
1
Tìnhhìnhtộiphạmvịthànhniên,thựctrạng,nguyênnhân
vàcácgiảipháp.
TS. Ngô Hoàng Oanh
Giảng viên Khoa đào tạo luật sư Học viện Tư pháp
Tình trạng trẻ em phạm tội ngày càng tăng ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt
nam, là một những vấn đề nóng bỏng và là một trong những vấn đề đang được xã hội quan
tâm. Ngày 1/9/2009 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành chỉ thị số 1408/CT-TTG về công
tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em. Thực hiện Chỉ thị 1408/CT-TTG, Bộ Lao động – Thương
binh và Xã hội đã dự thảo Chương trình hành động quốc gia (CTHĐQG) vì trẻ em giai
đoạn 2011-2020, với mục tiêu của Chương trình là tạo cơ hội phát triển bình đẳng cho mọi
trẻ em và thực hiện ngày càng tốt hơn các quyền cơ bản của trẻ em. Bảo đảm cho mọi trẻ
em đều được bảo vệ, chăm sóc và giáo dục (BVCSGD) một cách tốt nhất. Một trong 6 hoạt
động chủ yếu của chương trình là hoàn thiện hệ thống phát lý có liên quan đến việc thực
hiện Công ước quốc tế của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em, nhất là Luật Bảo BVCSGD
trẻ em. Bên cạnh đó, Thủ tướng yêu cầu Bộ Công an chỉ đạo công an các cấp xây dựng và
thực hiện các kế hoạch đấu tranh quyết liệt, liên tục với tội phạm lứa tuổi chưa thành niên
bằng nhiều hình thức khác nhau. Bài viết này phản ánh thực trạng về tội phạm vị thành
niên trên địa bàn thành phố Hà nội và một số địa bàn trên cả nước, phân tích các nguyên
nhân dẫn đến tình trạng này và từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm bảo vệ quyền và lợi ích
của trẻ em chưa thành niên phạm tội.
1. Phân tích các số liệu về tình hình tội phạm chưa thành niên trong thời gian gần đây
Báo động về số trẻ em phạm tội đang "gia tăng và trẻ hóa" thực sự trở thành mối lo ngại
với con số trung bình 10.000 vụ tội phạm hình sự do trên 15.000 trẻ em gây ra trên toàn
quốc mỗi năm
1
. Năm qua, riêng trẻ em dưới 14 tuổi có 7000 vụ vi phạm, chiếm đến 70%
tội phạm vị thành niên dưới 18 tuổi. Con số này là một lời cảnh báo về tình trạng trẻ em
nhỏ tuổi phạm tội. Thống kê từ Hội thảo về Chương trình Hành động Quốc gia vì Trẻ em
giai đoạn 2011 - 2020, do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội tổ chức tại Đà Nẵng (diễn


THỐNG KÊ VỀ GIỚI TÍNH Trong số 416 người vị thành niên bị bắt giam có:

• Nữ chiếm 5% (25 trẻ)
• Nam chiếm 95% (391 trẻ)

CƠ CẤU TỘI PHẠM THEO GIỚI TÍNH

3Có 391 trẻ vị thành niên là nam phạm tội, trong đó
- Phạm tội đặc biệt nghiêm trọng và nghiêm trọng chiếm 77% (245 vụ)
- Phạm tội ít nghiêm trọng chiếm 33% (74 vụ).
Có 25 trẻ là nữ phạm tội, trong đó:
- Phạm tội đực biệt nghiêm trọng và ít nghiêm trọng là 40% (10 vụ)
- Phạm tội ít nghiêm trọng là 60% (15 vụ) .

ĐỘTUỔICỦATRẺPHẠM
TỘi
Trong số 73 trẻ phạm tội có độ tuổi từ 14 đến chưa đủ 16 tuổi có
- 53 vụ phạm tội đặc biệt nghiêm trọng và nghiêm trọng chiếm 72,6% .
- 20 vụ phạm tội ít nghiêm trọng chiếm 27,4%
Trong số 343 trẻ phạm tội có độ tuổi từ 16 đến chưa đủ 18 tuổi, có:

hiện nay xu hướng phạm nhiều loại tội với tính chất ổ nhóm, thủ đoạn phạm tội tinh vi,
phức tạp và manh động hơn. Trẻ vị thành niên đã nhúng tay vào các loại tội rất nghiêm
trọng và đặc biệt nghiêm trọng như cướp tài sản, giết người, hiếp dâm. Đáng chú ý là tính
chất, hành vi vi phạm ngày càng táo bạo và nghiêm trọng hơn. Tuổi của các đối tượng
phạm tội có nguy cơ trẻ hoá (tội phạm dưới 14 tuổi chiếm 11%). Năm 2007 và những
tháng đầu năm 2008, riêng trẻ em dưới 16 tuổi có 7 nghìn vụ vi phạm, chiếm đến 70% tội
phạm vị thành niên dưới 18 tuổi. Công an các địa phương đã khởi tố điều tra 8.531 vụ với
11.732 đối tượng ở tất cả các tội danh này. 3. Nguyên nhân tình trạng tội phạm vị thành niên gia tăng.



4
 />toi/2040067.epi
5

6
 />
5
Có rất nhiều nguyên nhân nhân gây nên tình trạng phạm tội vị thành niên nhưng có thể
thấy nổi bật là ba nhóm nguyên nhân chính sau:

Hoàn cảnh gia đình
Hoàn cảnh gia đình là một trong những nguyên nhân cơ bản nhất dẫn đến việc trẻ vị thành
niên phạm tội. Cha mẹ thiếu trách nhiệm trong việc giáo dục con cái hoặc quá nuông chiều

độ mạnh hơn, tính chất cũng phức tạp hơn rất nhiều.
Khi trẻ không còn thấy sức hấp dẫn của gia đình, lại bị tấn công từ nhiều phía, các em rơi
vào cảm giác bị xúc phạm nhiều dẫn đến mất tự chủ, có nhiều phản ứng không kìm chế
được. Việc trẻ bỏ nhà ra đi là dấu hiệu sớm báo trẻ chuẩn bị phạm tội. Phần lớn trẻ đều
hoạt động theo băng nhóm vì đó là thế giới riêng của trẻ mà chúng không tìm thấy khi
sống ở gia đình. Vì vậy theo các nhà nghiên cứu về trẻ vị thành niên thì khi trẻ đã phạm
tội, cách hiệu quả hơn cả không phải là đòn roi trừng phạt, mà trẻ cần điều trị về tâm lý,
đồng thời các gia đình cũng nên mở rộng lòng đón nhận các em quay trở lại cộng đồng,
giúp trẻ lấy lại thăng bằng và sự tự tin. Đó mới là phương pháp tốt nhất và có tác dụng
nhất. Xuất phát từ quan điểm này các chuyên gia nghiên cứu về trẻ vị thành niên cho rằng
biện pháp tốt nhất để giải quyết tình trạng trẻ em hư là là tác động vào chính gia đình chứ
không phải là tác động vào đứa trẻ. Khi phát hiện thấy trẻ có biểu hiện xấu gia đình phải tự
xem xét về cách thức giáo dục trẻ và môi trường xung quanh đứa trẻ, từ đó phát hiệncác
nguyênnhânvàtìmcáchkhắcphục.Ởnhiềunướcpháttriển,docóhệthốngansinhxã
hộitốt,chínhphủđãxâydựngvàpháttriểnđộingũcáccơquanchuyênlàmcôngtác
xãhội.Cácnhânviêncôngtácxãhộinày,khiđượcnhàtrường,chamẹ,cảnhsát,hàng
xómhoặcbấtcứngườinàothôngbáovềcácbiểuhiệntrẻemhưhoặctrẻembịbỏbê
khôngaichămsóc,họcónhiệm vụ nghiên cứu gia đình đứa trẻ và môi trường xung
quanh đứa trẻ để có các biện pháp kịp thời. Hiện nay ở Việt nam không có cơ quan nào
đảm trách việc này. 

Sự thay đổi quá nhanh của xã hội cùng với sự phát triển các tệ nạn xã hội
Sự thay đổi quá nhanh của xã hội khiến trẻ không kịp thích ứng, tâm lý trẻ trong giai đoạn
vị thành niên lại thiếu ổn định, xốc nổi nên dẫn đến thái độ sống không đúng đắn và những
hành vi xấu, trong khi đó người lớn dần ít quan tâm hơn đến đời sống con cái mà chạy theo
sự chuyển biến của xã hội. Nếu không kịp uốn nắn, đó chính là căn nguyên tội phạm.
Mộtthựctếkhôngthểphủnhậnlàviệcbùngnổcôngnghệthôngtin.Nhiềuhọcsinh,
sinhviênbỏhọc,bịcácquánnetlôicuốnvàocáctròchơitrênmạng.Bêncạnhđócác
tròchơithiếulànhmạnhnhưbạolựcđẫmmáu,kíchđộngmạnhlạiđượcphôtrương
trànlan,phùhợpvớitâmlýthíchnổiloạncủatrẻvịthànhniên.Đóchínhlànguyên

đột không có cách gì khắc phục… Trẻ
tìm đến cái chết như là một sự giải thoát hay “trả thù”.

Lứa tuổi vị thành niên đòi hỏi các em phải đương đầu với những khó khăn do những yêu
cầu và nhiệm vụ phát triển đang đặt ra cho chúng (như tăng cường các hoạt động nhóm
bạn, giảm sự kiểm soát của người lớn, tăng tính độc lập tự quyết định…). Những nghiên
c
ứu trên trẻ vị thành niên gặp thất bại học đường, có hành vi quậy phá, rối nhiễu tâm lý (tỷ
lệ này chiếm từ 10-12%) cho thấy các kỹ năng hợp tác, kiểm soát xung tính, kiềm chế xúc
cảm, kỹ năng tự đánh giá, giải quyết các tình huống có vấn đề và đặc biệt là kỹ năng giao
tiếp ứng xử trong quan hệ với bạn khác giới ở các em này rất nghèo nàn. Chẳng hạn, khi
nghiên cứu trên hai nhóm vị thành niên là học sinh bình thường (218 em) và những học
sinh có vấn đề – cá biệt (168 em) từ lớp 8 đến 12 (14-19 tuổi), các nhà nghiên cứu đã so
sánh kỹ năng ứng phó giải quyết vấn đề của hai nhóm này với các tình huống khó khăn,
xung đột trong quan hệ liên cá nhân (quan hệ với cha mẹ; quan hệ với bạn cùng giới, khác
giới; quan hệ với người lớn khác, quan hệ với trẻ ít tuổi hơn). Mức độ đánh giá các kỹ
năng chia thành 5 loại: tích cực, hợp lý, tiêu cực, xung tính và lảng tránh. Kết quả cho thấy
nhóm trẻ cá biệt có các kỹ năng giải quyết vấn đề một cách hợp lý thấp hơn hẳn nhóm trẻ
bình thường, trong khi nhóm trẻ cá biệt sử dụng các giải pháp tiêu cực, xung tính hay lảng
tránh cao hơn hẳn nhóm trẻ bình thường. Kết luận của công trình nghiên cứu này cho thấy
ở nhóm trẻ có vấn đề – cá biệt, thiếu hụt không chỉ ở nhận thức tình cảm mà thiếu hụt cả
các kỹ năng (ví dụ: thiếu kỹ năng tự kiềm chế xung tính, kỹ năng đánh giá hậu quả, kỹ
năng phân tích chọn lựa các giải pháp hợp lý…).
4. Hình thức xử lý tội phạm vị thành niên. (đăng tiếp)

Mục đích xử lý tội phạm chưa thành niên là nhằm giáo dục, giúp đỡ các em có cơ hội sửa
chữa sai lầm, phát triể

Trung học cơ sở, buổi chiều học nghề. Kết quả thực tế cho thấy, đối với tội phạm vị thành
niên, đư
a vào các trường giáo dưỡng để quản lý sẽ hiệu quả hơn nhiều. Nhiều học viên
trường giáo dưỡng sau này đã thành người tốt, có người trở thành công nhân, bộ đội, đảng
viên. Dạy văn hoá, dạy nghề… tức là trang bị kỹ năng sống, điều kiện lao động kiếm sống
cho trẻ để khi rời trường, chúng có thể lo được cho tương lai của mình mà không phạm tội.
Xét theo nghĩa đó thì mục đích cách ly với cộng đồng và môi trường cũ chỉ là thứ yếu. Nói
tóm lại, đưa vào trường giáo dưỡng là tạo cho các cháu một cơ hội có thể thay đổi tương
lai tốt hơn cho chính bản thân chứ không phải là hình thức trừng phạt.

5. Một số vấn đề tồn tại trong việc xử lý tội phạm vị thành niên.

Việt nam là một trong các nước tham gia vào ký kết Công ước Bảo vệ quyền trẻ em đầu
tiên ở Châu Á. Tuy nhiên, việc thực hiện các qui định của công ước này vẫn chưa được
triệt để. Các tồn tại này biểu hiện ở các điểm sau:

Vi phạm trong việc hỏi cung trẻ em vị thành niên không có mặt của người giám hộ.
Theo qui định của Bộ Luật Tố tụng hình sự: “Trong trường hợp người bị tạm giữ, bị can là
người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi hoặc là người chưa thành niên có nhược điểm về tâm
thần hoặc thể chất hoặc trong những trường hợp cần thiết khác, thì việc lấy lời khai, hỏi
cung những người này phải có mặt đại diện của gia đình, trừ trường hợp đại diện gia đình
cố ý vắng mặt mà không có lý do chính đáng. Đại diện gia đình có thể hỏi người bị tạm
giữ, bị can nếu được Điều tra viên đồng ý; được đưa ra tài liệu, đồ vật, yêu cầu, khiếu nại;
đọc hồ sơ vụ án khi kết thúc điều tra.”
Tuy nhiên trên thực tế, nhiều vụ án đã vi phạm nghiêm trọng qui định này. Cụ thể là có
nhiều vụ các điều tra viên đã tự động đưa các em về trụ sở công an hỏi cung mà không
thông báo cho gia đình, người giám hộ biết. Nhiều em đã bị ảnh hưởng về thần kinh, có
dấu hiệu rối loạn thần kinh hoặc trí nhớ. Việc này dẫn đến hậu quả ảnh hưởng rất nặng nề
đến tâm lý trẻ. Nhiều trẻ quá sợ nên đã khai không chính xác. Dưới đây là một trong những
vi phạm nêu trên đã được những cơ quan chức năng công khai nhận lỗi

đưa em Thanh, một học sinh mới 11 tuổi đi một số nơi để xác minh tối 3-4 và sáng 4-4 mà
không thông báo cũng như không cho người thân của Thanh đi cùng. Vụ này, phía công an
sau đó cũng đã phải xin lỗi.
Một thực trạng đáng chê trách hơn là trên thực tế, nhiều luật sư đã đượcTòaánvàViện
Kiểmsátmờithamgiabàochữachỉđịnhchotrẻnhưnghọđãkhônglàmtròntrách
nhiệmcủaluậtsư,thậmchíkhôngđếnthamgiabấtkỳmộtbuổilấycungnàođốivới
trẻphạmtội.

Viphạmtrongviệcbắtgiữ,tạmgiamngườichưathànhniên.
Theo qui định của luật tố tụng hình sự cơ quan ra lệnh bắt, tạm giữ, tạm giam người chưa
thành niên phải thông báo cho gia đình, người đại diện hợp pháp của họ biết ngay sau khi
bắt, tạm giữ, tạm giam.
Các vụ việc kể trên là điển hình trong việc bắt giữ, tạm giam người chưa thành niên khi
không thông báo cho đại diện hợp pháp của trẻ. Trên thực tế, nhiều vụ khi được nghe
thông báo về các hành vi phạm tội của người chưa thành niên, các điều tra viên đã bắt và
đưa trẻ về trụ
sở để hỏi cung, lấy lời khai mà không báo cho gia đình, có vụ đưa các em đi
xác minh, thậm chí chuyển lên công an thành phố mà cũng không thông báo cho người
thân.

Vi phạm trong việc giam giữ trẻ em
Theo qui định của luật, trẻ em phạm tội phải được giam riêng, cách ly với các phạm nhân
khác. Tuy nhiên trên thực tế, có nhiều trại giam đã không thực hiện đúng qui định này.
Giải thích việc giam giữ trẻ em chung với người lớn, các cán bộ trong các trại giam đư
a ra
lý do là nếu giam riêng một nhóm trẻ với nhau rất dễ dẫn đến việc trẻ tái phạm, khó giáo
dục. Việc giam kèm người lớn có mục đích để trẻ được các phạm nhân lớn tuổi kèm cặp,
giáo dục dạy bảo kịp thời. Mặt khác chúng ta cũng chưa có điều kiện về mặt vật chất để
giam giữ riêng. Việc làm này được xem là một sáng kiến của các trại giam trong việc giam
giữ trẻ em và người lớn, tuy nhiên đây là việc làm trái với các qui định của pháp luật về




