Ngày nay, giải pháp thu hút và sử dụng hiệu quả các nguồn vốn huy động cho
đầu tư và phát triển kinh tế - xã hội luôn là vấn đề hàng đầu của các quốc gia,
đặc biệt đối với những nước đang phát triển. Chính vì thế, bên cạnh việc
khai thác các nguồn vốn trong nước, các nước đang phát triển luôn tìm cách
tiếp cận với phương thức huy động từ các nguồn vốn từ nước ngoài, thông
qua nhiều hình thức khác nhau như: nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức ODA,
nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI, các hình thức vay thương mai tín dụng
xuất khẩu, vay vốn tín dụng nước ngoài…Trong đó, phát hành trái phiếu quốc tế là
hình thức, phương pháp huy động nguồn vốn nước ngoài mà nhiều quốc gia đang
phát triển ngày nay đã và đang áp dụng để mang lại với mong muốn hiệu quả, tác
động nhiều đến nền kinh tế nội tại của đất nước. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, phát
hành trái phiếu để huy động vốn từ thị trường tài chính quốc tế ngoài việc mang lại
rất nhiều lợi ích đến nền kinh tế trong nước, song cũng có thể tác động làm tăng gánh
nặng nợ nước ngoài.
Trong nhưng năm gần đây, nghiên cứu đối với một số quốc gia láng giềng
trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam đã mạnh dạn tham gia thị trường tài chính
quốc tế thông qua việc phát hành trái phiếu quốc tế. Đánh giá sơ bộ thì đây là một
kênh huy động vốn hiệu quả mà Chính phủ và các doanh nghiệp Việt Nam đã đạt
được để phục vụ cho nhu cầu phát triển. Để đánh giá một cách khách quan hơn về
kênh huy động vốn này, Nhóm 10 xin đưa ra những khái niệm cơ bản và có cái nhìn
cận cảnh hơn về việc phát hành trái phiếu quốc tế trong bối cảnh Việt Nam thông qua
tìm hiểu đề tài 9: “ !
" #$%&'(%)! *+ , - %#./
)0 +1234! 5 &67.8"$
90 + :$;<=$# 7>?@A
B”.
1
2=C DE=FGH=;ID2JDKL=FDKM2NGOPDN
hành trái phiếu tại Việt Nam thì trái phiếu đó phải có mệnh giá ghi bằng VND.
Trái phiếu nước ngoài thường được điều chỉnh cho phù hợp với thị trường vốn
nội địa mà chúng được phát hành, được đặt tên gọi thông dụng theo thị trường mà
chúng được cung cấp. Bởi vì những nhà đầu tư mua trái phiếu nước ngoài thường là
2
những cư dân của những quốc gia tại đó trái phiếu được phát hành, họ thấy trái phiếu
nước ngoài hấp dẫn vì họ có thể đưa chúng vào danh mục đầu tư của mình mà không
cần phải thêm vào chi phí hoán đổi chúng thành đồng nội tệ.
$% &'()'*$% )"'+$% ",
$% -$.
Trái phiếu châu Âu: là trái phiếu được bán ở những nước khác với nước có
đồng tiền định danh trái phiếu đó. Thông thường trái phiếu châu Âu được phát hành
bởi những nghiệp đoàn quốc tế và được xếp loại phụ thuộc vào đồng tiền ghi trên
mệnh giá. Một trái phiếu châu Âu - đôla có nghĩa là nó có mệnh giá ghi bằng đôla Mỹ
và được phát hành tại Nhật bởi một công ty Úc có thể là một ví dụ điển hình cho trái
phiếu châu Âu. Công ty Úc trong ví dụ này có thể phát hành trái phiếu châu Âu - đôla
tại bất kỳ quốc gia nào ngoại trừ nước Mỹ.
Trái phiếu châu Âu là một công cụ tài chính hấp dẫn đối với các nhà phát hành
bởi vì chúng đem lại cho các nhà phát hành sự linh hoạt trong việc lựa chọn quốc gia
phát hành trái phiếu tùy thuộc vào sự ép buộc điều tiết của quốc gia đó. Họ thường
định danh trái phiếu châu Âu của mình theo đồng tiền mà họ yêu thích. Trái phiếu
châu Âu hấp dẫn các nhà đầu tư vì chúng có giá trị danh nghĩa nhỏ và có thanh khoản
cao
W1 L) # :$"
L#
Lợi thế lớn nhất mà ta có thể nhận thấy được từ trái phiếu quốc tế là tổ chức
phát hành trái phiếu có toàn quyền trong việc sử dụng vốn vay và không chịu sự ràng
buộc nào từ phía các nhà đầu tư. Đây là một ưu điểm vượt trội hơn so với việc phát
hành cổ phiếu. Nếu như các cổ đông có quyền tham gia vào các quyết định định đầu
vậy, các nhà đầu tư nước ngoài thích nắm giữ trái phiếu châu Âu hơn vì nó không
thuộc đối tượng bị đánh thuế.
