4. Phân tích quan niệm của các nhà kinh tế CHLB Đức về
nền kinh tế thị trường- xã hội. Liên hệ thực tiễn Việt Nam
hiện nay?
Quan niệm của các nhà kinh tế CHLB Đức về nền kinh tế thị
trường-xã hội:
Quan niệm của các nhà kinh tế CHLB Đức về nền kinh tế thị trường- xã hội xuất
hiện sau chiến tranh thế giới thứ II, các nhà kinh tế học của Đức cho rằng sự điều
tiết kinh tế một cách độc tài, phát xít của nhà nước không mang lại hiệu quả. Họ
phê phán chủ nghĩa độc tài, ‘’kinh tế chỉ huy’’, ủng hộ mạnh mẽ quan điểm tự do,
“ sức mạnh tự do”, “con đường thứ ba”, “ kinh tế thị trường xã hội”…
Các đại biểu của chủ nghĩa tự do mới ở Cộng hòa liên bang Đức: William Eukens,
William Ropke, Muller Armack… đã đưa ra nhiều tư tưởng kinh tế nhằm khôi
phục lại chủ nghĩa tự do. Trong số những tư tưởng đó, lý thuyết về nền kinh tế thị
trường xã hội của Muller-Armack là rất đáng chú ý .
Quan điểm về nền kinh tế thị trường xã hội ở cộng hòa liên bang Đức được thể
hiện qua 2 nội dung chính là: tư tưởng trung tâm của mô hình và các tiêu chuẩn
của nền kinh tế thị trường xã hội.
Thứ nhất ta tìm hiều về tư tưởng trung tâm của mô hình là tự do thị
trường, tự do kinh doanh, không có sự khống chế độc quyền, bảo vệ quyền sở
hữu tư nhân, bảo vệ hệ thống kinh tế tư bản chủ nghĩa, độc lập kinh tế và chịu
trách nhiệm của chủ doanh nghiệp, thừa nhận vai trò nhất định của nhà nước.
Không giống hoàn toàn với các quan điểm về nền kinh tế thị trường xã hội của các
trường phái khác. Quan điểm về nền kinh tế thị trường xã hội của các nhà kinh tế
học Cộng hòa liên bang Đức cho rằng nền kinh tế thị trương xã hội không phải là
sự kết hợp giữa nền kinh tế thị trường hoạt động theo phương thức cũ của CNTB
trước đây và nền kinh tế xã hội chủ nghĩa có kế hoạch thành một thể thống nhất.
Theo cách diễn đạt của Muller-Armack nó thể hiện 1 chế độ có mục tiêu “ kết hợp
nguyên tắc tự do với nguyên tắc công bằng xã hội trên thị trường”.
Cũng thừa nhận vai trò của chính phủ giống như các nhà kinh tế học của các
trường phái khác nhưng các nhà kinh tế học ở Cộng hòa liên bang Đức hạn chế rất
nhiều sự can thiệp cuả chính phủ trong nền kinh tế thị trường. Ở đây họ nhấn mạnh

