giáo viên nên xóa bớt
các cạnh BC và CD (không cần thiết)đđể HS có thể tập trung chú ý vào
cạnh AB và AD. Tương tự như vậy, sau khi kéo dài các cạnh AB và AD
(của hình chữ nhật ABCD) để được hai đường thẳng song song với nhau
thì giáo viên nên xóa bớt các cạnh AB và CD, chỉ giữ lại BC và AD mà
thôi.
- Trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần quan tâm đến việc yêu cầu học
sinh:
+ Chỉ ra được các ví dụ về đường thẳng song song vàđđường thẳng vuông
góc trong thực tế. Chẳng hạn : hai thanhđđường ray xe lửa song song với
nhau, hai chấn song cửa song song với nhau; hai mép bảng liên tiếp vuông
góc với nhau, cột cờ luôn vuông góc với bóng nắng của nó.
+ Nêu ra các phản ví dụ về hai đường thẳng không song song (cắt nhau),
hai đường thẳng không vuông góc trong thực tế hoặc trong hình vẽ để học
sinh so sánh, đối chiếu.
- Cho học sinh dùng thước tập vẽ đđường thẳng song song và đường thẳng

C
D
E
C
A
E
D
B
SKKN: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY TOÁN PHẦN HÌNH HỌC LỚP 4
Tuy nhiên để đạt được yêu cầu của tiết dạy, khi hướng dẫn học sinh vẽ
hình, giáo viên cần chú ý :
- Yêu cầu học sinh chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ như : ê ke, thước. Bút, chì,
giấy, tẩy.
- Tổ chức cho học sinh làm việc theo các bước :
+ Giao nhiệm vụ.
+ Hướng dẫn các thao tác, làm mẫu để học sinh quan sát.
+ Lần lượt cho học sinh tự tay thực hiện từng bước. Giáo viên đi sát, đôn
đốc, uốn nắn, giúp đỡ…
+ Nhận xét.
- Nên đặt các đường thẳng đã cho theo những phương khác nhau. Tránh
tình trạng lúc nào cũng cho trước một đường thẳng nằm ngang.
- Nhắc nhở học sinh giữ gìn cẩn thận dụng cụ thực hành.
- Bản thân giáo viên cũng phải hết sức mẫu mực và cẩn thận trong các thao
tác sử dụng thước và ê ke để vẽ hình trên bảng lớp.
Trên cơ sở nắm và thực hành tốt việc dựng hai đường thẳng vuông góc
(song song) thì học sinh dễ dàng học tốt bài : Thực hành vẽ hình vuông ;
thực hành vẽ hình chữ nhật.
c. Giảng dạy về hình bình hành và hình thoi :
Khái niệm hình bình hành, hình thoi được giới thiệu, bổ sung giúp
học sinh biết một “hệ thống” các hình tứ giác thường gặp trong thực tế

xây dựng từ qui tắc tính diện tích hình chữ nhật. Nói như vậy để chúng ta
thấy được tính chặt chẽ, hợp lí giữa các yếu tố hình học được học ở lớp
dưới đối với lớp trên (hình chữ nhật được học ở lớp 3). Chúng ta có thể
dạy bài diện tích hình bình hành, hình thoi theo các bước sau :
* Bước 1 : Cắt ghép hình bình hành hoặc hình thoi để được hình chữ nhật.
Đây có thể xem là bước quan trọng nhất. Vì qua thao tác cắt, ghép học sinh
phát hiện ra mối quan hệ giữa diện tích hình chữ nhật với hình bình hành
và hình thoi. Ở bước này giáo viên chỉ đóng vai trò là người tổ chức,
hướng dẫn. Thao tác cắt, ghép của giáo viên chỉ được thực hiện sau khi học
sinh thực hành xong, nhằm giúp học sinh so sánh, đối chiếu xem kết quả
làm việc của mình có chính xác chưa?
9
h
A
B
CD
H
A
H I
B
C
h
a
a
SKKN: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY TOÁN PHẦN HÌNH HỌC LỚP 4
H.1 H.2
H.3 H.4
* Bước 2 : Tổ chức cho HS so sánh, đo đạc, đối chiếu, nhận xét để thấy
được diện tích hình chữ nhật vừa ghép bằng diện tích hình bình hành (hình
thoi) lúc đầu và dựa vào công thức tính diện tích hình chữ nhật suy ra công

vi các hình đó… mà chủ yếu yêu cầu HS vận dụng được qui tắc, công thức
để tính diện tích, chu vi các hình với những số đo cạnh đáy, chiều cao,
đường chéo đã biết…
IV. Kết quả nghiên cứu
Nhờ có sự nhìn nhận đúng về nội dung dạy học Toán cũng như kế
thừa và phát huy các kết quả đổi mới của phương pháp dạy học, mà việc
dạy học Toán nói chung và dạy học các YTHH nói riêng của tôi ở hai năm
học liền, có sự chuyển biến lớn.
- Đối với học sinh :
Đa số các em tỏ ra rất hứng thú khi học các tiết toán có liên quan đến
các YTHH. Tiết học giờ đối với các em thực sự là một cuộc chơi. Vì ở đó,
tất cả các em đều phải hoạt động, phải độc lập suy nghĩ và làm việc. Điều
này tạo cho các em có được thói quen làm việc tự giác, chủ động, không
rập khuôn, biết tự đánh giá kết quả học tập của mình, của bạn, đặc biệt là
mang lại cho các em niềm tin, niềm vui trong học tập.
- Đối với giáo viên :
Tôi cảm thấy bản thân mình dường như bị hấp dẫn hơn với các tiết
học này. Nhìn các em cần mẫn trong từng nhát kéo, từng đường gấp, sôi
nổi trong thảo luận, tranh cãi trong phương pháp giải càng tạo cho tôi
nguồn cảm hứng khi giảng bài. Tiết học giờ đối với tôi không còn nặng nề,
giữa tôi và các em đã có một sự đồng điệu. Và điều quan trọng hơn là tôi
cảm nhận hướng đi của mình đã phần nào giải đáp được cho những suy
nghĩ, trăn trở trước đây “ Tại sao mình dạy không hấp dẫn được HS ?”.
Điều đó càng giúp tôi có quyết tâm hơn trên con đường đổi mới mà tôi đã
chọn.
11
SKKN: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY TOÁN PHẦN HÌNH HỌC LỚP 4
- Chất lượng môn học qua các năm :
Năm học
Chất lượng đạt được

bình hành.
+ GV cho HS tìm các vật xung quanh có dạng hình bình hành.
Bên cạnh đó, GV cũng cần xem trọng phương pháp thực hành – luyện tập.
Có thể nói không một tiết học nào về các yếu tố hình học mà các em không
thực hành để phát hiện kiến thức mới. Ngoài ra các em còn thực hành –
luyện tập giải các loại bài tập đa dạng từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức
tạp để củng cố kiến thức mới và rèn luyện kĩ năng.
- Trong giảng dạy các yếu tố hình học, GV nên cân đối giữa tính khoa học
và tính vừa sức. Chúng ta không nên đặt yêu cầu quá cao vào tính chính
xác và sự chặt chẽ của kiến thức, khiến HS không thể tiếp thu được. Tuy
nhiên cũng đừng vin vào cớ HS còn nhỏ, khả năng suy nghĩ còn nhiều hạn
13
SKKN: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY TOÁN PHẦN HÌNH HỌC LỚP 4
chế mà bất chấp mọi yêu cầu về tính khoa học của kiến thức. Hay nói cách
khác là cần cố gắng dạy các yếu tố hình học cho HS ở mức chặt chẽ và
chính xác cao nhất mà trẻ có thể tiếp thu được. Chẳng hạn, khi dạy HS về
chiều cao của hình tam giác, GV chưa nên yêu cầu HS phân biệt :
+ Chiều cao là độ dài đoạn thẳng AH.
+ Còn đường cao là đoạn thẳng AH.
Yêu cầu như thế là quá cao : thiên về tính khoa học, coi nhẹ tính vừa sức.
Tuy nhiên nếu GV chỉ vẽ đoạn thẳng AH vuông góc với BC rồi chỉ vào và
nói : “ Đây là chiều cao của tam giác” thì lại quá thấp bởi vì cách giới thiệu
như vậy quá mơ hồ, chưa mô tả được đặc điểm cơ bản của khái niệm chiều
cao. Dạy như thế là quá thiên về tính vừa sức, coi nhẹ tính khoa học.
Ở đây để đảm bảo sự cân đối, ta nên kết hợp mô tả thêm “ Đoạn thẳng kẻ
từ đỉnh tam giác mà vuông góc với đáy thì gọi là chiều cao”. Sau đó cho
HS tập vẽ chiều cao của hình tam giác trong các trường hợp : đáy nằm
ngang, đáy nằm xiên hoặc tam giác có ba góc nhọn, tam giác có góc tù,
tam giác vuông.
- GV cần coi trọng việc rèn luyện cho HS kĩ năng sự dụng các dụng cụ

sinh, phải không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ để đáp
ứng kịp thời những tình huống có thể xảy ra. Nhờ cách dạy học này mà
giáo viên nắm được kĩ năng của từng học sinh. Từ đó có thể giúp học sinh
phát triển năng lực, tự tin, chủ động nắm kiến thức.
II. Khuyến nghị
…
…………., ngày … tháng … năm 20…
Người viết
16
SKKN: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY TOÁN PHẦN HÌNH HỌC LỚP 4
17
SKKN: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY TOÁN PHẦN HÌNH HỌC LỚP 4
18
SKKN: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY TOÁN PHẦN HÌNH HỌC LỚP 4
19
SKKN: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY TOÁN PHẦN HÌNH HỌC LỚP 4
20