=) #
Phát hành trái phiếu ra thị trường vốn quốc tế hoàn toàn không phải là chuyện
đơn giản chút nào. Các tổ chức phát hành phải tuân thủ chặt chẽ các thông lệ quốc tế
về trình tự, thủ tục phát hành và cách thức thanh toán trái phiếu. Những thủ tục này
tương đối phức tạp, đòi hỏi phải được chuẩn bị chu đáo về cơ sở pháp lý, kinh tế, các
kỹ thuật nghiệp vụ phức tạp như lựa chọn thị trường, loại tiền tệ, hình thức phát hành,
lựa chọn người bảo lãnh, đại lý thanh toán, tư vấn pháp lý. Tất cả các nghiệp vụ này
đều yêu cầu phải được tiến hành thận trọng bởi những chuyên gia có kinh nghiệm.
4
Chi phí cho đợt phát hành trái phiếu đầu tiên là khá cao do phải thanh toán các
chi phí phí đại lý, phí dịch vụ pháp lý, phí cho lễ ký kết, phí giao dịch, in ấn tài liệu,
chi phí quảng cáo…
Việc thanh toán nợ gốc và lãi vay bắt buộc phải đúng hẹn vì nó ảnh hưởng trực
tiếp đến uy tín của công ty. Nếu đợt phát hành trước trái phiếu bị thanh toán chậm
hoặc thiếu hụt thì sẽ gây ra tâm lý nghi ngại cho các nhà đầu tư khi quyết định đầu tư
thêm lần nữa vào trái phiếu của công ty đó. Do vậy, nếu muốn huy động được số vốn
mong muốn buộc công ty phải trả một lãi suất cao hơn hoặc phải đưa ra nhiều điều
kiện ưu đãi hơn.
Đối với những trái phiếu càng dài hạn thì rủi ro tiềm ẩn càng cao. Khi đầu tư
vào các trái phiếu này các nhà đầu tư đứng trước nguy cơ đối mặt với các rủi ro về
khủng hoảng kinh tế, thay đổi lãi suất, tỷ giá hay khả năng thanh toán của tổ chức
phát hành. Điều đó buộc các tổ chức phát hành phải có những cam kết vay chặt chẽ
với những điều khoản khắt khe hơn để tạo lòng tin nơi các nhà đầu tư.
X1Y5$#$+"
/,0%&%$1+%23 +%'4',%
'56'7
- Chủ thể phát hành phải có hệ số tín nhiệm cao
được mục tiêu đề ra trước khi đi vay, khả năng thanh toán nợ. Nếu nguốn vay nợ này
được sử dụng có hiệu quả thì dù vay nợ nhiều để phát triển thì đó vẫn là những khoản
nợ tốt. Chúng không làm gia tăng gánh nặng nợ quốc gia mà trái lại còn làm cho nền
kinh tế nước đó tăng thêm sức mạnh. Nhưng ở chiều ngược lại, những sai lầm trong
việc vay nợ tràn lan, việc phân bổ không đúng các khoản vay trong đầu tư phát triển,
sẽ đưa đến sự lỗi hẹn trong thanh toán và có thể là mất khả năng trả nợ khi đến hạn.
Lúc đó tình trạng vỡ nợ sẽ xảy ra làm gia tăng rủi ro tài chính. Nếu rủi ro này là
nghiêm trọng sẽ có thể làm ảnh hưởng đến nền kinh tế của quốc gia đó (rủi ro kinh
tế). Khi nền kinh tế bị khủng hoảng thường đưa đến sự bất ổn về chính trị và việc gia
tăng tổng thể của nợ quốc gia là không tránh khỏi. Hơn nữa, việc khủng hoảng nợ hay
tình hình bất ổn của một nước sẽ ảnh hưởng đến tình trạng phát triển kinh tế của các
nước liên quan và ảnh hưởng này sẽ lây lan sang nền kinh tế của các nước trong khu
vực và thế giới. Như vậy, trái phiếu quốc tế, hệ số tín nhiệm và các yếu tố chính trị,
6
kinh tế, tài chính có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Chúng ta cần phải cân nhắc trong
việc sử dụng nợ khi phát hành trái phiếu ra thị trường vốn quốc tế để không phải trả
giá bằng việc làm gia tăng rủi ro quốc gia.