nhận thức rõ hơn vai trò của Chính phủ trong điều tiết nền kinh tế vĩ mô và giúp Nhà
nước ta có thể đưa ra những can thiệp vào nền kinh tế một cách có hiệu quả hơn trong
điều kiện hiện nay.
Vai trò của Chính phủ trong nền kinh tế thị trường xã hội được nhấn mạnh bằng hai
nguyên tắc hỗ trợ - tương hợp. Nguyên tắc hỗ trợ xác định chức năng của Chính phủ
phải duy trì cạnh tranh hiệu quả, đảm bảo quyền tự do hoạt động kinh tế của các cá
nhân, doanh nghiệp tư nhân; ổn định hệ thống tài chính - tiền tệ; duy trì và bảo vệ sở
hữu tư nhân; giữ gìn trật tự an ninh; phát triển mạng lưới an sinh và công bằng xã hội.
Nguyên tắc thứ hai là nguyên tắc tương hợp, đòi hỏi Chính phủ thực hiện sự can thiệp
của mình bằng các chính sách như: toàn dụng nhân lực, tăng trưởng, chống chu kỳ,
thương mại và chính sách đối với các ngành và các vùng lãnh thổ. Như vậy, vai trò
của Chính phủ được nhấn mạnh khi cạnh tranh không có hiệu quả hay khi có những
tác động tiêu cực của cạnh tranh làm cản trở sự phát triển của nền kinh tế, thực hiện
chức năng xã hội nhằm đảm bảo hài hòa giữa lợi ích và công bằng trên quan điểm
“Nhà nước ít hơn, thị trường nhiều hơn”.
Với những đặc trưng trên, có thể nói kinh tế thị trường xã hội là sự cố gắng tổng hợp
những ưu điểm của chủ nghĩa tư bản và những cái mạnh của trào lưu xã hội dân chủ,
là một biến thể của kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa. Đó là đến một trình độ phát
triển nhất định, trong những điều kiện cụ thể, kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa
không thể tự giải quyết hiệu quả tất cả các vấn đề phát triển, nhất là các mục tiêu phát
triển xã hội và con người, nó cần có thêm “bàn tay hữu hình” của Chính phủ để định
hướng quá trình phát triển đúng quỹ đạo.
Tiếp thu những lý luận về kinh tế thị trường xã hội ở Đức nói riêng và các lý thuyết
kinh tế thị trường của nhân loại nói chung, Việt Nam đã lựa chọn cho mình mô hình
kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa. Mục đích của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam là phát triển lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế để xây dựng cơ sở vật chất -
kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời sống nhân dân; thực hiện “Tăng trưởng
kinh tế phải kết hợp hài hòa với phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ và công bằng xã
hội, không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân”[1], góp phần đảm

khác nhau, đã đưa ra một số giải pháp, chính sách điều tiết vĩ mô của Nhà nước
Những hạn chế của các nhà kinh tế CHLB Đức về nền kinh tế thị trường-xã
hội là:
+ Giải thích hiện tượng, nguyên nhân khủng hoảng kinh tế mang tính chất chủ quan,
phiến diện dựa vào yếu tố tâm lí xã hội, tâm lí tiêu dùng mà không thấy được tính
tổng thể, mối liên hệ biện chứng giữa các hiện tượng và quá trình kinh tế.
+ Chưa vạch rõ nguyên nhân, bản chất của các hiện tượng kinh tế như thất nghiệp,
lạm phát, bất công, do đó đưa ra liều thuốc chữa chạy mang tính hiệu quả nhất thời và
phiến diện.
Tóm lại, vẫn không giải quyết được triệt để mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản
không chữa được tận gốc rễ căn bệnh của chủ nghĩa tư bản.

Vai trò quản lý vĩ mô nền kinh tế của Chính phủ thể hiện ở những nội dung cụ thể
sau:
Một là, Chính phủ phải khơi dậy và bảo vệ các yếu tố của thị trường, thúc đẩy cạnh
tranh có hiệu quả tạo sự hỗ trợ cần thiết cho nền kinh tế thị trường phát triển:
- Đảm bảo sự ổn định về chính trị, kinh tế, xã hội và thiết lập khuôn khổ luật pháp để
tạo môi trường thuận lợi cần thiết cho các hoạt động kinh tế.
- Đảm bảo cho nền kinh tế hoạt động có hiệu quả, tạo môi trường cạnh tranh lành
mạnh, hạn chế độc quyền, khuyến khích các thành phần kinh tế phát triển theo hướng
bền vững.
- Chính phủ trong nền kinh tế thị trường đóng vai trò rất lớn trong việc ổn định nền
kinh tế vĩ mô. Thông qua những chính sách tài chính và chính sách tiền tệ sẽ giúp
bình ổn giá cả, giảm lạm phát, thúc đẩy nền kinh tế hoạt động một cách hiệu quả.
- Thực hiện các chính sách an sinh và công bằng xã hội, nâng cao mức sống của các
nhóm dân cư có thu nhập thấp nhất, bảo vệ các thành viên của xã hội trước những
biến cố bất thường về kinh tế, xã hội. Điều này đòi hỏi Chính phủ phải thực hiện phân
phối và phân phối lại thu nhập quốc dân hợp lý; các chính sách về bảo hiểm xã hội,
phúc lợi xã hội và các chính sách xã hội khác.
- Bảo vệ môi trường và phòng chống biến đổi khí hậu. Hiện nay, Việt Nam là một

