Hi ngh Ging dy vt lớ ton quc, H Ni, 09-11/11/2010
PHNG PHP VẫC-T TRT-MT PHNG PHP HIU QU GII CC BI TON
IN XOAY CHIU RLC KHễNG PHN NHNH.
Ngụ S ỡnh
1
-

Chu Vn Biờn
2

1
Trng THPT Yờn Thnh 2,
Huyn Yờn Thnh, Ngh An
2
Khoa KHTN, Trng i hc Hng c, Thanh Húa
307, Lờ Lai, Phng ụng Sn, TP Thanh Húa.
Túm tt bỏo cỏo: a s hc sinh thng dựng phng phỏp i s cỏc bi toỏn in cũn phng phỏp
gin vộc t thỡ hc sinh rt ngi dựng. iu ú l rt ỏng tic vỡ phng phỏp gin vộc t dựng
gii cỏc bi toỏn rt hay v ngn gn c bit l cỏc bi toỏn liờn quan n lch pha. Cú nhiu bi
toỏn khi gii bng phng phỏp i s rt di dũng v phc tp cũn khi gii bng phng phỏp gin
vộc t thỡ t ra rt hiu qu. Khi gii bi toỏn in bng phng phỏp gin vộc-t cú th chia thnh
hai phng phỏp: phng phỏp vộc t buc v phng phỏp vộc t trt.
M u: Trong cỏc ti liu hin cú, a s cỏc tỏc gi thng dựng phng phỏp vộc t buc v ớt quan
tõm n phng phỏp vộc t trt. Trong bi vit ny chỳng tụi s trỡnh by phng phỏp vộc-t trt vi
nhng u th vt tri khi gii cỏc bi toỏn in xoay chiu RLC ni tip khú.
PHNG PHP GIN VECT TRT
*Chn ngang l trc dũng in.
*Chn im u mch (A) lm gc.
*V ln lt cỏc vộc-t biu din cỏc in ỏp, ln lt t A sang B ni
uụi nhau theo nguyờn tc:
+ L - lờn.

A. 3√3 (A).
B. 3 (A). C. 4 (A).
D. √2 (A).
Hướng dẫn: Vẽ mạch điện và vẽ giản đồ véc-tơ.
( )
120 4
R
R
HD : AMB MB (V ) I A
R
∆ ⇒ = = ⇒ = =
U
c©n t¹i M U
GIẢN ĐỒ Lr-R-C
Ví dụ 3: Đặt điện áp xoay chiều u = 120√6cosωt (V) vào hai đầu đoạn mạch AB gồm hai đoạn mạch AM
và MB mắc nối tiếp. Đoạn AM là cuộn dây có điện trở thuần r và có độ tự cảm L, đoạn MB gồm điện trở
thuần R mắc nối tiếp với tụ điện C. Điện áp hiệu dụng trên đoạn MB gấp đôi điện áp hiệu dụng trên R và
cường độ hiệu dụng của dòng điện trong mạch là 0,5 A. Điện áp trên đoạn MB lệch pha so với điện áp hai
đầu đoạn mạch là π/2. Công suất tiêu thụ toàn mạch là
A. 150 W. B. 20 W. C. 90 W. D. 100 W.
Hướng dẫn: Vẽ mạch điện và vẽ giản đồ véc-tơ.
0 5
6
120 3 0 5 90
6
R
MB
U
MFB : sin ,
U

3
C
L
L C
Z
C
HD :
Z
AEB : BE AE.c ot an Z Z BE L H




= =




= = = = = =


GIN R-C-rL
Vớ d 5: Trờn on mch xoay chiu khụng phõn nhỏnh cú bn im theo ỳng th t A, M, N v B.
Gia hai im A v M ch cú in tr thun, gia hai im M v N ch cú t in, gia hai im N v B
ch cú cun cm. t vo hai u on mch mt in ỏp xoay chiu 240V 50 Hz thỡ u
MB
v u
AM
lch
pha nhau /3, u


là tam giác cân tại M (vì
Theo định lí hàm số sin :
GIN C-R-rL
Vớ d 6: Mt mch in xoay chiu ni tip gm t in cú in dung C, in tr thun R v cun dõy cú
t cm L cú in tr thun r. Dựng vụn k cú in tr rt ln ln lt o hai u in tr, hai u cun
dõy v hai u on mch thỡ s ch ln lt l 50 V, 302 V v 80 V. Bit in ỏp tc thi trờn cun dõy
sm pha hn dũng in l /4. in ỏp hiu dng trờn t l
A. 30 V.
B. 302 V.
C. 60 V. D. 20 V.
Hng dn: V mch in v v gin vộc-t.
3
Hi ngh Ging dy vt lớ ton quc, H Ni, 09-11/11/2010
( )
30
C
AMB ụng
HD :
U AM EB V






= = =

là tam giác vu cân tại E NE = EB = 30V
ME = MN + NE = 80V = AB


= + = + +



= = =


Kinh nghim cho thy khi trong bi toỏn cú liờn quan n lch pha thỡ nờn gii bng phng phỏp gin
vộc t s c li gii ngn gn hn gii bng phng phỏp i s.
TI LIU THAM KHO
[1] V Thanh Khit, Chuyờn bi dng hc sinh gii trung hc ph thụng, mụn Vt lớ, tp 2, NXB giỏo dc,
H.2001.
[2] V Thanh Khit, Chuyờn bi dng hc sinh gii trung hc ph thụng, mụn Vt lớ, tp 3, NXB giỏo dc,
H.2001.
[3] Nguyn Th Khụi, Vt lớ 12 nõng cao, Nh xut bn giỏo dc, Vit Nam, H.2009.
[4] Nguyn Th Khụi, Bi tp Vt lớ 12 nõng cao, Nh xut bn giỏo dc, Vit Nam, H.2009.
[5] Lng Duyờn Bỡnh, Vt lớ 12, Nh xut bn giỏo dc, Vit Nam, H.2009.
[6] V Quang, Bi tp Vt lớ 12, Nh xut bn giỏo dc, Vit Nam, H.2009.
4