S1 R<#" :$DG
Trong thời kỳ đầu thực hiện cải cách mở cửa nền kinh tế, Trung Quốc đã thực
hiện chính sách vay nợ nước ngoài để nhập khẩu thiết bị tiên tiến, cải tạo cơ sở hạ
tầng của mình. Sau thập niên 80, Trung Quốc bắt đầu vay của các tổ chức quốc tế
như Ngân hàng Thế giới, Quỹ tiền tệ quốc tế, Ngân hàng Phát triển Châu Á, Ngân
hàng Phát triển Châu Phi, các khoản vay này được đầu tư vào các công trình quan
trọng trong các ngành công nghiệp năng lượng và nguyên liệu đầu vào hoặc đầu tư
vào các đề án phát triển nông nghiệp, khoa học, giao thông vận tải và giáo dục.
Tháng 10 năm 1987, Trung Quốc đã phát hành lần đầu tiên trái phiếu quốc tế
với tổng trị giá 0.3 tỷ mark Đức. Đây là một thành công lớn của họ khi giới tài chính
quốc tế đánh giá Trung Quốc là một thị trường có sức hấp dẫn cao.
Tuy nhiên, trong 10 năm đầu cải cách, Trung Quốc đã vấp phải những sai lầm
Tuy nhiên, đã có những lỗ hổng trong sự quản lý nợ nước ngoài của Trung
Quốc vào cuối thập niên 90 do sự vỡ nợ của các doanh nghiệp, các công ty tài chính
khi họ vay vượt ngoài tầm kiểm soát đã làm cho Trung Quốc ngày càng có sự thận
trọng hơn trong khi đi vay nợ nước ngoài. Nói chung, với chính sách vay nợ hợp lý
cùng với những điều chỉnh kịp thời khi xảy ra các biến cố trong vay nợ kết hợp với sự
thận trọng trong việc mở cửa tài khoản vốn đã giúp Trung Quốc thành công khi đạt
được những thành tự phát triển kinh tế trong hoàn cảnh thiếu hụt nguồn vốn trong
nước, dự trữ có hạn và đặc biệ là tránh được khủng hoảng tài chính – tiền tệ trong
khu vực vào những năm cuối thập niên 90.
2=ZD2_PDK`=F2a[=F;O=D2b=FGH2MD2^=2
DKM2NGOPDNP\H;]D=HDKc=FD2FH=GH
Rõ ràng việc huy động vốn bằng con đường phát hành trái phiếu quốc tế tỏ ra
có những ưu điểm và cho các doanh nghiệp một hướng đi khác để thỏa mãn nhu cầu
về vốn cho tăng trưởng trong lúc thị trường tài chính trong nước đang khó khăn và
các nguồn tài trợ từ ngân hàng hay thị trường chứng khoán đều đang bị siết chặt. Tuy
8
nhiên, chúng ta cũng cần thẳng thắn nhìn nhận rằng không phải bất kỳ doanh nghiệp
nào muốn phát hành trái phiếu quốc tế cũng được. Việc bước ra sân chơi toàn cầu
không dành cho những ai thiếu kinh nghiệm hoặc yếu kém trong khâu phát hành cũng
như năng lực trả nợ thấp.
Rào cản lớn nhất đối với các doanh nghiệp Việt Nam chính là uy tín trên
trường quốc tế, hình ảnh, thương hiệu của các doanh nghiệp Việt Nam chưa đủ sức
thuyết phục các nhà đầu tư chấp nhận mua trái phiếu của họ. Phát hành trái phiếu
quốc tế của Việt Nam ra thị trường vốn quốc tế sẽ được thực hiện theo hình thức
Chính phủ phát hành về cho vay lại, Chính phủ bảo lãnh cho doanh nghiệp phát hành
trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường vốn quốc tế và doanh nghiệp tự trực tiếp phát
hành không phải bảo lãnh của Chính phủ.
Do vậy trước mắt lựa chọn duy nhất chính là con đường phát hành trái phiếu
quốc tế của chính phủ Việt Nam rồi cho các doanh nghiệp vay lại hoặc Chính phủ
mua trái phiếu quốc tế của Việt Nam đã đạt mức kỷ lục (225 nhà đầu tư so với 150
nhà đầu tư trong đợt phát hành trái phiếu chính phủ Indonesia vào tháng 10/2005).
Các nhà đầu tư mua trái phiếu đều là những nhà đầu tư có uy tín.
Được thống kê theo các thông số như sau:
TT Phân loại theo hình thức nhà
đầu tư (%)
Phân loại nhà đầu tư
theo khu vực (%)
1 Quỹ đầu tư tài chính 51% Châu Á 38%
2 Ngân hàng 25% Châu Âu 32%
3 Công ty bảo hiểm 7% Châu Mỹ 30%
ih;<=$#f" C
Sau 1 năm phát hành, trái phiếu quốc tế phát hành lần đầu tiên của Việt Nam
(loại trái phiếu Chính phủ có thời hạn 10 năm với tổng trị giá phát hành là 750 triệu
USD) đã được Tạp chí Tài chính quốc tế và các nhà đầu tư khu vực châu Á đánh giá
là trái phiếu phát hành thành công nhất của năm 2005.
Đây là đợt phát hành TPQTCP lần đầu tiên của VN ra thị trường vốn quốc tế
và giao dịch này khẳng định cam kết của VN hội nhập đầy đủ vào nền kinh tế thế
10
giới. Đây là bước đi "khai phá" đầy thuận lợi cho các doanh nghiệp Việt Nam tiếp
cận vào thị trường vốn quốc tế. Tín hiệu vui là thị trường quốc tế đã đón nhận mạnh
mẽ và hi vọng giao dịch lần này sẽ khuyến khích hơn nữa sự quan tâm của các nhà
đầu tư đối với VN.
Năm 2005, Trái phiếu Chính phủ Việt Nam được Tạp chí Tài chính quốc tế
trao giải thưởng: "Trái phiếu quốc tế phát hành xuất sắc nhất trong năm". “Không
một trái phiếu nào phát hành từ châu Á trong năm 2005 có ý nghĩa quan trọng, tầm
dài hạn có thể so sánh được với đợt phát hành trái phiếu toàn cầu của Chính phủ nước
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” – đó là những nhận xét đầy tích cực tại buổi
tọa đàm Trái phiếu Chính phủ (TPCP) Việt Nam sau một năm phát hành ra thị trường
qua, Bộ Tài chính và Tổng công ty Công Nghiệp Tàu Thủy Việt Nam (Vinashin) đã
ký kết một hợp đồng, theo đó Vinashin sẽ được phép vay lại toàn bộ 750 triệu USD
có được từ đợt phát hành trái phiếu quốc tế. Lãi suất cho vay lại là 6,875%/năm và
tiền lãi sẽ được thanh toán 6 tháng một lần vào các ngày 15 tháng 01 và 15 tháng 07
hằng năm. Thời hạn cho vay lại bằng thời hạn trái phiếu phát hành, nghĩa là sẽ đáo
hạn vào năm 2016. Sau đó, Ngân hàng Đầu tư và Phát Triển Việt Nam (BIDV) và
Vinashin cũng đã ký thỏa thuận khung về hợp tác quản lý nguồn vốn này. Bên cạnh
đó thì Bộ Tài Chính phải có trách nhiệm giám sát, kiểm tra thường xuyên việc sử
dụng nguồn vốn này.
Số tiền 750 triệu USD này đã được Vinashin phân bổ cho 180 dự án thuộc đề
án phát triển giai đoạn 2006-2010 và để án này đã được Chính phủ phê duyệt. 50% số
tiền của dự án là để nâng cấp, mở rộng, đầu tư mới các nhà máy đóng và sửa chữa
tàu, 30% dành cho các dự án nội địa hóa sản phẩm công nghiệp tàu thủy, 20% còn lại
cho các dự án phát triển đội tàu, gồm tàu chở container, tàu hàng rời, tàu hàng tổng
hợp, tàu chở dầu thô…
Từ cuối năm 2005 - 30/6/2010, Vinashin đã huy động một khối lượng vốn rất
lớn từ các nguồn trong và ngoài nước dưới hình thức vay của các tổ chức tín dụng,
vay nguồn trái phiếu quốc tế của Chính phủ, phát hành trái phiếu DN và các hình
thức khác lên đến 72.000 tỉ đồng. Kiểm tra khoản vay 750 triệu USD từ nguồn vay
trái phiếu quốc tế của Chính phủ, kết luận thanh tra xác định có nhiều sai phạm.
Nhiều dự án mới chỉ là ý tưởng đầu tư, chưa và không tồn tại trên thực tế vẫn được
12
đưa vào đề án xin vay vốn. Ngoài ra, tại tất cả các khoản vay còn lại từ khoản 300
triệu USD trái phiếu quốc tế do Chính phủ phát hành; khoản vay 600 triệu USD của
15 ngân hàng và 2 quỹ đầu tư nước ngoài đến các khoản vay trong nước đều được
xác định là có sai phạm. Theo kết luận thanh tra: Vinashin sử dụng vốn vay tuỳ tiện,
dàn trải (615 dự án) nên bình quân chỉ đáp ứng được khoảng 30% vốn cho nhu cầu
của dự án; không kiểm soát được vốn đối ứng, dẫn đến toàn bộ các dự án hiện vẫn dở
dang, gây lãng phí lớn, nhiều trường hợp mất vốn với số lượng lớn. Ngoài ra, ở đây
luồng vốn chất lượng. Cụ thể là, 56%giao dịch thuộc về các nhà đầu tư Mỹ, 16%
là các nhà đầu tư châu Âu và 28% là châu Á. Hơn thế nữa, với quyết định khôn
ngoan lùi thời điểm giao dịch lại 1 ngày, trái phiếu Việt Nam diễn ra suôn sẻ ở
thị trường thứ cấp: vào thời điểm đóng cửa thị trường châu Á ngày 26-01, trái phiếu
10 năm Indonesia và Philippines lần lượt giảm ở mức 100,25 USDvà 100,625 USD.
Trong khi đó, trái phiếu Việt Nam khép lại ngày giao dịch đầu tiên ở mức
99,5 USD, tăng sớm 1 điểm so với mức giá phát hành 98,576 USD.
Lợi tức trái phiếu của Việt Nam trong đợt phát hành năm 2010 được căn cứ
trên 3 tiêu chí: xếp hạng tín nhiệm của Việt Nam; tình hình giao dịch của trái phiếu
Việt Nam đáo hạn vào năm 2016 (VN2016) và tình hình thị trường vốn quốc tế tại
thời điểm phát hành. Và đây cũng chính là những nguyên nhân khiến lợi tức trái
phiếu của Việt Nam cao hơn lợi tức trái phiếu có cùng kỳ hạn của Philippines,
Indonesia.
Thứ nhất, về xếp hạng tín nhiệm của Việt Nam, hiện chúng ta được Moody’s
xếp định mức tín nhiệm Ba3, còn Standard & Poor’s xếp ở mức BB. Với mức xếp
hạng tín nhiệm này, chênh lệch giữ lợi tức trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Việt Nam so
với trái phiếu kho bạc Mỹ cùng kỳ hạn là từ 3,78 - 3,85%.
Bộ Tài chính cho biết, Việt Nam hơn Philippines, Indonesia một bậc theo xếp
hạng của Standard & Poor’s, nhưng lại thua Indonesia một bậc theo xếp hạng của
Moody’s và hai bậc theo xếp hạng của Fitch. Bên cạnh đó, xếp hạng của Việt Nam lại
thua Philippines về triển vọng theo đánh giá của Moody’s và một bậc theo xếp hạng
của Fitch.
Thứ hai, về giao dịch trái phiếu VN2016, trong thời gian qua, trái phiếu này
được giao dịch với lợi tức trong khoảng từ 6,17 - 6,27%. Và từ ngày 18 - 21/1, tức
thời điểm Việt Nam tổ chức các đợt chào bán trái phiếu, lợi tức dao động ở mức 6,26
- 6,27%.
Trái phiếu VN2016 còn thời gian đáo hạn là 6 năm với mức lợi tức như trên
14
thì trái phiếu kỳ hạn 10 năm sẽ phải tính thêm độ trội thêm trong khoản 0,75 - 0,8%,
?hYd?@).#SgQg
Sau khi bán thành công trái phiếu năm 2010 thì Việt Nam dùng tiền đó cho dự
án ở Dung Quất, nhưng Dung Quất không thể nào dùng hết số tiền một tỷ đô, nên
chính phủ cũng như Vinashin dự kiến dùng số tiền còn lại (khoảng 300 triệu USD) để
trả nợ cho các tập đoàn ngân hàng đã cho Vinashin vay trong thời gian qua, đặc biệt
là ngân hàng Natixis của Pháp. Cái khoản vay đó là ba trăm triệu đô la đã đến ngày
phải trả:
Dk', việc chính phủ bảo lãnh cho Vinashin hay một số các tập đoàn khác
vay tiền các tổ chức tín dụng, các tập đoàn ngân hàng hay là các quĩ, thì khi vay là
phải trả. Nếu có sự bảo lãnh của Chính phủ thì chính phủ phải trả vì đó là uy tín của
Chính phủ và uy tín của hệ thống tài chính Việt Nam.
Dk$, Vinashin là một tập đoàn nhà nước, mặc dù có thể không có sự bảo
lãnh của chính phủ thì Vinashin cũng phải trả hay chính phủ cũng phải trả. Nếu số nợ
một tập đoàn vay mà không trả thì sẽ ảnh hưởng đến toàn nền kinh tế, làm giảm cái
gọi là mức độ tin tưởng vào thị trường vào chính phủ. Cho nên trả không phải là vấn
đề nữa mà đó là một nhiệm vụ một nghĩa vụ một là của chính phủ hai là của tập đoàn
vay nợ là Vinashin.
S1D5 &*d?@B8"$" ?+?+$<
$h*?+$<;<=$#3" 8C
Đối với các doanh nghiệp trong nước, sự thành công của đợt phát hành đầu
tiên trái phiếu Chính phủ mang một ý nghĩa vô cùng quan trọng, đã thiết lập
được một “điểm chuẩn”cho các doanh nghiệp trực tiếp huy động nguồn vốn trung
– dài hạn bằng ngoại tệ. Đồng thời, sự kiện này cũng đã mở ra 1 kênh huy động
vốn trung – dài hạn mới và hiệu quảcho mục tiêu tăng trưởng bền vững của
doanh nghiệp bên cạnh nguồn vốn góp ban đầukhi thành lập, nguồn vốn vay
từ hệ thống ngân hàng hay phát hành trái phiếu huy độngvốn trong nước.
Theo Nghị định số 53/2009/ND-CP Chính phủ ban hành ngày
04/06/2009 về việc phát hành trái phiếu quốc tế của Chính Phủ và các doanh
City. Trái phiếu có thể chuyển đổi thành cổ phần phổ thông của Vincom với mức giá
chuyển đổi sẽ được tính toán trên cơ sở giá đóng cửa của cổ phiếu Vincom là 108.000
VND vào ngày phát hành. Trái phiếu được phát hành bằng USD và sẽ hưởng lãi suất
coupon hàng năm là 6%/năm, thanh toán 6 tháng một lần vào cuối kỳ. Với việc phát
hành thành công loại hình trái phiếu không có tài sản bảo đảm, Vincom – doanh
17
nghiệp Việt Nam đầu tiên phát hành trái phiếu chuyển đổi trên thị trường quốc tế đã
chứng tỏ được uy tín thương hiệu và sự hấp dẫn, đầy tiềm năng của lĩnh vực bất động
sản Việt Nam. Đồng thời, mở ra một dấu ngoặc mới trong tiến trình Việt Nam hội
nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu nói chung và khẳng định vị thế của doanh
nghiệp Việt Nam có đủ bản lĩnh và tầm vóc sánh vai với các doanh nghiệp hàng đầu
của khu vực nói riêng.
9':7
Tuy nhiên, nói chính xác hơn thì Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) là
doanh nghiệp tư nhân đầu tiên phát hành trái phiếu ra thị trường quốc tế bằng cách
đánh giá hệ số tín nhiệm mà không có sự bảo lãnh của một tổ chức nào thuộc
chính phủ. Ngày 23-12-2010, Công ty Cổ phần Hoàng Anh Gia Lai đã tổ chức
đại hội cổ đông bất thường năm 2010, thông qua phương án huy động vốn quốc tế
bằng việc phát hành trái phiếu quốc tế và niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán
Singapore (SGX) với tổng giá trị phát hành 200 triệu USD,thời hạn 5 năm
với lãi suất sẽ được xác định sau khi Standard & Poor's và Moody's có được
hệ số tín nhiệm của tập đoàn, thanh toán 6 tháng một lần cho đến ngày đáo
hạn.Trái phiếu quốc tế của HAGL phát hành theo luật New York
(Mỹ), doanh nghiệp cóquyền mua lại trái phiếu này trong vòng ba năm kể từ
ngày phát hành. Số tiền ròng thu về từ việc phát hành trái phiếu quốc tế được dùng để
trồng mới và chăm sóc 15.000 ha cao su tại Campuchia, 25.000 ha cao su tại Lào và
11.000 ha cao su tại Việt Nam. Ngoài ra, HAGL cũng dùng nguồn vốn này để
xây dựng nhà máy thủy điện Nậm Kông 2 và 3 ở Lào, thủy điện Đắk Srông 3A,
3B và Bá Thước 1, 2 ở Việt Nam.
-Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Để đảm
bảo nguồn vốn cho các dự án điện, trong năm 2011, EVN có kế hoạch phát
hành 5.000 tỷđồng trái phiếu trong nước và 1 tỷ USD trái phiếu quốc tế. Năm
ngoái, EVN cũng lên kế hoạch phát hành trái phiếu quốc tế 1 tỷ USD để lo vốn cho
các dự án điện nhưng phương án này đã hoãn lại do thị trường không thuận lợi…
ihR" A ?+$<;<=$#/7
'(*$C
Việc phát hành trái phiếu quốc tế của các DN lớn gặp trục trặc không chỉ do
bản thân DN chưa tạo được niềm tin mà còn do nền kinh tế Việt Nam cũng chưa thật
sự vững vàng trong mắt các nhà đầu tư quốc tế. Thời điểm cuối năm 2010, khi các
19
DN lớn dự kiến phát hành trái phiếu ra thị trường quốc tế, cũng là lúc “con tàu”
Vinashin gặp nạn nên tác động “vạ lây” đến các DN khác.
Các nhà đầu tư quốc tế săm soi kỹ hơn “sức khỏe” của các DN Việt Nam. Dù
là tập đoàn kinh tế lớn nhất Việt Nam nhưng PVN cũng không tự quyết được toàn bộ
dòng tiền vào - ra PVN, một phần vốn đầu tư của PVN do ngân sách điều tiết từ
doanh số bán dầu mỏ. Còn các dự án của EVN cũng chưa đủ thuyết phục các nhà đầu
tư khi giá bán điện còn thấp so với kỳ vọng.
Ngành than đá và khoáng sản cũng không sáng sủa lắm khi tỷ lệ than xấu còn
không ít, than lại đang bị hạn chế xuất khẩu; giá một số khoáng sản cũng đang tuột
dốc phát hành trái phiếu quốc tế là xu hướng cần thiết và tích cực trong hoàn cảnh
các nguồn vốn khác ngày càng nan giải. Do vậy, Chính phủ nên khuyến khích DN tự
phát hành chứ không nên đứng ra bảo lãnh.
Chính phủ phải làm “bà đỡ” đối với DN, nghĩa là Chính phủ nên tìm giúp DN
nhà tư vấn, bảo lãnh nước ngoài. Lý giải về tình trạng khó phát hành trái phiếu quốc
tế, Tổng giám đốc Công ty chứng khoán Tân Việt (TVSI) Nguyễn Văn Dũng cho
rằng, đó là do hệ số tín nhiệm DN lẫn hệ số tín nhiệm quốc gia của Việt Nam chưa
cao. Do đó, dù trái phiếu phát hành ra thị trường quốc tế của DN Việt Nam thường có
lãi suất khá cao (7%-8%/năm) so với trái phiếu của một số nước khác, mức chênh
đến hình ảnh của các doanh nghiệp Việt Nam, tạo ấn tượng xấu cho các nhà đầu tư.
Cần tạo được niềm tin cho nhà đầu tư; bảo đảm an toàn tài chính; yêu cầu các
doanh nghiệp phát hành trái phiếu phải tuân thủ theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam
và Quốc tế; đầu tư đổi mới công nghệ, các số liệu phải được hạch toán kịp thời, chính
xác với thực trạng.
Xây dựng và thẩm định dự án thật kỹ trước khi quyết định đầu tư; phải nhân
diện được rủi ro trong hoạt động kinh doanh và có biện pháp hạn chế rủi ro; đảm bảo
tỷ lệ lợi nhuận phải cao hơn lãi suất tiền gửi tiết kiệm.
Doanh nghiệp cần xây dưng một chiến lược kinh doanh hợp lý, dài hơi và chặt
chẽ cùng với sự tư vấn của các chuyên gia trong lĩnh vực phát hành trái phiếu quốc tế
để tránh những sai sót đáng có. Đặc biệt, hiểu biết về luật pháp quốc tế thường là
điểm yếu của các doanh nghiệp Việt Nam. Do vậy, trước khi phát hành trái phiếu
quốc tế, các doanh nhất thiết phải có được đội ngũ tư vấn pháp lý chuyên nghiệp.
Do đó, cần phải cân nhắc khi lựa chọn các khoản vay và sử dụng sao cho hiệu
quả nhằm tránh tình trạng thất thoát vốn vay và nhất là cần nên tránh tình trạng vay
21
nợ mới để thanh toán nợ cũ. Muốn được như vậy thì phải có sự độc lập trong trong
việc thẩm định các dự án vay và khả năng trả nợ của các đối tượng sử dụng nguồn
vốn vay đó.
- Nhà nước và chính phủ cần hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao hiệu lực, hiệu
quả quản lý, giám sát của Nhà nước
Hoàn thiện hệ thống khuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ đáp ứng được yêu
cầu quản lý, giám sát và hội nhập với thị trường trái phiếu của khu vực và quốc tế.
Bổ sung các chế tài xử lý nghiêm minh về dân sự, hình sự để phòng ngừa và
xử lý các hành vi vi phạm trong hoạt động trên thị trường trái phiếu.
Áp dụng các tiêu chuẩn giám sát thị trường theo thông lệ quốc tế; đẩy mạnh
việc thanh tra, kiểm tra, giám sát việc tuân thủ pháp luật của các thành viên tham gia
thị trường; kiểm tra, giám sát hàng hoá đưa ra thị trường, đảm bảo tính công khai,
minh bạch; tăng cường năng lực giám sát, cưỡng chế thực thi của cơ quan giám sát
giá là “ không có khả năng trả nợ” thì con đường phát hành trái phiếu đã trở nên
chông gai hơn rất nhiều.
Tuy nhiên, chi phí cho việc mời một công ty về đánh giá xếp hạng tín nhiệm
không hề rẻ chút nào và việc các công ty xếp hạng đều là công ty nước ngoài sẽ khiến
họ mất nhiều thời gian để tìm hiểu và nắm rõ các quy luật trong nền kinh tế Việt
Nam. Theo tình hình hiện tại do hệ thống pháp lý của Việt Nam đang trong giai đoạn
hoàn thiện, các công bố thông báo chưa được công khai hoàn toàn, số liệu chưa đồng
bộ nên việc xếp hạng sẽ gặp khó khăn có thể dẫn đến mức xếp hạng tín nhiệm thấp
gây bất lợi cho trái phiếu quốc tế về giá và lãi suất khi phát hành. Nên chăng tự thân
các doanh nghiệp Việt Nam sẽ cùng nhau thành lập một Trung tâm xếp hạng tín
nhiệm riêng dành cho các doanh nghiệp đang hoạt động kinh doanh tại Việt Nam.
Trung tâm này sẽ là một đơn vị ngoài quốc doanh, chuyên thu thập các dữ liệu, thông
tin về thị trường cũng như các doanh nghiệp. Ưu điểm của trung tâm này là đây là
một đơn vị độc lập, không chịu sự chi phối của Nhà nước hay tư nhân và hoạt động
dựa trên nguyên tắc công khai, minh bạch và nắm rõ thị trường Việt Nam. Họ là nơi
thống kê, phân tích và tổng hợp các số liệu đó và sẽ bán lại cho các nhà đầu tư. Bên
cạnh đó, dựa vào các tiêu chí mà các công ty xếp hạng tín nhiệm trên thế giới thường
áp dụng, các công ty này cũng sẽ xây dựng một danh mục xếp hạng tín nhiệm các
công ty. Danh mục này sẽ rất cần thiết cho bản thân các công ty để họ có thể điều
23
chỉnh, khắc phục những khó khăn, sai sót để được nâng mức xếp hạng. Đối với các
nhà đầu tư, danh mục này sẽ là một nguồn thông tin hữu ích cho họ trước khi bỏ tiền
đầu tư.
B.BDG'23&,H+I$J%$% 5F'>
Hiện nay trên thế giới có rất nhiều các tổ chức, ngân hàng nhận bảo lãnh phát
hành trái phiếu. Việc lựa chọn tổ chức nào là phù hợp, chuyên nghiệp và có chi phí
hợp lý là rất quan trọng. Điều đó giúp các doanh nghiệp tiết kiệm được thời gian và
chi phí rất nhiều.Do đó, để có thể phát hành trái phiếu ra nước ngòai thành công
chúng ta cần chú trọng đến vai trò của các tổ chức tư vấn này trong việc đưa ra những
trái phiếu quốc tế của chính phủ Việt Nam năm 2005 các nhà đầu tư châu Á nắm giữ
38% tổng số lượng phát hành.
B.OD6*'P%>
Đôla Mỹ tỏ ra là một lựa chọn hợp lý vì từ trước đến nay người Việt Nam có
thói quen sử dụng đồng đôla Mỹ nhiều trong giao dịch mua bán cả trong và ngoài
nước. Trên thế giới thì do sự ảnh hưởng của nền kinh tế Mỹ nên đồng đôla Mỹ cũng
rất thông dụng trên thị trường mua bán trái phiếu. Tuy nhiên, đó là chuyện quá khứ,
hiện tại nền kinh tế Mỹ đang sụt giảm và đồng đôla Mỹ đang bị mất giá bất chấp
những nỗ lực của chính phủ Mỹ. Trước tình cảnh đó, nhiều quốc gia đã chuyển sang
sử dụng một ngoại tệ khác thay thế để dùng trong trao đổi buôn bán như Euro, bảng
Anh… Bên cạnh đó, việc lựa chọn phát hànhtrái phiếu quốc tế bằng một ngoại tệ
khách đôla Mỹ cũng giúp chúng ta đa dạng hóa danh mục ngoại tệ mà mình đang
nắm giữ nhằn phân tán rủi ro trong trường hợp đôla Mỹ mất giá khi vay hoặc tăng giá
quá cao khi chúng ta phải trả nợ.
B.QD?R<?&J'$% %
Việc phát hành lần đầu tiên mang động thái thăm dò nhiều hơn từ cả hai phía
nhà đầu tư và người phát hành. Nếu khối lượng lớn thì giá sẽ giảm và lãi suất cao lại
phải gánh chịu một khoản nợ cao. Nhưng nếu phát hành quá ít thì không thể thỏa mãn
nhu cầu huy động vốn của tổ chức phát hành mặc dù có thể đạt được giá cao và lãi
suất thấp do tạo nên tâm lý khan hàng. Căn cứ vào nhu cầu vốn và tình hình thị
trường mà các nhà phát hành sẽ quyết định lựa chọn phù hợp, cần phải cân nhắc kỹ vì
thành công hay thất bại của đợt phát hành trườc sẽ ảnh hường rất nhiều đến thành
công của đợt phát hành sau.
25
Copyright: Tài liệu đại học ©