nước là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước định hướng và điều tiết nền kinh
tế, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô.
- Nguyên tắc nền kinh tế tồn tại nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế,
hình thức tổ chức kinh doanh và hình thức phân phối, hoạt động theo pháp luật và
bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành
mạnh. Điều này cho phép huy động và khai thác được tối đa các nguồn lực cho sự
phát triển của đất nước.
- Nguyên tắc bảo đảm quyền tự do kinh doanh, cạnh tranh bình đẳng, minh bạch giữa
các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế. Các chủ thể thuộc các thành phần
kinh tế đều bình đẳng trước pháp luật. Chính phủ bảo đảm cạnh tranh bình đẳng,
minh bạch hướng đến thúc đẩy sự định hình vững chắc các quan hệ kinh tế thị trường
ở nước ta.
- Nguyên tắc quản lý bằng pháp luật, kế hoạch. Chính phủ quản lý nền kinh tế, định
hướng, điều tiết, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội bằng pháp luật, chiến lược,
quy hoạch, kế hoạch, chính sách và lực lượng vật chất. Trong các công cụ này, pháp
luật có vai trò đặc biệt quan trọng.
Các nguyên tắc trên được thực hiện nhằm đảm bảo sự quản lý nền kinh tế vừa đi
đúng định hướng xã hội chủ nghĩa nhưng vẫn tôn trọng các quy luật khách quan của
cơ chế thị trường.
Như vậy, để Chính phủ thực hiện tốt các nguyên tắc quản lý nền kinh tế, theo tác giả
cần chú trọng vào một số giải pháp sau:
- Trước hết cần phân định rõ chức năng quản lý nhà nước về kinh tế và chức năng
kinh tế của Chính phủ để tránh tình trạng “vừa đá bóng vừa thổi còi”. Chính phủ vừa
phải thực hiện vai trò quản lý vĩ mô đối với nền kinh tế thông qua các công cụ kinh
tế, pháp luật, hành chính, tức là, cần ổn định môi trường chính trị, kinh tế, xã hội, tạo
dựng một khuôn khổ thể chế và pháp lý minh bạch, hiệu quả, hỗ trợ và khuyến khích
sự phát triển của tất cả các thành phần kinh tế, tạo lập môi trường cạnh tranh lành
mạnh. Đồng thời cần phải phát huy tính hiệu quả của thành phần kinh tế nhà nước
nhằm giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân.
- Từng bước hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về kinh tế, bao gồm: cải cách tổ

- Thực hiện tốt vai trò quản lý của Nhà nước trong bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, môi
trường, hạn chế tác động của biến đổi khí hậu. Thể chế hóa, pháp luật hóa các mục
tiêu chung về bảo vệ môi trường vì lợi ích chung của cộng đồng, xã hội; Thiết lập sự
liên kết, thực hiện nhiệm vụ bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, môi trường giữa cơ quan
chuyên trách với các ngành, lĩnh vực khác có liên quan đến môi trường; đào tạo, nâng
cao năng lực nghiệp vụ chuyên môn cho các đội ngũ cán bộ, nhân viên có chức năng
thực thi nhiệm vụ quản lý nhà nước về tài nguyên thiên nhiên, môi trường; Đầu tư
kinh phí, xây dựng kế hoạch thay đổi và chuyển giao công nghệ xanh, sạch nhằm bảo
vệ môi trường; nâng cao nhận thức của người dân, các tổ chức, doanh nghiệp về bảo
vệ môi trường, tác động của biến đổi khí hậu và có cơ chế chính sách hỗ trợ người
dân trước những tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu,